Sytuacja, w której masywna gwiazda pochłania mniejszego towarzysza z układu binarnego, znana jest uczonym od dawna. Jednak po raz pierwszy badacze mogli w pełni odtworzyć przebieg zdarzeń przed połączeniem, w trakcie połączenia i po połączeniu gwiazd układu podwójnego zwanego Bao w galaktyce Andromedy.

WIDEO…

player placeholder

– Połączenia gwiazd bardzo, naprawdę bardzo trudno jest obserwować na bieżąco, ponieważ trudno je przewidzieć. W 2023 r. zauważyliśmy jednak, że dzieje się coś niezwykłego, i dalej obserwowaliśmy układ, żeby zobaczyć, co nastąpi. A potem, w 2025 r., doszło do wybuchu – powiedział Viraj Karambelkar, pierwszy autor nowej pracy opublikowanej w czasopiśmie „Nature” i stypendysta programu NASA Hubble Fellowship na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku.

Tysiącletni taniec dwóch gwiazd

Teleskop Kosmiczny Jamesa Webba (JWST) rozpoczął obserwacje gwiazdy Bao zaledwie 47 dni po tym, jak wybuch osiągnął maksimum jasności. Jeszcze nigdy nie przeprowadzono obserwacji uzupełniających tak szybko po zdarzeniu tego rodzaju. – Dane z teleskopu pomogły nam ustalić, jak wyglądał układ przed połączeniem, w jego trakcie i tuż po nim. To naprawdę zdumiewające – podkreśla uczony.

Zobacz także:

Przez tysiąclecia obie gwiazdy krążyły wokół siebie. Gdy mniejsza dotarła do otoczki olbrzyma, układ zaczął powoli jaśnieć. Jak wyjaśnia współautor badania Kishalay De, z każdym okrążeniem towarzysz zdzierał zewnętrzne warstwy olbrzyma, a uwolniony gaz odpływał w przestrzeń.

Po około siedmiu okrążeniach doszło do wybuchu. W innych znanych przypadkach zlanie się dwóch mniejszych gwiazd zajmowało tysiące obiegów. Zaskoczyło też tempo samego wybuchu. Jak zauważa współautorka badania Nadia Blagorodnova, zespół spodziewał się, że wybuch będzie rozwijał się latami, tymczasem jasność osiągnęła maksimum w ciągu tygodnia.

galaktyka
W tym miejscu w galaktyce Andromedy doszło do połączenia gwiazd. Jego przebieg po prawej. fot. NASA, ESA, CSA, STScI, Viraj Karambelkar (Columbia), Kishalay De (Columbia); Edycja: Alyssa Pagan (STScI); Acknowledgment: DSS, Robert Gendler

Kosmiczny kanibalizm

Tak rozpoczyna się burzliwy etap, przez który przechodzą niektóre układy podwójne, zwany ewolucją we wspólnej otoczce. Na tym etapie gaz znajdujący się między gwiazdami określa się mianem wspólnej otoczki, ponieważ jego zewnętrzna warstwa obejmuje obie gwiazdy. W tym układzie gwiazda główna pochłonęła mniejszą, a opór gazu odbierał towarzyszowi energię orbitalną, przez co ten szybko opadał po spirali w głąb otoczki. Dane z Webba dowiodły, że gwiazdy się połączyły, choć dla tego układu możliwe były też inne scenariusze.

Losy Bao odtworzono na podstawie symulacji komputerowych. Zespół ustalił, że przed wybuchem główna gwiazda układu Bao znacznie przewyższała Słońce. Miała siedmiokrotnie większą masę, 350-krotnie większy promień i była 18 000 razy jaśniejsza. Modelowanie pozwoliło również oszacować masę mniejszej gwiazdy, która uległa zniszczeniu. Miała ona około 0,7 masy Słońca, nieco mniejszy promień i niższą jasność od naszej gwiazdy.

gwiazdy
Ilustracja przedstawiająca przebieg połączenia. Grafika: NASA, ESA, CSA, STScI, Leah Hustak (STScI); Konsultacja naukowa: Viraj Karambelkar (Columbia)

Jak wybuch bomby wewnątrz gwiazdy

Analiza wykazała, że Mały Bao został wciągnięty do jądra Dużego Bao, a spotkanie to przypominało wybuch bomby wewnątrz żywej gwiazdy.

Zespół prowadzony przez Viraja Karambelkara po raz pierwszy dostrzegł Bao w 2023 roku w danych misji NEOWISE, kosmicznego teleskopu NASA, który szukał planetoid i komet w podczerwieni. Rok później WINTER, naziemny teleskop podczerwony w obserwatorium Palomar w Kalifornii, wykazał, że układ jaśnieje i wyrzuca pył.

Latem 2025 r. dane z SPHEREx, kosmicznego obserwatorium NASA mapującego niebo w podczerwieni, oraz ze Zwicky Transient Facility (ZTF), naziemnego przeglądu nieba w świetle widzialnym prowadzonego również z Palomaru, pokazały, że Bao jaśniał w podczerwieni, a słabł w świetle widzialnym. ZTF zarejestrował też październikowy wybuch. Grudniowe obserwacje JWST pomogły oszacować masę wyrzuconej materii i ustalić, jaka część energii orbitalnej poszła na jej wyrzucenie. Zdarzeniem ma zająć się również wyniesiony niedawno Kosmiczny Teleskop Nancy Grace Roman.

Źródło: Nature