Arboretum w Wojsławicach, położone na terenie miasta Niemcza, zdobyło tytuł Cudu Polski 2026 w województwie dolnośląskim. Głosujący niewątpliwie docenili niezwykłe bogactwo florystyczne ogrodu botanicznego, którego historia sięga drugiej połowy XIX wieku. To właśnie wtedy po parkowych alejach przechadzali się przedstawiciele śląskiej arystokracji. Dziś każdy odwiedzający arboretum może podążyć ich śladami.

WIDEO…

player placeholder

Gdzie sięgają korzenie arboretum? 

Historia ogrodu botanicznego jest nierozerwalnie związana z dziejami dworu w Wojsławicach. Folwark, zakupiony w 1559 roku przez księcia Jerzego II Brzeskiego, mógł już w XVI wieku posiadać własny kompleks parkowy, w którym możni zaznawali odpoczynku i spacerów wśród przyrody. Choć w tamtych czasach na terenie dzisiejszego arboretum nie chroniono ani nie badano rzadkich gatunków roślin, początków parkowej historii tego miejsca można doszukiwać się właśnie w tym okresie.

Pod nadzorem kolejnych właścicieli majątku park nabierał coraz więcej wdzięku. Ród von Aulock, do którego Wojsławice należały do 1848 roku, utworzył w ogrodzie dwa stawy, które później połączyła grobla obsadzona dębami szypułkowymi. Śląscy arystokraci położyli również podwaliny pod dzisiejszą misję arboretum – zaczęli sprowadzać na Dolny Śląsk rośliny obcego pochodzenia, takie jak kasztanowiec zwyczajny, sosna wejmutka czy dąb czerwony. Z czasem zagraniczne gatunki na stałe wpisały się w krajobraz parku.

Zobacz także:

Człowiek, który odmienił Wojsławice

Postacią, która w XIX wieku najmocniej wpłynęła na kształt ówczesnego majątku, czyniąc z niego jeden z najsłynniejszych parków Śląska, był bez wątpienia Fritz von Oheimb. Ziemianin i wybitny znawca roślin zakupił folwark w 1880 roku i niemal od razu rozpoczął jego przebudowę. Postawił sobie za cel przywrócenie dawnego, romantycznego wdzięku kompleksowi, który od kilku lat znacząco podupadał.

Von Oheimb znacznie powiększył teren ogrodu, wytyczył kręte alejki i osie widokowe, stworzył czteropoziomowy system stawów oraz wybudował domek ogrodnika z alpinarium (ogrodem odtwarzającym środowisko górskie). Park traktował jak „żywy obraz”, którego ramę stanowiły wiekowe buki, cisy, lipy i dęby, a wnętrze wypełniały barwne krzewy i rośliny zielne. Szczególną miłością darzył różaneczniki (rododendrony), które według rodzinnej legendy uratowały mu życie podczas górskiej wędrówki w Alpach. W 1920 roku w Wojsławicach rosło już ponad 4000 krzewów w około 300 odmianach. Jego zamiłowanie do tych roślin docenił hodowca T. J. Rudolf Seidel, który w 1906 roku nazwał jedną z odmian różanecznika na jego cześć – Von Oheimb Woislowitz. Rododendrony do dziś stanowią jeden z najważniejszych elementów całego arboretum.

Uniwersytecka odbudowa po wojnie

Po śmierci Fritza von Oheimba w 1928 roku opiekę nad ogrodem przejął jego najstarszy syn, geolog Arno von Oheimb. Choć park przetrwał II wojnę światową bez większych zniszczeń, w 1946 roku rodzina Oheimbów została zmuszona do opuszczenia Wojsławic. W kolejnych dekadach majątek wielokrotnie zmieniał zarządców, co doprowadziło do stopniowego zaniedbania ogrodu, zniszczenia dworu oraz instalacji wodnej. Mimo trudnej sytuacji miłośnicy przyrody starali się chronić cenne kolekcje roślin, które przetrwały powojenne zawirowania.

Przełom nastąpił w 1977 roku, kiedy ogród oficjalnie uzyskał rangę arboretum, a sześć lat później jego najstarszą część wpisano do rejestru zabytków. W 1988 roku Arboretum w Wojsławicach stało się filią Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, co zapoczątkowało nowy etap jego rozwoju. Stopniowo powiększano powierzchnię ogrodu, która w 2005 roku osiągnęła 62 hektary, a także odrestaurowano stawy i systemy nawadniania. Rozbudowano również kolekcje roślin, w tym różaneczników, piwonii, bukszpanów i hortensji, a szczególną wizytówką arboretum stała się jedna z największych kolekcji liliowców w Europie.

Roślinny skarbiec Dolnego Śląska

Arboretum w Wojsławicach to jeden z największych „skarbców” roślin nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Łącznie baza danych placówki obejmuje ponad 17,7 tys. gatunków i odmian roślin, wśród których szczególne miejsce zajmują:

  • Rododendrony (różaneczniki i azalie) – dzisiejsze arboretum kontynuuje tradycję zapoczątkowaną przez Fritza von Oheimba. W zasobach ogrodu znajduje się Historyczna Kolekcja Odmian Różaneczników Rasy Łużyckiej, posiadająca oficjalny status Kolekcji Narodowej;

  • Liliowce – Wojsławice szczycą się jedną z największych kolekcji liliowców w Europie;

  • Hortensje – podobnie jak w przypadku różaneczników, wojsławicka kolekcja tych roślin uzyskała status Kolekcji Narodowej.

W arboretum można podziwiać również historyczne okazy drzew, z których część sprowadzono jeszcze za czasów rodu von Aulock. Wśród kasztanowców zwyczajnych, tulipanowców amerykańskich, sosen wejmutek i dębów czerwonych rosną klony palmowe, których uprawę bez zimowych osłon Fritz von Oheimb jako jeden z pierwszych spopularyzował na Śląsku. To oczywiście tylko niektóre z tysięcy roślin, które można podziwiać w Wojsławicach.

Arboretum Wojsławice jest jednym z najbogatszych ogrodów botanicznych w Europie
Arboretum Wojsławice jest jednym z najbogatszych ogrodów botanicznych w Europie / fot. Strumyk / Shutterstock

Zasady zwiedzania Arboretum

Arboretum w Wojsławicach można zwiedzać w sezonie turystycznym (marzec/kwiecień –październik) codziennie, również w weekendy i święta. Kasy biletowe są czynne od 9.00 do 18.00, natomiast odwiedzający mogą pozostać na terenie ogrodu aż do godziny 20.00. Bilet normalny kosztuje 30 zł, a ulgowy 20 z. Bezpłatny wstęp przysługuje m.in. dzieciom do lat trzech, osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności wraz z opiekunem, a w poniedziałki także studentom i doktorantom Uniwersytetu Wrocławskiego.

W cenie biletu uwzględniono bezpłatny parking, dostęp do toalet i Wi-Fi, a także udział w organizowanych danego dnia wystawach, kiermaszach tematycznych i wybranych wydarzeniach edukacyjnych. Warto pamiętać, że na teren arboretum nie wolno wprowadzać zwierząt, z wyjątkiem psów przewodników. Osoby zainteresowane dokładniejszym poznaniem historii i przyrodniczych skarbów ogrodu mogą skorzystać z usług przewodnika, wymagających wcześniejszego zgłoszenia.

Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2026

  • Dolnośląskie – Arboretum Wojsławice,
  • Kujawsko-Pomorskie – Mysia Wieża i Jezioro Gopło w Kruszwicy,
  • Lubelskie – Kraszczady,
  • Lubuskie – Gród Santok,
  • Łódzkie – Aflopark w Pabianicach,
  • Małopolskie – Krynica-Zdrój,
  • Mazowieckie – Otwock i Świdermajer,
  • Opolskie – Zamek Książęcy w Niemodlinie,
  • Podkarpackie – Kościół w Haczowie,
  • Podlaskie – Pojezierze Suwalskie i Jezioro Hańcza,
  • Pomorskie – Kalwaria Wejherowska,
  • Śląskie – Szlak Orlich Gniazd,
  • Świętokrzyskie – Rzeka Nida,
  • Warmińsko-Mazurskie – Kanał Elbląski,
  • Wielkopolskie – Kraina 100 Jezior,
  • Zachodniopomorskie – Chłopy.

Źródło: Arboretum Wojsławice

Sponsorem plebiscytu jest:

ng