Tajemnicza kraina Jaćwingów. W polskiej Szwajcarii powstaje wyjątkowy park historyczny

Jaćwingowie byli wczesnośredniowiecznym plemieniem zamieszkującym tereny dzisiejszej Suwalszczyzny. Był to lud o bogatej kulturze, której ślady przetrwały do dziś głównie w formie zabytków archeologicznych. Jaćwingów uważa się za jedno z najpotężniejszych plemion pruskich. Fakt, że nie znali pisma powoduje, że wiemy o nim naprawdę niewiele. Wznosili grody i umocnienia. Byli świetnymi jeźdźcami. Do naszych czasów zachowały się na przykład pięknie wykonane elementy rzędu końskiego.

Kres istnienia Jaćwieży przynieśli Krzyżacy w 1283 roku. Ostatnie grupy przeniosły się na Litwę, Ruś i Mazowsze. Część Krzyżacy przesiedlili do Sambii. Tam wsie Jaćwingów przetrwały do połowy XVI w.

Osada Jaćwingów

Muzeum Okręgowe w Suwałkach ogłosiło właśnie, że podpisało umowę na budowę Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii. Szwajcaria, wraz z pobliskimi Osinkami, jest jednym z najważniejszych miejsc na archeologicznej mapie Polski związanych z kulturą jaćwieską. Znajduje się tam słynne cmentarzysko kurhanowe badane od lat 50. XX wieku, które od 1959 roku jest chronione jako rezerwat przyrody „Cmentarzysko Jaćwingów”.

Polska Szwajcaria leży w granicach administracyjnych Suwałk, bezpośrednio przy trasie Via Baltica, co czyni ją łatwo dostępną dla turystów podróżujących między Skandynawią, krajami nadbałtyckimi a południem Europy.

Trudna droga od koncepcji do realizacji

Pierwsze pomysły na park archeologiczny w tym rejonie pojawiły się w latach 80. ubiegłego wieku. Ale miejsce ożyło dopiero pod koniec lat 90., kiedy to pracownicy suwalskiego muzeum zainicjowali Festyny Archeologiczne, przyciągające rzesze pasjonatów.

Kolejnym krokiem była prezentacja koncepcji centrum na międzynarodowych konferencjach w 2005 roku, m.in. w irlandzkim Cork. Przełom nastąpił jednak dopiero w 2023 roku, gdy miasto Suwałki przejęło grunty pod inwestycję.

Projekt „Tajemnicza kraina plemienia Jaćwingów”

Obecnie realizowany projekt o wartości około 2,7 mln zł to wspólna inicjatywa Suwałk oraz litewskiego Alytus. Powstanie Jaćwieskie Centrum Archeologiczne, którego celem jest edukacja i promocja regionu poprzez Jaćwież.

– Jeśli nic nie stanie na przeszkodzie planujemy uruchomić Jaćwieskie Centrum Archeologiczne w Szwajcarii na przyszły sezon turystyczny – przekazał National Geographic Polska dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach Jerzy Brzozowski.

Jak będzie wyglądać Jaćwieskie Centrum Archeologiczne?

Kluczowym elementem centrum będzie rekonstrukcja wczesnośredniowiecznej zagrody, otoczonej wysoką na dwa metry palisadą z bramami i wieżyczką. W jej skład wejdą cztery budynki o różnym przeznaczeniu:

• mieszkalny z warsztatem tkackim;
• gospodarcza stodoła kryta strzechą;
• zagłębiony w ziemi chlewik/stajnia;
• budynek halowy wzorowany na domach spotkań, zostanie wyposażony w multimedia i posłuży jako sala edukacyjno-konferencyjna.

Całość koncepcji przygotowano w konsultacji z wybitnymi ekspertami z Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Państwowego Muzeum Archeologicznego.

Infrastruktura i nowoczesna edukacja

Oprócz zagrody, w Szwajcarii powstanie budynek recepcyjny z centrum informacyjnym, architektonicznie nawiązujący do skansenu. Remont przejdzie także historyczny barak z lat 50., dawna baza ekspedycji naukowej.

W centrum odbywać będą się Jaćwieskie Festiwale Archeologiczne, podczas których specjaliści z polskiego Klubu Archeologii Doświadczalnej i litewskiej „Pajauty” prezentować będą dawne rzemiosła, dietę i techniki walki. Tradycyjny Turniej Wojów o Skarb Skomanda pozostanie ważnym elementem tych spotkań.

Przyszłość Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego

Centrum ma docelowo stać się obiektem całorocznym. W pierwszym etapie centrum skupi się na zajęciach muzealnych dla szkół i turystów, prowadzonych przez kadrę Muzeum Okręgowego w Suwałkach.

Plany na kolejne lata są jeszcze ambitniejsze – obejmują budowę stałego budynku muzealnego z salami wystawienniczymi oraz włączenie do kompleksu grodziska i osad w pobliskich Osinkach.

Źródło: Muzeum Okręgowe w Suwałkach

Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.