Listopadowe niebo ma swoich sprinterów. Leonidy wpadają w ziemską atmosferę z prędkością około 71 kilometrów na sekundę, należąc do najszybszych meteorów, jakie możemy obserwować. Ich pojawienie się trwa zwykle zaledwie chwilę. Niekiedy po jasnym błysku pozostaje jednak świetlisty ślad.
WIDEO…
Kiedy wypada maksimum Leonidów w 2026 roku? W Polsce już po północy
Według hiszpańskiego Narodowego Instytutu Geograficznego maksimum aktywności Leonidów przypada 17 listopada około godziny 23:45 UTC. W Polsce będzie to już 18 listopada, około godziny 00:45. Noc z wtorku na środę warto więc zaznaczyć w kalendarzu miłośników astronomii. To przewidywana pora największej aktywności, a nie moment, w którym meteory nagle zaczynają się pojawiać. Rój jest aktywny od 6 do 30 listopada.
Pomocny okaże się układ faz Księżyca. Pierwsza kwadra nastąpi 17 listopada, ale Srebrny Glob zniknie pod horyzontem jeszcze przed prognozowanym maksimum. W Warszawie jego zachód przypada około 22:58. W innych częściach kraju godzina będzie nieco inna, dlatego warto sprawdzić ją dla miejsca obserwacji. Po zachodzie Księżyca jego blask przestanie utrudniać dostrzeganie słabszych meteorów.
Czy Leonidy znów urządzą burzę meteorów? Prognozy studzą oczekiwania
Historyczna sława roju może rozbudzać ogromne oczekiwania. W przypadku Leonidów różnica między zwyczajnym maksimum a wyjątkowym wybuchem aktywności jest jednak kolosalna. American Meteor Society przypomina, że rój zasłynął burzami m.in. w latach 1833, 1866, 1966, 1999, 2001 i 2002. Takie wydarzenia stanowią szczególne epizody w jego historii. Nie są coroczną atrakcją listopadowego nieba.
Na podstawie sprawdzonych prognoz nie ma podstaw, by zapowiadać na 2026 rok burzę meteorów. Zwykła aktywność Leonidów jest znacznie skromniejsza. IGN podaje orientacyjnie 10–20 meteorów na godzinę. Nie należy jednak traktować tej wartości jako obietnicy dla każdego obserwatora. Liczba dostrzeżonych zjawisk zależy m.in. od ciemności nieba, zachmurzenia i położenia radiantu nad horyzontem.
W 1833 roku niebo wyglądało tak, jakby padał ognisty deszcz
Noc z 12 na 13 listopada 1833 roku przeszła do historii obserwacji nieba. Nad Ameryką Północną pojawiło się tak wiele Leonidów, że określenie „spadające gwiazdy” przestało oddawać skalę zjawiska. Według omówienia NASA tempo mogło sięgać dziesiątek tysięcy meteorów na godzinę, być może nawet około 100 tysięcy. To historyczne szacunki, a nie precyzyjny pomiar porównywalny ze współczesnymi rejestracjami.
W przywoływanych przez Bibliotekę Kongresu opisach tej nocy pojawiają się rozświetlone pomieszczenia i okrzyki sąsiadów dobiegające z zewnątrz. Widowisko trwało do świtu. Jego znaczenie wykroczyło jednak daleko poza emocje świadków.
Prof. Denison Olmsted, astronom z Yale, zaapelował za pośrednictwem prasy o nadsyłanie obserwacji. Kolejne gazety przedrukowywały jego prośbę, a relacje napływały z różnych części kraju. Zebrany materiał pomógł mu badać zjawisko; wyniki opublikował w 1834 roku. Biblioteka Kongresu opisuje tę akcję jako wczesny przykład badań wykorzystujących udział zwykłych obywateli.
W 1966 roku tysiące meteorów pojawiały się w ciągu minut
Kolejne niezwykłe widowisko nastąpiło 17 listopada 1966 roku. Szczególnie spektakularnie wyglądało nad zachodnią częścią Ameryki Północnej. Według National Academies obserwatorzy mogli zobaczyć dziesiątki tysięcy meteorów w czasie krótszym niż godzina.
NASA opisuje około piętnastominutowy okres, podczas którego pojawiały się tysiące meteorów na minutę. W opracowaniach agencji można też znaleźć oszacowanie szczytowego tempa odpowiadającego 150 tysiącom meteorów na godzinę. Ta liczba opisuje intensywność krótkiego maksimum przeliczoną na godzinę – nie oznacza, że tak niezwykłe tempo utrzymywało się przez pełne 60 minut.
Właśnie krótkotrwałość i ogromna intensywność takich epizodów sprawiają, że relacje z burz Leonidów tak mocno różnią się od doświadczeń osób oglądających rój w zwyczajnym roku.
Dlaczego ten sam rój bywa spokojny, a czasem wybucha aktywnością?
Źródłem Leonidów jest kometa 55P/Tempel–Tuttle, obiegająca Słońce w około 33 lata. Pozostawiane przez nią drobiny tworzą strumień materii, przez który przechodzi Ziemia. Ich wtargnięcie w atmosferę wywołuje zjawiska świetlne nazywane meteorami.
Materiał kometarny nie jest rozmieszczony równomiernie. Gdy nasza planeta przecina szczególnie gęste pasmo pyłu, aktywność może gwałtownie wzrosnąć. To dlatego Leonidy potrafią zaskakiwać skalą widowiska.
Okres obiegu komety nie jest jednak zegarem odmierzającym kolejne burze. ESA wskazuje, że choć rok 1966 przyniósł niezwykłe zjawisko, wcześniejsze oczekiwania związane z 1933 rokiem zakończyły się rozczarowaniem. Sam upływ około 33 lat nie wystarcza, by zapewnić podobny spektakl.
Jak obserwować Leonidy z Polski? Najlepiej po północy
Na obserwacje warto przeznaczyć drugą połowę nocy z 17 na 18 listopada. Po północy Księżyc będzie już pod horyzontem, a wraz z upływem nocy poprawi się położenie radiantu – punktu, z którego meteory pozornie rozbiegają się po niebie. Znajduje się on w gwiazdozbiorze Lwa, od którego pochodzi nazwa roju. NASA zaleca obserwowanie Leonidów od okolic północy do świtu.
Wybierz miejsce z dala od latarni, z szerokim widokiem na niebo. Nie trzeba patrzeć dokładnie w stronę Lwa: meteory mogą pojawiać się w różnych częściach nieboskłonu. Najwygodniej obserwować je na leżaku, obejmując wzrokiem duży obszar nieba. Lornetka i teleskop nie są potrzebne, ponieważ ograniczają pole widzenia.
Daj oczom około pół godziny na przyzwyczajenie się do ciemności i ogranicz korzystanie z telefonu. Zabierz ciepłe ubranie, koc lub śpiwór – podczas nieruchomego oczekiwania listopadowy chłód szybko daje się we znaki. Kilkuminutowe spojrzenie z balkonu może nie wystarczyć, by dostrzec meteor.
Przed wyjazdem sprawdź prognozę zachmurzenia dla wybranej lokalizacji. Ciemne, bezchmurne niebo będzie ważniejsze niż trafienie co do minuty w przewidywane maksimum. Tegoroczne Leonidy wymagają przede wszystkim cierpliwości – ich historyczna sława nie stanowi gwarancji widowiska.
Źródła: Instituto Geográfico Nacional – Leonidy i prognoza na 2026 rok, NASA – Leonids Meteor Showe