Sprawa dotyczy zagadkowego skarbu z Włynkowa pod Słupskiem, odkrytego jeszcze przed 1930 rokiem. Badacze nie mają wątpliwości – odnaleziony w woreczku depozyt to klasyczny wczesnośredniowieczny skarb z drugiej połowy XI wieku. Okoliczności jego odkrycia są niestety owiane mgłą tajemnicy.
WIDEO…
W skład skarbu weszło 77 obiektów metalowych: 60 monet (głównie imitacji denarów krzyżowych, niemieckich, angielskich i duńskich), 11 krążków monetarnych, 5 miedzianych blaszek oraz fragment ozdoby. Po blisko stu latach od odkrycia naukowcy wykonali szczegółowe analizy fizykochemiczne tego zbioru, które opisano na łamach czasopisma „Praehistorische Zeitschrift”. Głównymi autorami artykułu są archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu - prof. Wojciech Chudziak i dr Marcin Weinkauf.
Nowatorska metoda mikroanalizy fizyko-chemicznej
Aby dokładnie zbadać zabytki bez niszczenia ich struktury, naukowcy użyli mikroskopii skaningowej (SEM/EDX) połączonej z półilościową analizą rentgenowską oraz mapowaniem rozkładu pierwiastków na przekrojach monet. Wcześniej zastosowano metodę XRF, która dała uśredniony pomiar składu chemicznego z powierzchni zabytku. W ten sposób badacze uzyskali informację o ogólnej zawartości srebra na poziomie zaledwie 17–24% oraz wysoką zawartość miedzi (ok. 58–66%) i cynku.
Taki uśredniony wynik sugerował badaczom, że monety wybito po prostu ze słabego, mocno zanieczyszczonego stopu srebra o niskiej próbie. Dopiero mikroskopowa analiza przestrzenna (SEM/EDX) pozwoliła oddzielić zewnętrzną powłokę od wnętrza monety i zaobserwować rzeczywiste zróżnicowanie chemiczne poszczególnych warstw metalu.
Średniowieczne „ściemnianie”
Zastosowanie nowej metody ujawniło sekret średniowiecznych mincerzy sprzed wieków. W całym 60-elementowym zbiorze monet tylko jedna moneta (denar z Magdeburga) okazała się wyrobem z czystego srebra.
Pozostałe monety charakteryzowały się wyraźną strefową strukturą. Na powierzchni zawartość srebra wynosiła od 60% do ponad 87%, jednak im głębiej w rdzeń, tym stężenie kruszcu spadało gwałtownie – wewnątrz wynosiło zaledwie od 4% do 19%. Rdzenie monet wykonano ze stopów mosiądzu (miedź z cynkiem) lub brązu (miedź z cyną i ołowiem). Efekt srebrzenia uzyskiwano metodą ługowania – trawienia miedzi z powierzchni monety kwasami, co pozostawiało cieniutką, matową powłokę bogatą w srebro.
Powód posrebrzania
Główną przyczyną stosowania technologii powierzchniowego srebrzenia monet z Włynkowa w drugiej połowie XI wieku był brak kruszcu. W tym okresie doszło do załamania dopływu pełnowartościowego srebra z Europy Zachodniej (głównie z Saksonii) na tereny Pomorza Wschodniego. Posrebrzanie nie było efektem działalności prywatnych fałszerzy, lecz celowym zabiegiem ekonomicznym, który pozwalał lokalnym władcom zrekompensować niedobór surowca i podtrzymać funkcjonowanie gospodarki przy minimalnych kosztach.
Skarb znaleziono na terenie hipotetycznego księstwo sławieńsko-słupskiego, którego głównymi ośrodkami władzy książęcej były grody w Słupsku, Sławnie, Bytowie (Udorpiu) oraz Białogardzie. W połowie XI wieku władał tu książę Zemuzil (Siemomysł), łączony z Kołobrzegiem i Białogardem. Na przełomie XI i XII wieku na tym obszarze wskazuje się m.in. na Racibora (brata Warcisława I). Byli oni politycznie niezależni od państwa Piastów.
Źródło: Praehistorische Zeitschrift