Znajdziecie ją na styku województwa świętokrzyskiego i łódzkiego. Jest pomiędzy lasami i falującymi wzgórzami, gdzie nie dojeżdża żaden autobus, a z jedynej prowadzącej tam drogi zaskakująco łatwo zboczyć. Otóż skręcasz nie tam, gdzie trzeba, i trafiasz dokładnie tam, gdzie trzeba – do „małej Japonii”.
WIDEO…
Las wyrzucił mnie tuż przed bramą torii, która wyznacza granicę między przestrzenią codzienną a świętą. Za nią rozciąga się już inny świat. Jest nim Europejskie Centrum Budo – Dojo w Starej Wsi. W oddali widzę niskie domki o spadzistych dachach, alejki wysadzane drzewkami, które wyglądają jak zielone rzeźby, i górujące nad wszystkim dojo. Gdyby ktoś zasłonił tabliczki z nazwami mijanych miejscowości, pomyślałabym, że jestem gdzieś na japońskiej prowincji.
– Proszę się zapoznać z regulaminem ośrodka. Przypomnę, że buty zdejmujemy na ganku – usłyszałam w recepcji i trzymając klucz, ruszyłam z walizką.
Za progiem japońskiego domku
Droga do domków, których jest tutaj 16, prowadzi łagodnymi łukami. Nie tworzą zwartego kompleksu, lecz rozsiano je na wzgórzach. Teren przecinają strumyki, przez które przerzucono drewniane mostki, ogródki wyłożone kamieniami i usiane lampionami. Słyszę ciszę. No, chyba że ktoś akurat trafi na zgrupowanie dziecięcych sportowców aikido.
Przekroczyłam próg wraz z osobami, z którymi miałam współdzielić domek podczas odosobnienia zen. Weszliśmy do przedsionka – to genkan, jeden z charakterystycznych elementów japońskiego domu. Jego funkcja buforowa podkreślona jest przez różnicę poziomów. Podłoga znajduje się tu nieco niżej niż we wnętrzu domu. Nawet w zupełnie nowoczesnym japońskim budownictwie ta zasada wciąż jest przestrzegana.
Cztery pokoje łączy wspólny salon zwany washitsu. Na środku stoi niski stolik chabudai, taki jak te, przy których od pokoleń japońskie rodziny piły herbatę i prowadziły rozmowy. Wokół niego ustawiono zaisu, czyli charakterystyczne krzesła bez nóg powstałe jako kompromis między potrzebą oparcia a zwyczajem siedzenia na podłodze. Jak na architekturę Kraju Kwitnącej Wiśni przystało, przestrzeń można dowolnie aranżować, ponieważ pomieszczenia są raczej puste, a lekkie meble i akcesoria dają się łatwo przenosić w razie potrzeby.
Na podłodze leżą jedynie futony. Japończycy przez wieki każdego ranka składali je i chowali do szaf, aby ten sam pokój stawał się sypialnią, jadalnią i miejscem spotkań jednocześnie. Pokoje i salon wyłożono matami tatami ze słomy ryżowej i trawy igusa. Dawniej ich liczba świadczyła o statusie społecznym właściciela domu. Do dziś w Japonii często mówi się, że mieszkanie ma na przykład sześć mat, zamiast podać metraż.
Skąd Japonia w Polsce?
Pomysł stworzenia kompleksu zrodził się w głowach dwóch pasjonatów karate tradycyjnego: senseia Włodzimierza Kwiecińskiego i senseia Pawła Krzywańskiego. Ci zawodnicy, trenerzy i współtwórcy Polskiego Związku Karate Tradycyjnego postanowili zbudować przestrzeń, która będzie czymś więcej niż ośrodkiem sportowym. Marzyli o miejscu łączącym wartości obecne w kulturze polskiej i japońskiej, takie jak szacunek dla natury, dyscyplina, prostota i harmonia. Dla miłośników sztuk walki jest to jedno z najważniejszych miejsc w Europie. Organizowane są tu zgrupowania karate, aikido, dżudo i kendo, ale także odosobnienia medytacyjne, warsztaty oraz spotkania poświęcone kulturze Kraju Kwitnącej Wiśni.
Historia przedsięwzięcia ma również anegdotyczny wymiar. Kiedy w latach dziewięćdziesiątych Lech Wałęsa zapowiadał, że w Polsce powstanie „druga Japonia”, większość traktowała te słowa jako polityczną metaforę. W Starej Wsi nabrały one jednak zaskakująco dosłownego znaczenia. – Podczas otwarcia centrum były prezydent przeciął wstęgę samurajskim mieczem i z uśmiechem stwierdził: „I dotrzymałem słowa. Mamy w Polsce drugą Japonię” – wspomina Joanna Górka-Zielińska z Dojo Stara Wieś.
Budowa trwała sześć lat i była możliwa dzięki wsparciu Ministerstwa Sportu oraz japońskiego rządu. Powstał kompleks zaprojektowany według kanonów tamtejszej architektury, który z niezwykłą naturalnością wpisał się w polski krajobraz. „Mała Japonia” to ponad 20 obiektów rozlokowanych na 60 ha terenu położonego w otoczeniu lasów Przedborskiego Parku Krajobrazowego. Są zbudowane z tradycyjnej cegłówki oraz oryginalnych japońskich dachówek w kształcie fal oceanu. Tutaj nic nie dominuje nad naturą, lecz z nią współpracuje. W tradycji Kraju Wschodzącego Słońca, jak brzmi jego oryginalna nazwa: Nippon, architektura ma zwracać uwagę na zmienność pór roku, światło, wodę, ciszę i pustkę. I ten zamiar da się w Dojo Stara Wieś wyczuć od razu.
Przy głównym dojo rozciąga się duży ogród zen, czyli suchego krajobrazu. Zamiast bujnej roślinności dominują w nim starannie wyselekcjonowane motywy – żwir i piasek zgrabione w linie i fale symbolizują wodę, a kamienie to wyspy lub góry. Nie podziwia się go podczas spaceru, lecz ogląda w bezruchu, jak obraz.
W pawilonie położonym nad brzegiem niedużego stawu znajduje się herbaciarnia. Można się tam udać spacerem przez ogród formowanych sosen zwany niwaki. To właśnie tutaj odbywają się ceremonie chanoyu, czyli jednego z najbardziej wyrafinowanych rytuałów japońskiej kultury. Jest czymś więcej niż podaniem matchy. To rytuał skupienia i uważności.
Procesja o świcie
Zgodnie z planem odosobnienia wstaję o piątej rano, żeby zdążyć na medytację. Od teraz przez cały czas obowiązuje nas już całkowite milczenie. Nie wolno rozmawiać nawet szeptem. Wychodzę z domku opatulona. Spoglądam ku wzgórzu, na którym stoi główne dojo. W zamglonym wiosennym powietrzu widzę wysypujące się z innych domków samotne postacie tak jak ja skulone i jak ja kierujące się ku górze. A w oddali na łąkach pasie się stado dzikich koni.
Dojo jest imponującym budynkiem do treningów sportów walki i zbiorowych medytacji. To przestrzeń 2 tys. m² z trzema salami wyposażonymi w specjalistyczną podłogę z myślą o ćwiczących. Tradycja dojo wywodzi się z klasztorów i szkół samurajskich, gdzie sztuki walki traktowano jako drogę samodoskonalenia, a nie wyłącznie przygotowanie do walki.
Przed wejściem do zendo (sali medytacyjnej) wykonujemy ukłon wyrażający obecność. W środku wszystko jest już przygotowane. Na podłodze ponad 30 zafu – poduszek do medytacji, każda podpisana imieniem uczestnika. Siadam na swojej i zaczynam pierwsze zazen, czyli medytację siedzącą. Myliłby się ten, kto uznałby siedzenie w ciszy i koncentrację na oddechu za relaks. W sumie to dosyć wymagająca praca fizyczna i intelektualna. Spróbujcie przez kilka godzin dziennie trwać nieruchomo w pozycji lotosu lub senza, nie podążać za swoim małpim umysłem i cały czas obserwować oddech. Kątem oka widzę, że ktoś prostuje plecy, ktoś inny wzdycha, ktoś zmienia pozycję, bo nogi drętwieją.
Po zazen przychodzi czas na kinhin, czyli medytacją chodzoną. Kilkadziesiąt osób zaczyna iść w koło. Powoli albo szybko, o czym decyduje mistrz. Gdyby ktoś zajrzał przez okno, mógłby pomyśleć, że uczestniczymy w jakiejś pradawnej ceremonii. Pomiędzy sesjami czeka na nas posiłek wegetariański w stołówce. Tam również milczymy, wpatrujemy się w talerze, jemy powoli, unikamy spojrzeń towarzyszy. Śniadania, obiady, kolacje są połączeniem kuchni japońskiej i polskiej, z przewagą tej drugiej. O dziesiątej wieczorem leżę już na swoim futonie i po prostu zasypiam.
Tuż przed wyjazdem można chwilę porozmawiać. Dlaczego ludzie tutaj przyjeżdżają? Jedni szukają sposobów na poradzenie sobie ze stresem lub depresją (choć nauczyciele zen podkreślają, że w przypadku zaburzeń psychicznych lepiej pójść na psychoterapię), inni szukają swojej duchowej ścieżki, ktoś nie radzi sobie z natłokiem myśli, ktoś już medytuje i potrzebuje pogłębienia praktyki. Okresowe odosobnienia pozwalają porzucić na chwilę gorączkowe tempo życia.
Kiedy po kilku dniach opuszczam Starą Wieś, znowu przejeżdżam pod bramą torii. Towarzyszy mi wrażenie, że wcale nie trzeba lecieć na drugi koniec globu, żeby znaleźć kawałek innego świata.
Europejskie Centrum Budo – informacje praktyczne
Dojazd
Potrzebny będzie samochód. Do niewielkiego Przedborza prowadzą drogi krajowe (42) i wojewódzkie (742). Kiedy do niego dojedziemy, najlepiej kierować się drogowskazami kierującymi bezpośrednio do Dojo Stara Wieś. Ważne, aby trzymać się wskazówek oraz drogi asfaltowej, nie patrząc na nawigację, która często prowadzi drogami gruntowymi przez las i można zbłądzić.
Warto wiedzieć
- Na terenie Europejskiego Centrum Budo – Dojo Stara Wieś znajduje się 16 domków japońskich o wysokim standardzie i dojo, a także pawilon herbaciany, wiata na grill i miejsce na ognisko, kamienne ogrody, japoński ogród sosen, staw, sauna, boisko sportowe.
- Kompleks udostępniany jest wyłącznie dla grup zorganizowanych.
- Indywidualni goście mogą zwiedzić „Małą Japonię” po upewnieniu się, że obiekt będzie otwarty – najlepiej zadzwonić.
- Bilet wstępu dla dorosłych: 10 zł, dla osób niepełnoletnich – 5 zł.
Przedborski Park Krajobrazowy
Dojo Stara Wieś leży w sercu malowniczego Przedborskiego Parku Krajobrazowego. Zwiedzanie japońskiego obiektu można więc połączyć ze spacerem po jednym z ciekawszych przyrodniczo zakątków centralnej Polski. Park obejmuje m.in. dolinę Pilicy i Czarnej Włoszczowskiej, rozległe kompleksy leśne, torfowiska i malownicze wzniesienia Pasma Przedborsko-Małogoskiego. Na terenie parku i jego otuliny znajduje się obecnie siedem rezerwatów przyrody: Bukowa Góra, Murawy Dobromierskie, Piskorzeniec, Czarna Rózga, Oleszno, Piskorzeniec Wschodni oraz Ewelinów.
Ceremonia herbaciana, czyli chanoyu
Japońska ceremonia herbaciana chanoyu opiera się na filozofii zen oraz czterech zasadach: harmonii, szacunku, czystości i spokoju. W herbaciarni Dojo Stara Wieś goście mogą uczestniczyć w japońskim spotkaniu herbacianym, a w recepcji ośrodka można kupić japońskie pamiątki w tym ceramiczne czarki do picia herbaty.
Źródło: archiwum NG
