Coraz dłuższe noce mają jedną zaletę: zostawiają więcej czasu na poznawanie nieba. W listopadzie warto zaplanować zarówno wieczorne wyjście z lornetką, jak i pobudkę przed świtem. Nie wszystkie atrakcje wymagają ciemnego odludzia, ale przy meteorach i odległych galaktykach oddalenie od miejskich lamp może zmienić bardzo wiele. Wszystkie podane godziny odnoszą się do czasu obowiązującego w Polsce, czyli CET.
WIDEO…
Księżyc spotka Marsa i Jowisza. Pierwsza okazja już 2–3 listopada
Na początku miesiąca warto spojrzeć w niebo przed świtem. Rankami 2 i 3 listopada malejący Księżyc będzie widoczny w pobliżu Marsa i Jowisza, na tle gwiazdozbioru Lwa. Towarzyszyć im będzie Regulus, jego najjaśniejsza gwiazda. Z każdą dobą położenie naszego satelity względem planet wyraźnie się zmieni.
Do podziwiania tego spotkania wystarczy wzrok. Jowisz będzie znacznie jaśniejszy od Marsa, którego wyróżnia pomarańczowawa barwa. W Polsce najwygodniej szukać tej grupy w drugiej połowie nocy: obiekty zdążą wtedy wznieść się ponad przeszkody zasłaniające wschodni horyzont.
Taurydy mogą zaskoczyć jasnym bolidem. Warto dać im więcej niż jedną noc
Pierwszą część miesiąca urozmaicą dwa spokrewnione roje meteorów. Maksimum Taurydów Południowych przypada około 5 listopada, a Północnych około 12 listopada. Na obserwacje można wybrać noce 4/5 i 11/12 listopada, ale także sąsiednie pogodne terminy: aktywność nie ogranicza się do kilku godzin.
Nie będą to gęste deszcze „spadających gwiazd”. Atutem Taurydów Południowych jest możliwość pojawienia się bolidu, czyli wyjątkowo jasnego meteoru. Nie da się jednak zagwarantować takiego widoku podczas konkretnej sesji.
Radianty obu rojów, a więc punkty, z których pozornie wybiegają meteory, znajdują się w Byku. Gwiazdozbiór jest wysoko około środka nocy. Obserwacje szczególnie ułatwi okres w pobliżu nowiu: Księżyc nie będzie wtedy rozjaśniał nieba przez większość nocy.
Nów odsłoni słabsze obiekty. Gdzie szukać Andromedy i Mgławicy Oriona?
Nów nastąpi 9 listopada około godz. 8.02. To dobra wiadomość dla osób szukających obiektów znacznie subtelniejszych od planet. Najciemniejsze warunki obejmą również sąsiednie noce – nie trzeba ograniczać wyprawy do jednej daty.
Jesiennym celem jest Galaktyka Andromedy, oznaczana jako M31. Pod ciemnym niebem można dostrzec ją gołym okiem jako niewielką mglistą plamkę. Lornetka ułatwi poszukiwania, ale nie pokaże obrazu znanego z barwnych fotografii astronomicznych.
Późniejszym wieczorem i nocą coraz lepiej widoczny będzie Orion. Poniżej jego charakterystycznego pasa znajduje się Mgławica Oriona, czyli M42. Do odnalezienia obu obiektów przyda się mapa nieba ustawiona na miejsce i godzinę obserwacji.
Mars i Jowisz zbliżą się na niebie. Kolejne planety pojawią się przed świtem
W połowie miesiąca uwagę przyciągnie spotkanie dwóch planet. Około 16 listopada Marsa i Jowisza będzie dzielić zaledwie około 1,2 stopnia. To niewiele ponad dwie średnice tarczy Księżyca. Zbliżenie będzie widoczne gołym okiem, a obie planety zmieszczą się w polu widzenia typowej lornetki.
To spotkanie wyłącznie na ziemskim niebie. Planety nadal będą oddzielone ogromną odległością w przestrzeni. Z Polski najlepiej oglądać je w drugiej połowie nocy, gdy przesuną się ze wschodniej części nieba w stronę południa.
Przed wschodem Słońca dołączą do nich Wenus i Merkury, widoczne niżej nad południowo-wschodnim horyzontem. Popularne określenie „parada planet” nie oznacza idealnie prostej linii ani ciasnej grupy. Do obejrzenia całej czwórki potrzebny będzie szeroki widok na niebo; najtrudniejszym celem pozostanie Merkury.
Leonidy najlepiej oglądać po północy. Co przyniesie noc 17/18 listopada?
Drugą połowę miesiąca urozmaicą Leonidy, związane z kometą 55P/Tempel–Tuttle. Szczegółowy kalendarz International Meteor Organization przewiduje regularne maksimum 17 listopada około godz. 23.45 UTC, czyli 18 listopada około godz. 0.45 w Polsce. Warto więc zaplanować noc 17/18 listopada, pamiętając, że prognozowana godzina nie jest gwarancją najliczniejszych przelotów.
Wskaźnik aktywności ZHR ma wynosić około 15. Opisuje on warunki idealne, z radiantem w zenicie; rzeczywista liczba meteorów zauważonych przez obserwatora zwykle będzie mniejsza. Najlepiej patrzeć po północy i przed świtem, gdy Lew wznosi się wyżej, a Księżyc nie przeszkadza już po swoim zachodzie. Nie trzeba wpatrywać się w sam radiant – meteory mogą przecinać rozległe fragmenty nieba.
Merkury oddali się od Słońca na niebie. W Polsce ważny będzie poranek 21 listopada
Największa elongacja zachodnia Merkurego przypadnie w Polsce 21 listopada, w pierwszej godzinie doby. W amerykańskich zestawieniach można znaleźć datę 20 listopada, wynikającą z innej strefy czasowej.
Elongacja oznacza odległość kątową od Słońca widzianą z Ziemi. Nie chodzi o największą fizyczną odległość planety od naszej gwiazdy. W tym przypadku Merkury będzie oddalony od niej na niebie o około 20 stopni i dostępny do obserwacji rano.
Próbę warto podjąć przez kilka poranków około 20–22 listopada. Potrzebny będzie odsłonięty południowo-wschodni horyzont oraz przejrzyste powietrze. Ewentualne poszukiwania lornetką należy zakończyć przed wschodem Słońca, aby nie skierować jej przypadkowo na jego tarczę.
Superpełnia 24 listopada. Jak dużej różnicy można się spodziewać?
Pełnia przypadnie 24 listopada około godz. 15.54 czasu polskiego. NASA zalicza ją do superpełni, czyli pełni występujących w pobliżu perygeum – najbliższego Ziemi punktu orbity Księżyca. „Superksiężyc” nie jest jednak formalnym terminem astronomicznym o jednej powszechnie przyjętej definicji.
Podawane często wartości „do 14 procent większy i 30 procent jaśniejszy” dotyczą porównania skrajnych sytuacji: Księżyca bliskiego Ziemi i położonego najdalej od niej. Nie opisują różnicy względem każdej zwykłej pełni. Bez bezpośredniego porównania zdjęć zmiana rozmiaru może być trudna do zauważenia.
Najbardziej fotogeniczny będzie widok nisko nad horyzontem, z drzewami lub zabudowaniami w kadrze. Wrażenie ogromnej tarczy wzmacnia wtedy iluzja księżycowa. Godzinę wschodu trzeba sprawdzić dla swojej miejscowości; nie musi ona pokrywać się dokładnie z zachodem Słońca.
Uran w opozycji. Jasny Księżyc utrudni poszukiwania
Wieczorem 25 listopada Uran znajdzie się w opozycji do Słońca. Oznacza to, że z perspektywy Ziemi będzie po przeciwnej stronie nieba niż nasza gwiazda. Okolice nocy 25/26 listopada to okres jego całonocnej widoczności.
Planety należy szukać na tle Byka, w rejonie nieba niedaleko Plejad. Przyda się aktualna mapa oraz lornetka lub teleskop. W lornetce Uran przypomina słaby punkt; rozpoznanie go wśród gwiazd wymaga sprawdzenia pozycji.
Warunki pogorszy Księżyc tuż po pełni. Dlatego nie warto traktować samej nocy opozycji jako jedynej szansy: wcześniejsze listopadowe noce z ciemnym niebem mogą okazać się wygodniejsze do odnalezienia planety.
Jak obserwować listopadowe niebo z Polski?
Do meteorów wybierz miejsce poza zwartą zabudową i z szerokim widokiem na niebo. Daj oczom co najmniej 20–30 minut na przyzwyczajenie się do ciemności i unikaj jasnego ekranu telefonu. Zamiast lornetki zabierz leżak lub karimatę: szerokie pole widzenia jest ważniejsze od powiększenia. Ciepłe ubranie, izolacja od podłoża i termos pozwolą spokojnie przeczekać przerwy między przelotami meteorów.
Przy planetach przed świtem najważniejszy jest odsłonięty wschodni i południowo-wschodni horyzont. Galaktykę Andromedy oraz Mgławicę Oriona najlepiej oglądać w pobliżu nowiu, natomiast pełnię można podziwiać również z miasta. Przed wyjściem sprawdź zachmurzenie, mgłę oraz godziny wschodu i zachodu Słońca i Księżyca dla swojej lokalizacji. Jeśli noc maksimum meteorów będzie pochmurna, wykorzystaj sąsiednią pogodną noc.
Źródło: National Geographic
