Grecka literatura w egipskim grobie. Archeolodzy odkryli „Iliadę” w mumii
Archeolodzy w Egipcie dokonali odkrycia, które zmienia nasze rozumienie starożytnych rytuałów. Wewnątrz mumii z okresu rzymskiego znaleziono fragment „Iliady” Homera. To pierwszy przypadek w historii, gdy tekst grecki literacki stał się częścią procesu balsamowania ciała.
Oksyrynchos to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Znajduje się około 190 kilometrów na południe od Kairu, w miejscowości Al Bahnasa. Od końca XIX wieku odkryto tam ogromną liczbę papirusów. Największą osobliwością Oksyrynchos jest fakt, że większość z nich znaleziono w starożytnych kopcach śmieci. Pustynny, suchy klimat Egiptu sprawił, że porzucone tysiące lat temu dokumenty nie uległy rozkładowi.
Wiele z nich zawierało bezcenne teksty literackie. Jednak najnowsze znalezisko rzuca zupełnie nowe światło na funkcję tych dokumentów. Teraz badacze znaleźli papirus z taką zawartością w miejscu, którego nikt się nie spodziewał.
Niezwykły dar w brzuchu mumii
Podczas kampanii prowadzonej pod koniec 2025 roku zespół badawczy z Uniwersytetu w Barcelonie dokonał niezwykłego odkrycia. W grobowcu numer 65 odnaleziono mumię z okresu rzymskiego, czyli sprzed około 1600 lat. Wewnątrz brzucha badacze znaleźli papirus, który był częścią rytuału balsamowania.
Zagadka greckiego tekstu
W styczniu i lutym 2026 roku naukowcy przystąpili do szczegółowej analizy znaleziska. Pracami kierowała konserwatorka Margalida Munar oraz papirolog Leah Mascia. Dołączył do nich profesor Ignasi-Xavier Adiego, dyrektor projektu Oksyrynchos.
Badacze odczytali fragmenty tekstu zapisanego po grecku. Okazało się, że papirus zawiera fragment II księgi „Iliady” Homera. Jest to słynny „Katalog okrętów”, który wylicza siły greckie ruszające pod Troję. To jeden z najbardziej ikonicznych tekstów w literaturze zachodniej.
Przełom w historii archeologii
To odkrycie jest absolutnie wyjątkowe w skali światowej. – Już wcześniej zdarzało się nam trafiać na greckie papirusy, które po zwinięciu i opieczętowaniu stawały się częścią mumii, ale do tej pory zawierały one niemal wyłącznie zaklęcia. I choć od końca XIX stulecia w Oksyrynchos odkopano mnóstwo bezcennej literatury greckiej, to znalezienie dzieła literackiego wykorzystanego jako element pochówku jest wydarzeniem bezprecedensowym – komentuje prof. Adiego.
W ten sposób literatura piękna zyskała nową, sakralną funkcję w obrzędach egipskich.
Praca badaczy w laboratorium
Identyfikacja tekstu była możliwa dzięki wnikliwej pracy zespołu z Uniwersytetu w Barcelonie. Misja archeologiczna działa w tym miejscu od 1992 roku. Współpraca z Najwyższą Radą Starożytności Egiptu pozwoliła na skuteczną konserwację zabytku. Każdy fragment papirusu został precyzyjnie oczyszczony i udokumentowany.
Nowy rozdział w archeologii
Wyniki najnowszej kampanii są właśnie prezentowane publicznie. Seria wykładów na Uniwersytecie w Barcelonie potrwa do maja 2026 roku. Eksperci omawiają aspekty antropologiczne, archeologiczne i konserwatorskie odkrycia.
Znalezienie „Iliady” w mumii otwiera nową dyskusję o kulturze starożytnego Egiptu pod rządami Rzymu. Pokazuje, jak mocno kultura grecka przenikała życie codzienne i wierzenia mieszkańców doliny Nilu.
Źródło: Uniwersytet w Barcelonie
Nasz autor
Szymon Zdziebłowski
Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.