Nowe, szkodliwe oblicze samotności. Przeprogramowuje mózg i napędza picie alkoholu

Uczucie osamotnienia potrafi zmienić sposób, w jaki działa mózg – i to na tyle głęboko, że przekłada się na sięganie po alkohol. Tak przynajmniej wynika z nowego badania na myszach, przeprowadzonego przez naukowców z Northwestern University oraz Salk Institute for Biological Studies. Jako pierwsi opisali oni konkretny mechanizm neuronalny stojący za tą zależnością.

Mózgowy mechanizm napędzający picie

Zespół pod kierunkiem dr Reeshy Patel, adiunktki psychiatrii ogólnej i neuronauki w Northwestern University Feinberg School of Medicine, wykazał, że izolacja społeczna „przeprogramowuje” mózg w sposób nasilający spożycie alkoholu u samców myszy, a jednocześnie zmniejszający je u samic. Wyniki ukazały się na łamach czasopisma „Nature Neuroscience”. – To pierwsze badanie, które identyfikuje konkretny obwód mózgowy wyjaśniający, jak izolacja społeczna może zwiększać spożycie alkoholu u samców. Stanowi to istotny postęp dla całej dziedziny – mówi dr Patel.

Punktem wyjścia jest szerszy kontekst zdrowia publicznego. Izolacja społeczna narasta na całym świecie i jest dziś uznawana za poważny czynnik ryzyka, silnie powiązany z nadużywaniem substancji psychoaktywnych. Dane z badań na ludziach wskazują, że samotność bywa dodatnio związana z poziomem spożycia alkoholu i ryzykownym piciem, szczególnie u mężczyzn, choć zależność ta zależy od tego, czy mowa o subiektywnym poczuciu osamotnienia, czy o obiektywnej izolacji.

Wyraźne różnice między samcami a samicami

W eksperymencie dorosłe myszy najpierw trzymano w grupach, a następnie część z nich przeniesiono do pojedynczych klatek, aby odtworzyć izolację społeczną w wieku dorosłym. Pozostałe pozostały w grupach jako grupa kontrolna. Przez około dwa tygodnie zwierzęta codziennie przez godzinę mogły wybierać między wodą a 15-procentowym roztworem alkoholu. Samce stopniowo zwiększały spożycie alkoholu, podczas gdy samice je ograniczały.

Za pomocą miniaturowych mikroskopów badacze rejestrowali aktywność konkretnych komórek nerwowych, gdy zwierzęta swobodnie się poruszały i decydowały, czy pić. Monitorowane komórki tworzą szlak łączący ciało migdałowate podstawno-boczne, które przetwarza sygnały emocjonalne i stresowe, z korą przedczołową przyśrodkową, odpowiadającą za podejmowanie decyzji.

– Nasza praca pokazuje, że określony szlak staje się nadmiernie aktywny podczas izolacji i bezpośrednio zwiększa picie. Samce i samice, gdy są samotne, korzystają z odmiennych strategii neuronalnych. To może pomóc wyjaśnić od dawna obserwowane różnice płciowe w zaburzeniach neuropsychiatrycznych – wyjaśnia dr Patel.

Naukowcy manipulowali neuronami

Aby sprawdzić, czy aktywność tego szlaku jedynie odzwierciedla picie, czy je wywołuje, zespół sięgnął po optogenetykę. W tej metodzie krótkie impulsy światła włączają i wyłączają konkretne obwody mózgu. Sztuczne pobudzenie szlaku u nieizolowanych samców sprawiło, że ich mózgi reagowały na alkohol tak, jakby zwierzęta były odizolowane społecznie. I odwrotnie – wyciszenie tego samego obwodu u izolowanych samców zmniejszało spożycie alkoholu.

Kolejnym krokiem, jak zapowiadają badacze, jest zrozumienie, co utrzymuje ten obwód w stanie nadmiernej aktywności podczas izolacji oraz jak dalsze regiony mózgu, w tym kora przedczołowa przyśrodkowa, przyczyniają się do tego efektu. Planują też zbadać, dlaczego samce i samice reagują tak różnie oraz jaką rolę odgrywają tu hormony. Otwartym pytaniem pozostaje, w jakim stopniu wyniki uzyskane na myszach przełożą się na ludzi.

Źródło: Nature Neuroscience

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.