W plebiscycie Cuda Polski 2026 oddano łącznie ponad 220 tys. głosów. W Lubuskiem zwycięzcą został Gród Santok. Pokonał lubuskie winnice oraz Park Rekreacyjny w Nowej Soli.
WIDEO…
Gród Santok to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w zachodniej Polsce, położone u ujścia Noteci do Warty. W średniowieczu pełnił funkcję strategicznej warowni strzegącej granic państwa Piastów oraz ważnego szlaku handlowego. To tu mogła mieć miejsce bitwa kluczowa dla księcia Mieszka I.
Pierwsze zwycięstwo Mieszka I
21 września 967 r. jego wojowie triumfowali. Przy wsparciu czeskich hufców konnicy zwyciężyli plemiona Wolinian i Redarów. Czyli Słowian z Pomorza, wchodzących w skład tzw. Związku Wieleckiego. Dowodzący nimi saski banita Wichman zginął, a konając, oddał miecz Mieszkowi. Opis tej bitwy znamy z kroniki saskiego mnicha Widukinda z Korbei, który swoją wiedzę czerpał od bezpośrednich świadków wydarzeń.
Tym sposobem Mieszko I odniósł swoje pierwsze zwycięstwo jako chrześcijański monarcha. Bitwa z 967 r. stanowiła dla niego pierwszy krok do osiągnięcia hegemonii na terenie Pomorza Zachodniego (którą według większości badaczy ostatecznie udało mu się zdobyć po bitwie pod Cedynią w 972 r.). Triumf przyczynił się do umocnienia przyjaznych relacji między Piastami a przedstawicielami dynastii Ottonów, która przetrwała do śmierci Ottona III w 1002 r. Mieszko I poprzez zwycięstwo nad Wichmanem udowodnił cesarzowi, że ten może na niego liczyć.
Bitwa pod Santokiem
Chociaż Widukind nie określił dokładnie miejsca bitwy Mieszka I z Wichmanem z 967 r., historycy nie przestają spekulować na ten temat. W 1939 r. prof. Zygmunt Wojciechowski wysunął tezę, że do starcia polskiego księcia ze Związkiem Wieleckim i Wichmanem doszło w pobliżu grodu Santok. W tej miejscowości, nazywanej przez Galla Anonima „kluczem i strażnicą państwa polskiego”, istniał w czasach Mieszka I gród o statusie kasztelanii stanowiący ważny punkt obrony granicy. Najstarsze zabudowania na tym terenie pochodzą z początków X w., zaś w połowie stulecia znaczna jego część spłonęła.
Wojciechowski przypuszczał, że Santok mógł zostać zniszczony przez najeźdźców w 963 r. Pojawiły się również sugestie, że sam Mieszko I mógł spalić Santok w czasie najazdu na Pomorzan, torując sobie dalszą drogę ekspansji na północ. Jak jednak zwrócił uwagę badający dzieje Santoka dr Dariusz Rymar, równie prawdopodobne jest przypadkowe wzniecenie pożaru przez mieszkańców grodziska.
Wykonana przez prof. Marka Krąpca analiza dendrochronologiczna wykazała, że gród w Santoku został odbudowany około 965 r., a zatem w czasie potyczek Mieszka z Wichmanem. Z kolei wiosną 2015 r. nieopodal grodziska odkryto ponad 50 wczesnośredniowiecznych szkieletów, które mogły należeć do wojów Mieszka I. Czy są wśród nich również ofiary bitwy z Wichmanem?
Santok zapisał się również w dziejach chrystianizacji. W 1124 roku wyruszyła stąd misja biskupa Ottona z Bambergu na Pomorze, a od XII wieku gród był siedzibą kasztelanii i ważnym ośrodkiem kościelnym. W kolejnych stuleciach stał się przedmiotem rywalizacji Piastów wielkopolskich i Brandenburgii, a jego znaczenie stopniowo malało.
Santok dziś
Na terenie grodziska zachowały się zarysy wałów, podgrodzia i fragmenty fosy. Ekspozycja w Muzeum Grodu Santok, będącym oddziałem Muzeum Lubuskiego (ul. Wodna 2A, otwarte środa-niedziela 10:00–17:00, w środy wstęp bezpłatny), prezentuje wygląd wczesnośredniowiecznego ośrodka, jego umocnienia oraz codzienne życie mieszkańców, wykorzystując także animacje odtwarzające funkcjonowanie grodu. Nie jest to pełna rekonstrukcja całego średniowiecznego Santoka, lecz przede wszystkim zachowane grodzisko wraz z muzealnymi i plenerowymi odtworzeniami wybranych elementów zabudowy.
Prace archeologiczne pozwoliły prześledzić rozwój tego miejsca od osady w rozlewiskach Warty i Noteci, przez rozległy gród, aż po późnośredniowieczny niewielki gródek. Tytuł „Cudu Polski 2026” zwraca uwagę turystów na region, który łączy wyjątkową historię z malowniczym krajobrazem dolin rzecznych.
Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2026
- Dolnośląskie – Arboretum Wojsławice,
- Kujawsko-Pomorskie – Mysia Wieża i Jezioro Gopło w Kruszwicy,
- Lubelskie – Kraszczady,
- Lubuskie – Gród Santok,
- Łódzkie – Aflopark w Pabianicach,
- Małopolskie – Krynica-Zdrój,
- Mazowieckie – Otwock i Świdermajer,
- Opolskie – Zamek Książęcy w Niemodlinie,
- Podkarpackie – Kościół w Haczowie,
- Podlaskie – Pojezierze Suwalskie i Jezioro Hańcza,
- Pomorskie – Kalwaria Wejherowska,
- Śląskie – Szlak Orlich Gniazd,
- Świętokrzyskie – Rzeka Nida,
- Warmińsko-Mazurskie – Kanał Elbląski,
- Wielkopolskie – Kraina 100 Jezior,
- Zachodniopomorskie – Chłopy.
Źródła: Muzeum Lubuskie, National Geographic Polska, archiwum NG
Sponsorem plebiscytu jest:
