We wrześniu 2002 roku w kierunku centrum Drogi Mlecznej pojawiło się coś zagadkowego. Nieznany obiekt, nazwany GCRT J1745−3009, wyemitował pięć potężnych, lecz krótkich (ok. 10 minut) rozbłysków fal radiowych, pojawiających się co 77 minut. Zauważył je astronom Scott Hyman ze Sweet Briar College. Po około półtora roku źródło zamilkło i mimo wieloletniego monitorowania nieba w tym rejonie nie wykryto go ponownie.
WIDEO…
Dwadzieścia lat po tamtej obserwacji, w danych z maja 2022 roku, zespół Hymana przy okazji przeszukiwania archiwów pod kątem źródeł o silnej polaryzacji kołowej odkrył kolejny taki obiekt, emitujący rozbłyski co 62,2 minuty. Podobnie jak w przypadku źródła z 2002 roku, po serii rozbłysków zamilkł.
15 godzin rozbłysków
Rozbłyski dostrzeżono w archiwalnych danych z dwóch potężnych radioteleskopów: MeerKAT w RPA i ASKAP w Australii. Nowy obiekt LPT J1555−5631 był aktywny stosunkowo krótko. Impulsy o jasności 10–30 mJy (miliJanskich, czyli jednostek gęstości strumienia promieniowania) widziano przez około 15 godzin w maju 2022 roku, a w ciągu około 5 lat obserwacji przed i po tym oknie nie wykryto żadnych. Według autorów pracy okno aktywności trwało co najmniej 15 godzin, ale nie dłużej niż 10 miesięcy.
Nie wiadomo, czy źródło jeszcze kiedyś się odezwie. Nie można też wykluczyć, że emituje nadal, tylko zbyt słabo, by dostrzegły to dotychczas stosowane przyrządy.
Zarejestrowano błyski dwojakiego rodzaju. Pojawiają się naprzemiennie, więc w jednym obrocie widać dwa różne impulsy:
- główny impuls (MP, od ang. main pulse): szerszy, częściowo spolaryzowany liniowo i kołowo;
- międzyimpuls (IP, od ang. interpulse): około 4 razy węższy, ale podobnie jasny, w ok. 100% spolaryzowany kołowo.
Co może wytwarzać takie sygnały i czy wszystkie pochodzą od obiektów tego samego rodzaju? Mogą to być odrębne populacje białych karłów i gwiazd neutronowych albo jedna klasa obiektów o różnych stanach aktywności.
Kandydaci na źródło rozbłysku
Skrót LPT pochodzi od angielskiego long-period transient (długookresowe radiowe źródło przejściowe). To niezidentyfikowane obiekty emitujące krótkie, silne impulsy fal radiowych, powtarzające się w regularnych, długich odstępach, od kilku minut do kilku godzin. Dotychczas odkryto około tuzina takich obiektów w różnych częściach naszej Galaktyki.
Za źródło takich sygnałów uważa się głównie trzy rodzaje obiektów:
- pulsary i magnetary, czyli gwiazdy neutronowe, których emisję radiową napędzają różne mechanizmy
- białe karły, które mogą okresowo emitować silne sygnały wskutek oddziaływań z towarzyszem w układzie podwójnym.
Pulsary to szybko wirujące gwiazdy neutronowe, które emitują regularne impulsy radiowe. Ich silnie namagnesowani krewni, czyli magnetary, wytwarzają potężne rozbłyski wskutek zmian pola magnetycznego. Obiekty LPT pulsują jednak znacznie wolniej, nawet co kilka godzin. Przy tak powolnym obrocie zwykłym pulsarom trudno byłoby podtrzymywać emisję radiową.
Alternatywnym wyjaśnieniem są białe karły, których oddziaływania z gwiazdą towarzyszącą mogą generować silne sygnały. Niektóre z odkrytych LPT-ów powiązano już z takimi układami. Jednak różnorodność ich zachowań sugeruje, że za całą grupą mogą stać różne mechanizmy i rodzaje obiektów.
Tajemnica znikających rozbłysków
Najnowsze odkrycie zespołu Scotta Hymana, czyli obiekt LPT J1555−5631, wysyłał w każdym cyklu dwa impulsy: dłuższy i krótszy, o podobnej maksymalnej jasności i przeciwnej polaryzacji kołowej. Według badaczy wskazuje to na emisję z okolic obu biegunów magnetycznych oraz niemal prostopadłe ustawienie osi magnetycznej względem osi obrotu. Impulsy dzieliło jednak 165,4 stopnia fazy zamiast oczekiwanych 180, co sugeruje bardziej złożoną budowę pola magnetycznego.
Zagadką pozostaje również zanikanie aktywności LPT-ów. Większość z nich, w tym J1555−5631, nie wykazała dotąd ponownej aktywności. Żadnego LPT-a nie zaobserwowano jeszcze w przejściu od aktywności do uśpienia i z powrotem do aktywności. Według autorów pracy zmiany aktywności mogą wynikać ze zmian w magnetosferze samego obiektu, a w niektórych przypadkach z wpływu układu podwójnego. Odkrycie większej liczby takich obiektów może ujawnić prawidłowości, które pomogą wyjaśnić ich naturę i skuteczniej ich poszukiwać.
Źródło: S. D. Hyman i in., The Astrophysical Journal 1011:261 (2026)