Mdina znajduje się w centralnej części Malty, na jednym z najwyższych punktów wyspy. Miasto zajmuje niewielki obszar na płaskowyżu, który ze względu na naturalne położenie już w prehistorii był wykorzystywany jako miejsce schronienia. Wysoko położony teren można było stosunkowo łatwo obronić, dlatego osadnictwo w tym miejscu rozwijało się na długo przed powstaniem dzisiejszego miasta.
WIDEO…
Mdina pozostaje zamknięta w obrębie swoich dawnych murów. W lipcu 2024 roku mieszkały tu 242 osoby, co dobrze pokazuje, jak niewielka jest współczesna społeczność miasta. Jednocześnie Mdina przyciąga około 1,5 miliona turystów rocznie.
Nazwa miasta pochodzi od arabskiego słowa madīnah, oznaczającego „miasto” lub „miejscowość”. W starożytności funkcjonowała tu jednak osada znana jako Melite lub Melita. Nazwa ta przetrwała w nazwie całej wyspy, czyli Malty.
Historia Mdiny sięga czasów fenickich
Historia Mdiny rozpoczyna się znacznie wcześniej niż w średniowieczu. Około VIII wieku p.n.e. Fenicjanie założyli na płaskowyżu kolonię określaną jako Ann. Położenie z dala od morza, ale jednocześnie na naturalnie obronnym wzniesieniu, sprzyjało rozwojowi osady.
W 218 roku p.n.e., podczas II wojny punickiej, Malta została zdobyta przez Republikę Rzymską. Rzymianie zachowali Mdinę jako ważny ośrodek administracyjny, nadając mu nazwę Melita. Ówczesne miasto było znacznie większe niż dzisiejsza Mdina. Jego obszar obejmował również znaczną część dzisiejszego Rabatu.
Ślady tego okresu są dziś znacznie mniej widoczne niż późniejsza architektura średniowieczna i barokowa. Najważniejszym zabytkiem związanym z czasami rzymskimi jest Domvs Romana, ruiny domu z czasów rzymskich, gdzie odkryto między innymi dobrze zachowane mozaiki i posągi.
Średniowieczna Mdina i początki miasta, które znamy dzisiaj
Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego miasto zostało zmniejszone i otoczone umocnieniami, aby jego obszar był łatwiejszy do obrony. W 870 roku Melite zostało zdobyte przez Aghlabidów. Miasto zniszczono, mieszkańców wymordowano, a kościoły splądrowano. Według przekazów marmur pochodzący z miejscowych świątyń wykorzystano później przy budowie zamku w Susie na terenie dzisiejszej Tunezji.
Kolejny etap rozpoczął się w XI wieku. Osada została ponownie zasiedlona przez muzułmanów z Sycylii i ich niewolników, a na miejscu dawnego Melite powstała Madina. Archeologia wskazuje, że osadnictwo muzułmańskie istniało w tym miejscu już na początku XI wieku.
To właśnie z tego okresu może pochodzić charakterystyczny układ części ulic. Wąskie, nieregularne i przypominające labirynt zaułki są jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów Mdiny i wykazują podobieństwa do historycznych medyn Afryki Północnej.
Fortyfikacje Mdiny przetrwały stulecia
Jednym z najważniejszych powodów, dla których współczesna Mdina robi tak duże wrażenie, są zachowane fortyfikacje. Ich historia jest znacznie starsza niż obecna forma murów. Większość widocznych dziś elementów powstała lub została przebudowana w okresie panowania joannitów, kiedy w XVI wieku mury modernizowano z myślą o nowoczesnej artylerii.
W XVII wieku system obronny został ponownie rozbudowany. Wtedy powstał między innymi potężny Bastion de Redina. Kolejne zmiany przyniósł XVIII wiek, kiedy architekt i inżynier wojskowy Charles François de Mondion przebudował znaczną część fortyfikacji oraz wejście do miasta.
Współczesny system obronny obejmuje między innymi Bastion D’Homedesa, Bastion św. Piotra, Bastion Marii Panny, Bastion de Redina oraz Bastion Despuiga. Do miasta prowadzą dwie historyczne bramy – główna Brama Miejska i Brama Greków.
Dlaczego Mdina nazywana jest Miastem Ciszy?
Określenie „Miasto Ciszy” nie jest wyłącznie poetyckim przydomkiem. Jednym z powodów jest specyficzny charakter Mdiny i ograniczony ruch samochodowy. Do miasta nie mogą wjeżdżać samochody poza ograniczoną liczbą pojazdów mieszkańców, pojazdami służb ratunkowych, samochodami ślubnymi i końmi.
Niewielka liczba mieszkańców również wpływa na atmosferę miasta. Mdina nie rozrosła się poza swoje historyczne mury. W efekcie zachowała charakter niewielkiego, zamkniętego ośrodka, którego średniowieczny układ ulic przetrwał do dziś.
Co zobaczyć w Mdinie?
Zwiedzanie Mdiny warto zacząć od najważniejszych budowli i przestrzeni znajdujących się w obrębie murów. Miasto jest niewielkie, dlatego jego najważniejsze zabytki można poznawać podczas spaceru.
Katedra św. Pawła
Jednym z ciekawszych punktów miasta jest katedra św. Pawła. Jej wcześniejsza, XIII-wieczna konstrukcja została poważnie uszkodzona w 1693 roku podczas trzęsienia ziemi na Sycylii. Budynek odbudowano w latach 1697–1703 według projektu Lorenzo Gafy, nadając mu barokową formę.
Brama Miejska i fortyfikacje
Główna Brama Miejska powstała w 1724 roku według projektu Charlesa François de Mondiona. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wejścia do Mdiny. Drugim historycznym wejściem jest Brama Greków, która składa się z dwóch łukowatych bram połączonych ze sobą i jest związana z wcześniejszym systemem obronnym miasta.
Warto zwrócić uwagę nie tylko na same bramy, ale także na fosę, bastiony i mury. To właśnie fortyfikacje najlepiej pokazują, jak przez kolejne stulecia zmieniały się potrzeby obronne Mdiny.
Palazzo Vilhena i dawne pałace
Palazzo Vilhena powstał w XVIII wieku i jest doskonałym przykładem francuskiego baroku. Pałac w czasie epidemii cholery służył jako szpital tymczasowy, a dziś jest siedzibą Narodowego Muzeum Historii Naturalnej.
Mdina zachowała również liczne rezydencje związane z miejscową arystokracją. Wśród nich znajduje się Palazzo Falson, znany jako Norman House, a także Palazzo Santa Sofia, Palazzo Costanzo i Palazzo Gatto Murina.
Ich obecność przypomina, że po utracie statusu stolicy Mdina nie przestała być ważnym miejscem dla maltańskiej szlachty. Wiele nieruchomości przez pokolenia pozostawało w rękach tych samych rodzin.
Torre dello Standardo
W pobliżu głównej bramy znajduje się Torre dello Standardo, która została wzniesiona w 1725 roku według projektu de Mondiona. Pełniła ona funkcję wieży sygnalizacyjnej, umożliwiającej komunikację z nadmorskimi wieżami strażniczymi. To niewielka budowla, ale dobrze pokazuje, jak rozbudowany był system komunikacji i obserwacji związany z obroną Malty.
Mdina i „Gra o tron”. Czy miasto naprawdę pojawiło się w serialu?
W serialu „Gra o tron” Mdina jest jednym z rzeczywistych miejsc wykorzystanych jako plan zdjęciowy pierwszego sezonu produkcji HBO. Miasto posłużyło jako sceneria fikcyjnej stolicy Westeros.
Twórcy faktycznie wkomponowali istniejącą zabudowę jako element świata przedstawionego. Wykorzystano między innymi jego charakterystyczne uliczki oraz barokową bramę. Jedną z rozpoznawalnych lokalizacji jest Plac Mesquita, gdzie kręcono sceny związane z domem publicznym prowadzonym przez Littlefingera.
Źródło: National Geographic Traveler
Nasza autorka
Marzena Wardyn-Kobus
Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
