Dla większości z nas wspomnienia bywają równie cenne, co ulotne. Nawet najważniejsze chwile z czasem tracą szczegóły i zniekształcają się w naszej pamięci. Istnieje jednak wąska grupa ludzi, u których przeszłość pozostaje tak wyrazista, jakby zapamiętali ją przed chwilą. Nowy artykuł naukowy z udziałem polskiego badacza Krystiana Barzykowskiego, dokumentuje doświadczenia jednego z nich, szesnastoletniego chłopca.
WIDEO…
Tajemniczy KCL ma pamięć lepszą niż 99,9% ludzi
Szacuje się, że tzw. wysoko rozwiniętą pamięć autobiograficzną, znaną pod angielskim skrótem HSAM (highly superior autobiographical memory), posiada mniej niż sto osób na świecie. Jedną z nich jest nastolatek, którego tożsamości badacze nie ujawnili. W artykule określają go „KCL”. Chłopiec potrafi odtwarzać wydarzenia z własnego życia z niewiarygodną precyzją.
W lutym 2025 roku KCL sam skontaktował się z badaczem procesów poznawczych Krystianem Barzykowskim, autorem kilku prac naukowych poświęconych zjawisku mimowolnej pamięci autobiograficznej. Nastolatek opisał, że potrafi przywołać wspomnienia z bardzo wczesnego dzieciństwa, nawet około trzeciego miesiąca życia (czyli kwietnia 2009 roku). Nieco późniejsze wspomnienia chłopca, z lat 2010 i 2011, zostały potwierdzone przez rodziców.
Jak relacjonują autorzy badania, poczucie ciągłego, świadomego doświadczenia autobiograficznego pojawiło się u chłopca około trzeciego roku życia. Od tego czasu, jak podał, większość jego wspomnień jest bardzo szczegółowa i łatwo dostępna. KCL twierdzi, że potrafi odtworzyć wydarzenia z mniej więcej połowy dni, jakie minęły od sierpnia 2022 roku. Zespół badawczy przeprowadził z chłopcem serię testów. Odbyto je zdalnie, ponieważ chłopak mieszkał daleko. Wyniki potwierdziły, że KCL rzeczywiście dysponuje pamięcią HSAM, osiągając poziom statystycznie przewyższający 99,9 proc. populacji.
Świadome i mimowolne wspomnienia nastolatka
Co istotne, poziom uwagi chłopca, jego pamięć robocza i funkcje poznawcze wcale nie są lepsze od populacyjnej średniej. To zaskakujące, lecz typowe dla wcześniej badanych osób z HSAM. Rodzice chłopca nie zgłaszali żadnych nieprawidłowości: jego rozwój od urodzenia przebiegał normalnie, bez problemów psychologicznych ani szkolnych.
„Coraz więcej dowodów wskazuje, że osoby z HSAM wcale nie są poznawczymi superbohaterami. Przeciwnie, w takich dziedzinach jak uczenie się czy zapamiętywanie liczb są w dużej mierze porównywalni z ogółem populacji. To, co ich wyróżnia, to sposób, w jaki pamiętają i sięgają po zdarzenia autobiograficzne, czyli informacje o tym, czego doświadczyli, co widzieli i przeżyli” – piszą Barzykowski i współpracownicy.
Naukowców szczególnie zainteresowały mimowolne wspomnienia KCL, bo przypominają pierwszy oficjalnie opisany przypadek HSAM z 2006 roku. Badana wtedy kobieta odtwarzała własną przeszłość w sposób „nieustanny, niekontrolowany i automatyczny”. Chłopiec relacjonował, że u niego wspomnienia często wywoływały drobne bodźce, takie jak zapach, piosenka czy konkretne zdanie.
Test ujawnił nietypowy wzorzec
Wykorzystując metodę sprawdzoną wcześniej na populacji ogólnej, badacze polecili KCL wykonać zadanie komputerowe polegające na obserwowaniu zestawu wzorów na ekranie. Okresowo pytali go o myśli, które przemknęły mu przez głowę. W porównaniu z danymi od zwykłych uczestników KCL wykazał „wyraźnie podwyższoną” częstotliwość mimowolnych wspomnień autobiograficznych.
Zjawisko dotyczyło jednak wyłącznie myśli o własnej przeszłości. Spontaniczne myśli odnoszące się do przyszłości mieściły się w normie, podobnie jak ogólna częstotliwość myśli niezwiązanych z zadaniem. Zdaniem autorów wskazuje to, że HSAM nie jest tyle zdolnością lepszej pamięci, ile „zmianą dynamiki jej przywoływania, charakteryzującą się zwiększoną wrażliwością na bodźce i obniżonym progiem dostępu do informacji autobiograficznych”. A zatem doskonała pamięć ludzi z HSAM nie dotyczy wszystkiego, tylko nich samych i ich doświadczeń.
Wyniki badania tajemniczego i genialnego chłopca, opublikowano w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Cortex”.
Źródło: Cortex
