Historia ukryta w dziurawych czaszkach gęsi. Odkrycie z niemieckiej latryny zaskoczyło badaczy

Pozostałości zwierząt znajdowane podczas wykopalisk archeologicznych często pozwalają odtworzyć dietę, gospodarkę i codzienne życie dawnych społeczności. Czasem jednak dostarczają informacji znacznie dziwniejszych. Tak stało się w przypadku szczątków czterech gęsi odkrytych w XVII-wiecznej latrynie na terenie Brandenburgii. Analiza kości wykazała, że należały one do rzadkiej odmiany ptaków hodowanych ze względu na nietypowy wygląd.

Odkryto kości czubatych gęsi

Badacze opisali swoje odkrycie na łamach czasopisma naukowego „International Journal of Paleopathology”. Kości ptaków odnaleziono podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2021–2023 w miejscowości Flecken Zechlin w Brandenburgii. Badania towarzyszyły renowacji historycznego budynku stojącego nad jeziorem Schwarzer See. Miejsce to przez setki lat było związane z lokalnymi elitami. Należało do cystersów, chrześcijańskich biskupów i przedstawicieli arystokracji. W XVII wieku funkcjonowała tu rezydencja wykorzystywana między innymi jako dwór myśliwski.

Wśród setek odnalezionych szczątków zwierzęcych naukowcy natrafili na cztery wyjątkowo dobrze zachowane czaszki gęsi domowych. Wszystkie pochodziły z osadów wypełniających XVII-wieczny szyb latrynowy. Choć początkowo nie wydawały się szczególnie interesujące, dokładniejsze oględziny ujawniły osobliwe zmiany w budowie czaszki. W okolicy kości ciemieniowych znajdowały się otwory o różnej wielkości, które nie były wynikiem uszkodzeń pośmiertnych. U jednego z osobników otwór miał około 15 mm średnicy i obejmował znaczną część sklepienia czaszki.

Gęsi czubek to sprawa człowieka

Autorzy badania podkreślają, że kości nie nosiły śladów działania ognia, obróbki rzeźniczej ani uszkodzeń spowodowanych przez zwierzęta. Krawędzie otworów były gładkie, a ich wygląd wskazywał, że zmiany powstały jeszcze za życia ptaków. To naprowadziło badaczy na trop rzadkiej cechy spotykanej u niektórych ras drobiu. Chodzi o tzw. czubatość, czyli mutację powodującą powstawanie charakterystycznego pióropusza. Cecha ta występuje między innymi u niektórych ras kur, kaczek i gęsi, np. rzymskich.

– Przypominały kury czubate, a gdy podobieństwo do kaczek czubatych stało się oczywiste, przypomniały mi się obrazy d’Hondecoetera. To obrazy holenderskiego artysty, które przedstawiały gęsi czubate i powstały mniej więcej w tym samym czasie, gdy ptaki te żyły w XVII-wiecznych Niemczech – powiedziała Maaike Groot, badaczka z Freie Universität Berlin i autorka badania.

Zdaniem autorów publikacji odkryte w Brandenburgii czaszki należały właśnie do takich czubatych gęsi. Ich obecność na stanowisku archeologicznym sugeruje, że ptaki o nietypowym wyglądzie były hodowane w tym regionie już w XVII wieku. To ważna informacja, ponieważ podobne znaleziska są rzadkie, a źródła historyczne nie zawsze pozwalają ustalić, kiedy i gdzie rozpowszechniły się poszczególne odmiany udomowionych zwierząt gospodarskich.

Wyjątkowy wygląd ma swoją cenę

Choć dla hodowców ptaków stanowi atrakcyjny element wyglądu zwierzęcia, wiąże się również ze zmianami w budowie czaszki. W niektórych przypadkach kości sklepienia czaszki nie zrastają się całkowicie, pozostawiając otwór przykryty jedynie tkankami miękkimi. Jednak ta ingerencja w wygląd ptaków miała swoją cenę.

Według autorki badania może to powodować wysoką śmiertelność, słabą koordynację, a nawet utratę wzroku i słuchu u niektórych dorosłych osobników. Jednak dowody nie zawsze są jednoznaczne. – Obecność i rozmiar czuba nie pozwalają wiarygodnie przewidzieć nieprawidłowości anatomicznych ani behawioralnych – zauważa Groot, wyjaśniając, że niektóre kaczki z dziurami w głowie żyją całe życie bez widocznych problemów, podczas gdy inne cierpią.

Badacze zwracają uwagę, że stanowisko w Flecken Zechlin było związane z przedstawicielami wyższych warstw społecznych. Możliwe więc, że niezwykłe gęsi pełniły nie tylko funkcję użytkową, ale także reprezentacyjną. – Gęsi czubate mogły być trzymane dla celów wystawowych i prestiżowych – powiedziała Groot. Zwierzęta o rzadkich lub efektownych cechach wyglądu często stanowiły oznakę prestiżu, podobnie jak egzotyczne rośliny czy kosztowne przedmioty sprowadzane z odległych regionów Europy.

Źródło: International Journal of Paleopathology

Nasz ekspert

Jakub Rybski

Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.