Imprezowicz, wygnaniec i wieczny awanturnik. Prawdziwe twarze synów Krzywoustego

Spis treści:

1. Największy błąd Krzywoustego. Czy ojciec wierzył w zgodę braci?
2. Władysław Wygnaniec. Fatalny sojusz, bose upokorzenie i odcięty język
3. Bolesław Kędzierzawy. Trzy dekady stabilizacji w cieniu podejrzeń
4. Mieszko Stary. Uparty senior, którego wygnali nawet właśni synowie
5. Henryk Sandomierski. Tajemniczy książę i pierwszy polski krzyżowiec
6. Kazimierz Sprawiedliwy. Miał wszystko, by zjednoczyć Polskę, ale wolał ucztować
7. Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego

Wprowadzenie ustawy sukcesyjnej przez Bolesława Krzywoustego na zawsze zmieniło mapę polityczną średniowiecznej Polski. Choć podręczniki szkolne skupiają się głównie na suchych datach rozbicia dzielnicowego, za podziałem kraju stały wyraziste, bezwzględne charaktery i dramatyczne ludzkie wybory.

Największy błąd Krzywoustego. Czy ojciec wierzył w zgodę braci?

W 1138 roku zmarł Bolesław Krzywousty, dzieląc ziemie między swoich synów i ustanawiając zasadę senioratu. Czy potężny władca naprawdę sądził, że jego potomkowie będą zgodnie współpracować dla dobra Korony?

„A skąd! Właśnie dlatego ustanowił zasadę senioratu, bo wiedział, że na pewno współpracować ze sobą nie będą. On ich znał najlepiej. Doskonale wiedział, że Władysław i juniorzy, czyli jego młodsi bracia, będą walczyli przeciwko sobie” – tłumaczy w rozmowie z National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego.

Krzywousty zdawał sobie sprawę z ryzyka rozlewu krwi, dlatego wyposażył najstarszego syna, Władysława, w potężną dzielnicę senioralną, zwierzchnictwo nad Pomorzem oraz pas ziem rozdzielający posiadłości młodszych braci. Plan ten miał jednak zasadniczą wadę: zakładał bezwzględną przewagę militarną seniora, której nie udało się utrzymać. Wtedy też zaczęła się brutalna historia dynastii Piastów w epoce rozbicia dzielnicowego.

Władysław Wygnaniec. Fatalny sojusz, bose upokorzenie i odcięty język

Pierworodny syn Bolesława (z małżeństwa ze Zbysławą Kijowską) szybko wszedł w otwarty konflikt z przyrodnimi braćmi. Mimo początkowych sukcesów i wsparcia wpływowej żony Agnieszki Babenberg, w 1146 roku musiał uciekać z kraju.
Cieniem na jego rządach położyła się brutalna rozprawa z możnowładcą Piotrem Włostowicem, którego oślepiono i pozbawiono języka. Senior szukał ratunku u cesarza Fryderyka Barbarossy, co doprowadziło do niemieckiej interwencji w 1157 roku. Choć Bolesław Kędzierzawy musiał ukorzyć się przed cesarzem – stając boso we włosienicy z mieczem u szyi – Władysław nigdy nie odzyskał krakowskiego tronu. Zmarł na obczyźnie, a do kraju pozwolono wrócić dopiero jego synom, którzy przejęli śląskie zamki i grody.

Bolesław Kędzierzawy. Trzy dekady stabilizacji w cieniu podejrzeń

Po ucieczce Władysława ster rządów w Krakowie przejął Bolesław Kędzierzawy – najstarszy z „juniorów”. Rządził jako senior przez niemal 30 lat, budując potęgę linii mazowieckiej. Jednak wbrew pozorom nie była to epoka braterskiej sielanki. Kędzierzawy doskonale rozumiał mechanizmy władzy i, podobnie jak ojciec, odciął od wpływów swojego młodszego brata Mieszka.

„Kędzierzawy robi dokładnie to samo: młodszych braci, Henryka i Kazimierza, izoluje od Mieszka Starego. On mu absolutnie nie ufa. Zna swojego brata chyba najlepiej ze wszystkich i ma pełną świadomość, że Mieszko będzie próbował dogadać się z młodszymi braćmi, żeby go wyeliminować” – zaznacza prof. Czwojdrak.

Mieszko Stary. Uparty senior, którego wygnali nawet właśni synowie

Mieszko Stary dożył sędziwego wieku niemal 90 lat i do samego końca nie porzucił marzeń o tronie krakowskim. Był postacią tak bezkompromisową i autorytarną, że regularnie popadał w konflikty z poddanymi.
Kroniki odnotowują, że krakowianie wielokrotnie przepędzali go z miasta po zaledwie kilku miesiącach rządów. Co więcej, konfliktowy charakter księcia doprowadził do buntu w jego własnej dzielnicy – został wygnany z Wielkopolski przez własnego syna, Odona. Według przekazów Mieszko został ostatecznie pochowany w Poznaniu, a badacze do dziś analizują, jak wykopaliska i odkrycia średniowieczne rzucają nowe światło na dawne pochówki książęce.

Henryk Sandomierski. Tajemniczy książę i pierwszy polski krzyżowiec

Najbardziej zagadkową postacią wśród braci pozostaje Henryk Sandomierski. Jako jedyny nie wykazywał chorobliwych ambicji politycznych, nie zabiegał o tron w Krakowie i prawdopodobnie nigdy nie założył rodziny.
Zamiast walki o władzę Henryk wybrał oręż w obronie wiary. Został pierwszym udokumentowanym polskim krzyżowcem, który wyruszył do Ziemi Świętej, a po powrocie ufundował klasztor joannitów w Zagości. W pamięci potomnych zapisała się też fundacja kolegiaty w Wiślicy i słynna Płyta Orantów. Co ciekawe, w przeciwieństwie do niego inni książęta szukali wymówek przed krucjatami – jego bratanek Leszek Biały tłumaczył papieżowi, że nie może wyruszyć do Palestyny, ponieważ z przyczyn zdrowotnych pije wyłącznie piwo, którego w Ziemi Świętej brakuje. Przebieg wypraw krzyżowych i tajemnice średniowiecznych zakonów rycerskich do dziś budzą emocje badaczy.

Kazimierz Sprawiedliwy. Miał wszystko, by zjednoczyć Polskę, ale wolał ucztować

Najmłodszy z synów, Kazimierz – urodzony zapewne tuż przed śmiercią ojca – początkowo nie otrzymał żadnej dzielnicy. Los okazał się jednak przewrotny. W wyniku zbiegu okoliczności, testamentów braci i buntu możnych przeciw Mieszkowi Staremu, w rękach Kazimierza znalazła się ponad połowa ziem polskich: Małopolska, Mazowsze, Kujawy oraz ziemie łęczycka i sieradzka. Hołd złożyli mu nawet książęta śląscy.
Korona leżała na wyciągnięcie ręki. Dlaczego Kazimierz nie zjednoczył Polski?

„Kadłubek strasznie się męczy, żeby pokazać naszego Kazimierza jako fajnego władcę, ale z całej tej opowieści wynika jedno: Kazimierz Sprawiedliwy lubił imprezy, lubił się napić, lubił dobrze zjeść. Kadłubek tłumaczy go, że pił tylko po to, by poddani pod wpływem alkoholu mówili mu prawdę. Tak na dobrą sprawę uczta była dla niego najważniejszą sprawą w życiu. Dla mnie to był raczej Kazimierz Spolegliwy niż Sprawiedliwy” – podsumowuje prof. Bożena Czwojdrak.

Szansa na zakończenie rozbicia dzielnicowego przepadła na ponad sto lat, a dawna stolica na Wawelu pozostała areną kolejnych wojen domowych.

Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego

Chcesz poznać więcej zakulisowych historii z życia piastowskich władców? Obejrzyj pełną rozmowę i posłuchaj o bratobójczej walce o tron synów Bolesława Krzywoustego. Rozmowę z prof. Bożeną Czwojdrak poprowadził Łukasz Załuski, redaktor naczelny National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify.

Źródła: Uniwersytet Śląski; National Geographic Polska

Nasz autor

Łukasz Załuski

Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.