Otwock Wielki pamięta czasy królów. Jego największą ozdobą jest barokowy pałac

Spis treści:

1. Wieś w malowniczej okolicy
2. Od nadrzecznej osady do szlacheckiej wsi
3. Historia pałacu w Otwocku Wielkim
4. Wspaniała ekspozycja muzealna
5. Inne atrakcje Otwocka Wielkiego

Obecnie Otwock Wielki kojarzony jest przede wszystkim ze wspaniałą rezydencją Bielińskich – perłą architektury barokowej. Należy jednak podkreślić, że jego znaczenie wykracza daleko poza sam zabytek. Mówimy tu bowiem o miejscowości głęboko zakorzenionej w kulturze Urzecza – unikatowego mikroregionu nad Wisłą, którego mieszkańcy przez wieki wypracowali własne tradycje, zwyczaje i sposób życia.

Wieś w malowniczej okolicy

Otwock Wielki znajduje się w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, na terenie gminy Karczew. Pod względem geograficznym, miejscowość ta rozciąga się w obrębie malowniczej Doliny Środkowej Wisły, na terenie mikroregionu etnograficznego Urzecze – obszaru o wybitnych walorach przyrodniczych i unikatowej tożsamości kulturowej, który rozciąga się po obu brzegach rzeki, od dawnych ujść Pilicy i Wilgi na południu, aż po warszawskie Siekierki i Saską Kępę na północy.

Od nadrzecznej osady do szlacheckiej wsi

Historia Otwocka Wielkiego sięga co najmniej średniowiecza, kiedy nadwiślańskie tereny obecnego Urzecza zaczęły być stopniowo zasiedlane przez społeczności wykorzystujące żyzne gleby pozostawiane przez regularne wylewy rzeki. Lokalizacja w Dolinie Środkowej Wisły sprzyjała rozwojowi rolnictwa, sadownictwa i gospodarki rzecznej.

Znaczenie Otwocka Wielkiego wzrosło w XVII wieku, kiedy miejscowość weszła w skład dóbr Kazimierza Ludwika Bielińskiego. Powstanie magnackiej rezydencji sprawiło, że niewielka wieś stała się miejscem odwiedzanym przez przedstawicieli elit politycznych i arystokracji Rzeczypospolitej.

Historia pałacu w Otwocku Wielkim

Badania archeologiczne wskazują, że zanim powstała wiejska rezydencja Bielińskich, na początku XVII wieku na wyspie jeziora Rokola wznosił się murowany, trójkondygnacyjny dwór obronny. Prawdziwy rozkwit miejsca nastąpił jednak pod koniec XVII wieku, gdy lokalne dobra odziedziczył Kazimierz Ludwik Bieliński herbu Junosza. Pretekstem do budowy okazałej rezydencji stały się jego zaślubiny z Ludwiką Marią Morsztynówną – córką wybitnego poety i podskarbiego wielkiego koronnego Jana Andrzeja Morsztyna.

Pałac jako arena europejskiej dyplomacji

Rezydencja Bielińskich szybko stała się tętniącym życiem salonem politycznym Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Bywał tam król Jan III Sobieski, jednak najsilniejsze piętno na historii tego miejsca odcisnął August II Mocny. Król Sas nie tylko doceniał walory tamtejszej przyrody, ale przede wszystkim pozostawał w romansie z córką gospodarzy, Marianną Bielińską. Po rozwodzie z Boguslavem Ernstem Dönhoffem, Marianna była oficjalną faworytą monarchy (w latach 1713–1719), wywierając ogromny wpływ polityczny na dworach w Warszawie i Dreźnie.

To właśnie w ustronnym pałacu w Otwocku Wielkim, w 1705 roku, król spotkał się z carem Piotrem Wielkim. Według lokalnej legendy podczas spotkania monarchowie mieli po raz pierwszy rozważać koncepcję podziału ziem Rzeczypospolitej.

Przebudowa rezydencji

W 1713 roku majątek przejął syn Kazimierza, Franciszek Bieliński, późniejszy marszałek wielki koronny. To właśnie on postanowił dostosować letnią willę do standardów całorocznej siedziby magnackiej.

W latach 1757–1763, pod kierunkiem wybitnego architekta Jakuba Fontany, pałac przeszedł gruntowną modernizację. Przeniesiono wówczas schody paradne do wnętrza budynku, dodano dwa boczne skrzydła, nowy portal główny i wybudowano oficynę folwarczną.

Kres świetności

Śmierć Franciszka Bielińskiego w 1809 roku zakończyła złoty wiek rezydencji. W tym samym roku pałac posłużył jako kwatera dla wojsk generała Michała Sokolnickiego tuż przed bitwą pod Ostrówkiem. Zadłużony majątek został zastawiony u kasztelana Jacka Jezierskiego, a w 1827 roku kupił go Jerzy Kurtz, przedstawiciel zamożnej i spolonizowanej rodziny saskiej.

Kurtzowie podjęli próbę ratowania posiadłości, jednak w 1857 roku prace remontowe wstrzymano. Ostatecznie majątek odziedziczył siostrzeniec Zygmunta Kurtza, hrabia Władysław Jezierski, i w posiadaniu jego rodziny dobra te pozostały aż do wybuchu II wojny światowej.

Pałac w rękach państwa

Po zakończeniu II wojny światowej zrujnowany obiekt został przejęty przez państwo polskie. Pod koniec lat 40. XX wieku przeprowadzono pospieszną odbudowę, drastycznie zmieniając układ ścian wewnętrznych i niszcząc wiele oryginalnych detali architektonicznych. Od 1950 roku w murach dawnego pałacu urządzono zakład poprawczy dla dziewcząt.

W latach 70. XX wieku pałac przeszedł w ręce Urzędu Rady Ministrów, który postanowił przekształcić go w luksusową i pilnie strzeżoną rezydencję rządową. Kolejna fala prac adaptacyjnych bezpowrotnie zniszczyła ocalałe zabytkowe detale wnętrz.

Grudzień 1981 roku przyniósł pałacowi kolejną, historyczną rolę. Rezydencję otoczyły kordony milicji, wojska i funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Obiekt stał się miejscem internowania przewodniczącego NSZZ „Solidarność” Lecha Wałęsy. Wybór padł na Otwock Wielki ze względu na jego odosobnienie i trudną do sforsowania naturalną barierę wodną.

Wspaniała ekspozycja muzealna

Dziś w murach zabytkowej rezydencji mieści się Muzeum Wnętrz. Wśród tamtejszych eksponatów szczególną uwagę zwracają dwa rokokowe fotele z połowy XVIII wieku. Ich tapicerowane obicia, wykonane precyzyjną techniką tapiserii, przedstawiają sceny z bajek Jeana de La Fontaine’a, w których zwierzęcy bohaterowie przekazują gorzką mądrość o ludzkiej naturze.

W dwukondygnacyjnej Sali Balowej znajduje się natomiast inny wyjątkowy eksponat – fortepian koncertowy marki Steinway & Sons z 1925 roku, należący niegdyś do Ignacego Jana Paderewskiego. Instrument stanowi centralną część stałej ekspozycji „Dar Paderewskiego”, na którą składają się osobiste pamiątki po wirtuozie i jego żonie Helenie, nagrody muzyczne, zdjęcia z podróży po świecie i gromadzona od 1900 roku kolekcja dalekowschodnich naczyń i orientaliów.

Inne atrakcje Otwocka Wielkiego

Pałac otoczony jest rozległym parkiem krajobrazowym, który łagodnie przechodzi w naturalne brzegi jeziora Rokola. Akwen ten powstał w dawnym starorzeczu Wisły i zachował swój dziki, nieregularny charakter.

W sąsiednim Anielinie znajduje się Muzeum Ziemi Otwockiej im. Michała Elwiro Andriollego. Placówka prezentuje kilka tysięcy eksponatów związanych z historią regionu.

Z kolei w Karczewie można znaleźć zabytkowy żydowski cmentarz z zachowanymi ok. 1200 nagrobkami. Ciekawą atrakcją, zlokalizowaną w tej samej miejscowości, jest też kościół św. Wita – zabytkowa świątynia rzymskokatolicka, w której wnętrzu można podziwiać barokową kazalnicę w kształcie łodzi i zabytkową chrzcielnicę.

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.