Na ten moment czekaliśmy, odkąd 14 lutego 2024 roku znajdujące się w okolicy punktu libracyjnego L2 obserwatorium Euclid rozpoczęło fazę naukową. Opublikowany dzisiaj przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) katalog o nazwie DR1-Foundation obejmuje około 13 miesięcy obserwacji. Po raz pierwszy naukowcy na całym świecie otrzymali dostęp do elementów układanki potrzebnych do rozpoczęcia budowy szczegółowej trójwymiarowej mapy kosmosu. Mapy, która ma nam pomóc rozwiązać zagadkę tzw. ciemnego Wszechświata, w tym tajemnic ciemnej energii, ciemnej materii i kosmicznej sieci.
WIDEO…
Niezwykłe możliwości teleskopu Euclid
– To znacznie więcej niż piękne zdjęcia. 12 listopada 2026 roku wyznacza naukowy kamień milowy w naszych badaniach Wszechświata. Ta duża publikacja danych z Euclida stanowi największy tego rodzaju przegląd prowadzony z kosmosu. Kładzie podwaliny pod przyszłe odkrycia, otwiera przed astronomią nowe możliwości i pokazuje znakomity poziom europejskiej technologii, nauki oraz współpracy międzynarodowej – powiedziała prof. Carole Mundell, dyrektor ds. nauki ESA.
Opublikowany dziś zbiór danych po raz pierwszy ukazuje skalę możliwości Euclida w przeglądach nieba. W przestrzeni kosmicznej, ponad ziemską atmosferą, która rozmywa obrazy i osłabia docierające światło, Euclid może prowadzić głębokie i szerokie przeglądy nieba w sposób niedostępny dla teleskopów naziemnych. Dzięki temu opublikowany zbiór zawiera znacznie więcej obiektów kosmicznych niż jakikolwiek wcześniejszy przegląd, przesuwając granice wykrywania rzadkich i odległych obiektów.
Euclid zebrał 1,7 miliona GB danych
Rozległe mozaiki oraz obserwacje prowadzone w świetle widzialnym i bliskiej podczerwieni otwierają nowe perspektywy badań Wszechświata. Katalog DR1-Foundation zawiera bezprecedensową liczbę obiektów kosmicznych, wśród których znalazły się m.in.:
- ponad 900 milionów galaktyk,
- około 15 000 kandydatów na układy, w których zachodzi silne soczewkowanie grawitacyjne,
- ponad 60 milionów kandydatów na kwazary, czyli niezwykle jasne jądra odległych galaktyk,
- widma ponad 160 milionów źródeł,
- wyniki szerokiego przeglądu nieba Euclida, obejmującego obszar 1900 stopni kwadratowych – łącznie 1,7 miliona GB danych.
Poszukiwane przez Euclida silne soczewki grawitacyjne są niezwykle rzadkie. Powstają, gdy światło docierające do nas z odległych galaktyk zostaje znacząco zniekształcone przez galaktykę znajdującą się na pierwszym planie. Ta publikacja zawiera największy w historii katalog silnych soczewek grawitacyjnych, większy niż wszystkie wcześniejsze katalogi razem wzięte.
– Silne soczewkowanie daje wyjątkowy wgląd w ciemny Wszechświat. Pozwala nam „ważyć” poszczególne galaktyki, wliczając w to ich niewidoczną ciemną materię oraz badać, jak rozszerza się Wszechświat. Ponad 10 lat temu przewidywaliśmy, że Euclid zrewolucjonizuje odkrywanie silnych soczewek grawitacyjnych. Ten dzień wreszcie nadszedł – mówi Natalie Lines z Uniwersytetu w Portsmouth w Wielkiej Brytanii, członkini Konsorcjum Euclid.
Wielka mapa ciemnego Wszechświata
Obserwując rozległe obszary nieba, Euclid dociera do dawnych, dotąd niedostępnych gromad galaktyk. Ich badania pomogą ustalić, jak rosły te ogromne struktury i co mogą nam powiedzieć o ciemnym Wszechświecie. Dzięki analizie widm światła Euclid pozwala wyznaczać odległości do galaktyk i określać ich położenie w trójwymiarowej kosmicznej sieci. W przypadku najjaśniejszych obiektów dostarcza też informacji o ich pochodzeniu i składzie.
Udostępnione dane obejmują zaledwie 14% obszaru nieba przewidzianego do zbadania. Pełna publikacja Data Release 1, zaplanowana na połowę 2027 roku, uzupełni je m.in. o obserwacje słabego soczewkowania grawitacyjnego oraz analizy rozmieszczenia galaktyk i ich gromad w kosmicznej sieci.
– DR1-Foundation zawiera surowe dane, skalibrowane obrazy, katalogi i widma z ogromnego obszaru nieba, a liczebność próby pozwala wykrywać nawet rzadkie obiekty. Zbiór posłuży do mapowania wielkoskalowej struktury Wszechświata z niespotykaną dotąd szczegółowością. Tak wiele odkryć jeszcze przed nami – podsumowuje Valeria Pettorino z ESA odpowiedzialna za projekt Euclid.
Źródło: ESA
