2 listopada 2026 r. sieć zautomatyzowanych teleskopów ATLAS, działających na Hawajach, w Chile, w Republice Południowej Afryki i na Teneryfie, dostrzegła jasny punkt. Podstawowym zadaniem sieci jest wczesne wykrywanie obiektów zbliżających się do Ziemi, jednak te same obserwacje pozwalają także wykrywać eksplozje gwiazd i komety. Słynny międzygwiazdowy wędrowiec, kometa 3I/ATLAS, również został odkryty dzięki obserwacjom prowadzonym przez tę sieć.
WIDEO…
Nawet milion razy słabsza niż Mars
W chwili wykrycia supernowa miała jasność pozorną około +17 mag, a kilka dni później osiągnęła +13,5 mag. Na tej skali niższa wartość oznacza jaśniejszy obiekt.
Według prognozy przytoczonej przez „BBC Sky at Night Magazine” maksimum jasności ma przypaść między 18 a 23 listopada 2026 r. i wynieść od +10,5 do +12,1 mag. Dla porównania, Mars w opozycji osiąga nawet −2,9 mag. W maksimum supernowa będzie więc od około 230 tysięcy do miliona razy słabsza niż Mars w opozycji i od 2 do 8 miliardów razy słabsza niż pełnia Księżyca. Zespół obserwacyjny ocenia, że supernową można dostrzec przez mały lub średni teleskop, ale jest widoczna tylko na południowym niebie.
Supernową sfotografowano również za pomocą kamery Dark Energy Camera (DECam), umieszczonej na czterometrowym teleskopie Víctora M. Blanco, oraz teleskopu Gemini South w Chile. Na zdjęciach widać ją jako jasny punkt tuż poniżej i na prawo od centrum galaktyki; na obrazie z kamery DECam ma niebieską barwę.
Co ważne, archiwalne zdjęcia z programu Dark Energy Survey pozwalają porównać otoczenie supernowej przed wybuchem i po nim. Kolejne obserwacje pokazują, że jej wygląd zmienia się z nocy na noc. NSF NOIRLab koordynuje obserwacje w swoich placówkach i zaprasza inne obserwatoria do udziału.
Eksplozja termojądrowa w układzie podwójnym
Opisywana supernowa otrzymała oznaczenie SN 2026ahvu (początkowo figurowała jako AT 2026ahvu, a przedrostek „SN” dostała po potwierdzeniu spektroskopowym). Wiadomo już, że należy do typu Ia, czyli jest efektem eksplozji termojądrowej białego karła w układzie podwójnym. W klasycznym modelu biały karzeł zbiera materię od gwiazdy towarzyszącej i zbliża się do granicy Chandrasekhara (ok. 1,44 masy Słońca), czyli maksymalnej masy, jaką może mieć biały karzeł, zanim ciśnienie jego elektronów przestanie równoważyć grawitację. Gdy masa karła zbliża się do tej granicy, dochodzi do eksplozji termojądrowej, która całkowicie rozrywa gwiazdę. Do supernowej typu Ia może dojść również w wyniku połączenia się dwóch białych karłów.
Dodajmy, że o zmianach jasności po wybuchu decyduje głównie rozpad promieniotwórczy niklu-56. Powstający w tym procesie kobalt-56 rozpada się następnie do żelaza-56 i podtrzymuje słabszą poświatę. Po około dwóch lub trzech miesiącach wyrzucona materia powinna być już na tyle rozrzedzona, że analiza widma pozwoli zbadać skład jej głębszych warstw.
Jak supernowe pomagają mierzyć ekspansję Wszechświata?
Odkrycie supernowej typu Ia jest istotne, ponieważ takie supernowe służą astronomom jako tzw. świece standardowe. Są to obiekty astronomiczne o w przybliżeniu znanej i powtarzalnej jasności rzeczywistej. Porównując ją z jasnością, jaką widzimy na niebie, można obliczyć odległość do obiektu. Dzięki temu supernowe typu Ia pozwalają mierzyć odległości do odległych galaktyk i badać ekspansję Wszechświata.
W przypadku SN 2026ahvu pomiary rozpoczęły się jeszcze przed maksimum jasności. Obserwacje prowadzone od tak wczesnej fazy mogą pomóc lepiej zrozumieć, jak zmienia się światło supernowych typu Ia i udoskonalić sposób, w jaki wykorzystuje się je do pomiaru odległości.
Źródło: Phys.org