W 2024 roku zespół archeologów podwodnych z Uniwersytetu Akdeniz pod kierunkiem prof. Hakana Öniza prowadził badania w prowincji Antalya w południowej Turcji. U wylotu wąskiej cieśniny na zachód od wyspy Kekova na głębokości dochodzącej nawet do 24 m natknęli się na wrak sprzed kilku tysięcy lat. Szybko okazało się, że jest jedno z najstarszych tego typu znalezisk w historii archeologii morskiej.
WIDEO…
Wrak bez statku
Po statku nie zachował się żaden ślad – drewno uległo rozkładowi. Jednak przetrwał ładunek w postaci ceramicznych amfor rozrzucony na powierzchni 500 m² oraz kamienne kotwice. Miejsce to nadal można określać mianem wraku, bo pod względem formalnym określa się tak nie tylko szczątki jednostki pływającej, ale też lokalizację, w której znajduje się zatopiony ładunek.
Na podstawie szczegółowych analiz długość statku oszacowano na ponad 10 metrów. Był to żaglowiec handlowy. – Ten wrak jest kapsułą czasu znajdującą się na dnie morza – powiedział BBC prof. Öniz.
Bardzo stary wrak
We wstępnym raporcie naukowym opublikowanym latem 2026 r. wiek wraku oszacowano na lata 3300–3000 p.n.e. (ok. 5000–5300 lat), opierając się na typologii amfor i podobieństwach do ceramiki z I egipskiej dynastii. Wygląda na to, że prace nad znaleziskiem miały miejsce w ostatnich miesiącach, bo odkrywcy zweryfikowali swoje ustalenia. W wypowiedziach dla mediów podają teraz, że jednostka jest jednak nieco młodsza i ma między 4700 a 4400 lat. Pierwsze szacunki bazowały na formie naczyń, a późniejsze uwzględniły zdobienia porównywane z zabytkami z Bliskiego Wschodu.
Przed odkryciem wraku w Kekova za najstarszy znany wrak statku na świecie powszechnie uważano jednostkę z wyspy Dokos u wybrzeży Grecji. Zatonęła około 2200 roku p.n.e.
Co transportowano statkiem?
Ekspertyzy dr Karin Sowady ujawniły we wnętrzu amfor pozostałości po przewożonych płynach. Według niej naczynia wyprodukowano w Dolinie Jordanu i transportowano w nich oliwę lub wino do Troi czy na Kretę. Z kolei minister kultury i turystyki Turcji Mehmet Nuri Ersoy podał na platformie X, że w części z naczyń przetwarzano mleko i zapewne produkowano nabiał w czasie długotrwałych rejsów handlowych.
Najstarszy wrak świata?
Na ten moment jest to z pewnością najstarszy wrak (w sensie miejsca zatonięcia jednostki) znaleziony do tej pory u wybrzeży Turcji. Z kolei najstarsze jednostki pływające znane archeologom podwodnym mają nawet 10 tysięcy lat. Tak jest w przypadku dłubanki, czyli łodzi wykonanej z jednego pnia drzewa, odkrytej w Pesse w Holandii.
Do jednych z najstarszych okrętów zachowanych do naszych czasów należą barki słoneczne faraona Cheopsa. Po jego śmierci rozłożono je na części i umieszczono w dołach przylegających do południowej ściany Wielkiej Piramidy. Wrak z Kekova jest mniej więcej w tym samym wieku – jego precyzyjne datowanie nie jest na razie możliwe. W każdym razie taką jednostką mogły docierać ekskluzywne dobra z obszaru egejskiego również na dwór faraona Cheopsa.
Źródła: Journal of Maritime Archaeology, SmithsonianMag, BBC
