W czaszce odkryto nowy narząd. Chroni on mózg przed nowotworami

W kościach czaszki może kryć się coś, co do niedawna nie mieściło się w podręcznikowym obrazie układu odpornościowego: struktury przypominające węzły chłonne. Zespół badaczy z Washington University School of Medicine w St. Louis wykazał, że w szpiku kości czaszki u myszy istnieją skupiska tkanki, które uruchamiają szybką reakcję przeciw agresywnemu nowotworowi mózgu.

Nowo odkryte struktury chronią mózg

Przez dekady dominowało przekonanie, że mózg jest w pewnym sensie odizolowany od układu odpornościowego. Ma natomiast własny system obronny, złożony m.in. z komórek mikrogleju. Tymczasem nowe badania pokazują, że sytuacja jest bardziej złożona.

Badacze śledzili, jak białka przemieszczają się z mózgu myszy przez drobne kanały łączące tkankę mózgową, oponę twardą i czaszkę, aż do szpiku w kościach czaszki. W tym właśnie szpiku naukowcy zidentyfikowali struktury typowe dla węzłów chłonnych — takie, które porządkują i „trenują” elementy układu immunologicznego. Kluczową rolę pełnią tam limfocyty T typu follicular helper, które wspierają limfocyty B w produkcji dużych ilości przeciwciał. Nie chodzi tu o przypadkowe nagromadzenie komórek odpornościowych, ale o zorganizowaną przestrzeń, w której reakcja obronna może zostać szybko uruchomiona i ukierunkowana.

Co równie intrygujące, badacze znaleźli także dowody obecności podobnych komórek odpornościowych w szpiku ludzkiej czaszki. To nie jest jeszcze dowód, że u ludzi działa identyczny system, ale sygnał, że warto przyjrzeć się temu obszarowi znacznie uważniej.

Błyskawiczna walka z nowotworem

Znaczenie tych struktur najbardziej wyraźnie widać wtedy, gdy mózg staje wobec bardzo groźnego przeciwnika – glejaka wielopostaciowego. To jeden z najbardziej agresywnych nowotworów mózgu.

Badacze sprawdzili, czy skupiska komórek odpornościowych w czaszce mogą chronić przed glejakiem. Kiedy zaburzali ich działanie za pomocą substancji chemicznej, guzy rosły szybciej niż u myszy, u których te struktury pozostawały sprawne. Upośledzenie funkcji narządów wiązało się też ze spadkiem przeżycia.

Zespół uczonych z USA poszedł jednak krok dalej i przetestował podejście, które ma „podkręcić” miejscową odpowiedź w szpiku czaszki. Badacze podawali mieszaninę trzech białek wzmacniających odporność w żelu aplikowanym bezpośrednio pod skórę głowy. W efekcie pojawiła się fala odpowiedzi przeciwnowotworowej: najpierw w skupiskach w szpiku kości czaszki, a dopiero później w węzłach chłonnych położonych poza czaszką. Myszy otrzymujące żel lepiej zwalczały guz i żyły dłużej niż zwierzęta z grupy kontrolnej.

– Nasze odkrycie otwiera perspektywę nowych strategii leczenia chorób, w których odporność odgrywa istotną rolę. Chodzi tu m.in. o chorobę Alzheimera, Parkinsona, schizofrenię oraz długi COVID – komentuje prof. Jonathan Kipnis, szef zespołu badawczego. Na razie to jednak wciąż wczesny etap badań. Kolejne mają wykazać, czy nowo odkryty narząd odpornościowy w czaszce jest obecny także u ludzi i czy uda się bezpiecznie i skutecznie wykorzystać go w terapii onkologicznej.

Nie jest to pierwszy przypadek odkrycia nowego narządu w ostatnich latach. W 2018 r. za osobny narząd uznano tzw. śródmiąższe. W 2019 r. odkryto sieć komórek glejowych w skórze – nazwano je komórkami Schwanna. Rok później naukowcy przypadkowo odkryli nowy organ w gardle.

Źródło: Nature

Chcesz znaleźć więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.