Polscy eksperci w mieście legendarnego Midasa. Zastosowali wyjątkową metodę badawczą

Gordion jest położone w centralnej Anatolii. To jedno z najważniejszych stanowisk epoki żelaza w tym rejonie, wpisane w 2023 roku na listę UNESCO. Jako stolica królestwa Frygii, miasto było strategicznym punktem na szlaku łączącym Wschód z Zachodem, porównywalnym rangą do starożytnej Troi.

To tutaj legendarny król Midas, którego dotyk miał zamienić wszystko w złoto, wznosił monumentalne budowle. Jednak historia osadnictwa w tym miejscu trwa nieprzerwanie od blisko czterech tysiącleci, co czyni Gordion unikalnym laboratorium dla naukowców.

Polacy w Gordion

W ostatnich latach zespół polskich naukowców przeprowadził kluczowe analizy dendrochronologiczne na tym niezwykłym stanowisku archeologicznym. To metoda umożliwiająca bardzo precyzyjne określenie wieku drewna w oparciu o analizę słojów przyrostu rocznego drzewa. Wnioski ukazały się właśnie na łamach periodyku „Dendrochronologia”.

– Praca z tak wartościowym historycznie materiałem była ciekawym przeżyciem – mówi National Geographic Polska dr Anna Elzanowska z Uniwersytetu Stambulskiego-Cerrahpaşa, która była zaangażowana w projekt, o którym pisaliśmy już kilka lat temu. W zespole znaleźli się też prof. Ünal Akkemik i prof. Tomasz Ważny (University of Arizona) oraz zespół z Pennsylvania University i z Gordion Museum.

Wielki pożar i cezura 800 roku p.n.e.

Kluczowym momentem w historii cytadeli był katastrofalny pożar, który około 800 roku p.n.e. strawił znaczną część zabudowy. Wydarzenie to oddziela okres wczesnofrygijski od środkowofrygijskiego

Przed pożarem Frygowie wznieśli potężne fortyfikacje i bramy, które stały zaledwie pół wieku. Po katastrofie władcy podjęli ambitną decyzję o budowie nowej cytadeli, podniesionej o 5 metrów względem poprzedniej, co zapoczątkowało erę jeszcze bardziej monumentalnej architektury.

Świadkowie historii z drewna

W najnowszych badaniach naukowcy skupili się na drewnie wydobytym z kompleksu Południowej Bramy. Analizie poddano 16 próbek, głównie jałowca (Juniperus sp.) oraz sosny czarnej (Pinus nigra).

Jałowiec był preferowanym materiałem budowlanym w starożytnej Anatolii ze względu na swoją twardość i niezwykłą odporność na owady oraz wilgoć. Dzięki suchym warunkom panującym w Gordion, belki te przetrwały tysiące lat w doskonałym stanie. To pozwoliło odczytać ich wiek.

Zamiast polegać wyłącznie na datowaniu radiowęglowym, badacze wykorzystali metody dendrochronologiczne, polegające na mierzeniu szerokości słojów przyrostu rocznego. To jedna z najbardziej precyzyjnych metod datowania w archeologii. Wyzwanie było spore – jałowce często tworzą nieregularne, sękate struktury, co utrudnia identyfikację granic słojów.

Aby wyeliminować błędy, każdą próbkę mierzono w wielu kierunkach. Dzięki temu udało się zbudować nową, 444-letnią chronologię obejmującą lata 1243–800 p.n.e.

Odbudować czy prędzej. Jak odrodziło się miasto?

Głównym osiągnięciem projektu było precyzyjne datowanie faz budowy Bramy Południowej. Próbki z wczesnofrygijskiego tarasu datowano na około 832 rok p.n.e. Co najważniejsze, drewno z tarasu środkowofrygijskiego, wzniesionego po wielkim pożarze, w roku 800 p.n.e.

– Datowanie konstrukcji nowej cytadeli zbiega się z datą wielkiego pożaru, zaś powstanie tej konstrukcji wiąże się z początkiem tzw. okresu środkowo-frygijskiego. Mamy zatem obiektywne potwierdzenie wydarzeń historycznych dzięki dendrochronologii – podkreśla dr Elzanowska.

Wynik ten sugeruje, że między zniszczeniem a rozpoczęciem nowej inwestycji nie było znaczącej przerwy czasowej. Frygowie niemal natychmiast przystąpili do odbudowy swojej potęgi na zgliszczach starego miasta.

Gdzie w tym wszystkim Midas?

Dzięki badaniom dendrochronologicznym można stwierdzić, że legendarny król Midas prawdopodobnie nie odpowiadał za samą decyzję o odbudowie miasta bezpośrednio po pożarze, choć panował w okresie jego późniejszego rozkwitu.

Król Midas sprawował rządy przez około cztery dekady, w latach ok. 740–700 p.n.e. Oznacza to, że proces odbudowy miasta rozpoczął się około 60 lat przed objęciem przez niego tronu.

Źródło: Dendrochronologia

Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.