Wystrzelone w sierpniu i wrześniu 1977 roku bliźniacze sondy Voyager 1 i 2 mają na swoim koncie wiele rekordów. Ich grand tour po planetach Układu Słonecznego do dziś nie został powtórzony. Voyager 2 jako jedyna sonda w historii odwiedziła wszystkie cztery planety-olbrzymy: Jowisza (lipiec 1979 r.), Saturna (sierpień 1981), Urana (styczeń 1986) i Neptuna (sierpień 1989). Przelot obok Neptuna w 1989 r. uznaje się za koniec fazy planetarnej, czyli właśnie grand tour.

WIDEO…

player placeholder

Rekordy Voyagerów

Sondy przemieszczają się po różnych trajektoriach, a wystrzelony jako drugi Voyager 1 porusza się po szybszej ścieżce. Dlatego to on jako pierwszy przekroczył tzw. heliopauzę, czyli miejsce, w którym kończy się działanie wiatru słonecznego. Miało to miejsce 25 sierpnia 2012 roku. Voyager 2 potrzebował na to jeszcze sześciu lat.

To, co czeka nas jutro, jest kolejnym przełomowym momentem wieloletniej misji Voyagera 1. Po 49 latach, dwóch miesiącach i 11 dniach w kosmosie Voyager 1 będzie oddalony od naszej planety o około 25,9 miliarda kilometrów, czyli jeden dzień świetlny. Jak podkreśla NASA, to osiągnięcie warte świętowania, a zarazem początek obchodów 50. rocznicy startu obu Voyagerów w 2027 roku.

Zobacz także:
Voyager 1 znowu przesyła dane z przestrzeni międzygwiezdnej. Co przegapiliśmy przez pół roku ciszy? (fot. Caltech/NASA/JPL)
Voyager 1 znowu przesyła dane z przestrzeni międzygwiezdnej. Co przegapiliśmy przez pół roku ciszy? (fot. Caltech/NASA/JPL)

Podczas przekraczania granicy jednego dnia świetlnego sonda ma utrzymywać łączność ze stacją w Madrycie, należącą do sieci Deep Space Network, która obsługuje komunikację z misjami w odległej przestrzeni kosmicznej. Z perspektywy ziemskiego obserwatora Voyager 1 znajduje się obecnie na tle gwiazdozbioru Wężownika.

Odległość, nie czas

Ale co właściwie oznacza dzień świetlny? Przede wszystkim nie jest jednostką czasu, tylko odległości. Określa dystans, który światło pokonuje w próżni w ciągu 24 godzin: około 25 902 068 371 kilometrów.

Światło porusza się z prędkością około 300 000 kilometrów na sekundę. Taką samą prędkość osiągają w próżni inne rodzaje promieniowania elektromagnetycznego, w tym fale radiowe wykorzystywane do komunikacji z sondami. Jakiego czasu potrzebuje światło, by dotrzeć w konkretne punkty naszego układu planetarnego?

Ziemia–Księżyc

1,3 sekundy

Słońce–Ziemia

8 minut i 20 sekund

Ziemia–Mars

od 3 do 22 minut, zależnie od położenia planet

Ziemia–Neptun

średnio około 4 godzin i 10 minut

 

 

Przekroczenie przez Voyagera 1 odległości jednego dnia świetlnego oznacza dla zespołu misji wyjątkowo powolną wymianę informacji. Po wysłaniu polecenia trzeba będzie czekać co najmniej dwie doby na potwierdzenie jego wykonania i to nawet, jeśli sonda odpowie natychmiast.

Kosmiczne odległości

Jeszcze większe odległości opisuje się w latach świetlnych. Jeden rok świetlny to około 9,46 biliona kilometrów. Proxima Centauri, najbliższa Słońcu gwiazda, znajduje się około 4,24 roku świetlnego od nas.

Chociaż obie sondy minęły już heliopauzę, żadna nie dotarła nawet do wewnętrznej krawędzi Obłoku Oorta. Obłok ten zaczyna się według szacunków w odległości kilku tysięcy do kilkunastu tysięcy j.a., a jego zewnętrzna granica sięga może 100 000 j.a. lub więcej. Voyager 1 jest obecnie ok. 172–173 j.a. od Słońca.

Przy obecnej prędkości ok. 17 km/s dla Voyagera 1 dotarcie do wewnętrznej krawędzi obłoku zajmie około 300 lat, a przejście przez całość kilkadziesiąt tysięcy lat. Niestety, sondy przestaną przesyłać dane znacznie wcześniej, prawdopodobnie w latach 30. XXI wieku, gdy wyczerpie się zasilanie z generatorów radioizotopowych.

Utrzymać sondy przy życiu jak najdłużej

Projektanci wyposażyli Voyagery w liczne systemy zapasowe, jednak nie zakładali, że misja potrwa niemal 50 lat. Jej dalsze działanie wymaga nieustannej pracy inżynierów z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA, czyli JPL.

W 2026 roku na obu sondach przeprowadzono dużą zmianę konfiguracji zasilania, nazwaną przez zespół „Wielkim Wybuchem” ze względu na jej znaczenie dla dalszej misji. Wyzwaniem jest także utrzymywanie odpowiedniej temperatury podzespołów i paliwa. Hydrazyna wykorzystywana przez silniki sterujące orientacją sondy może zamarznąć. Utrata możliwości kierowania anteny ku Ziemi zagroziłaby dalszej komunikacji.

Voyager 1 przemierza przestrzeń z prędkością około 61 000 kilometrów na godzinę. W ziemskiej skali Voyager 1 w ciągu godziny przelatuje dystans równy około 1,5 obwodu Ziemi na równiku. Jedno okrążenie zajęłoby mu więc około 39 minut, a w ciągu doby okrążyłby Ziemię mniej więcej 36 razy. Natomiast trasę Kraków-Warszawa (ok. 290 km) pokonywałby mniej więcej co 17 sekund, a w godzinę przebyłby ją ponad 200 razy. Dystans z Ziemi do Księżyca (ok. 384 400 km) zająłby mu około 6 godzin i 18 minut. Mimo wszystko wobec odległości między gwiazdami oznacza bardzo powolną podróż.

Za około 40 000 lat sonda ma minąć gwiazdę Gliese 445, znaną również jako AC +79 3888, w odległości około 1,7 roku świetlnego. Gwiazda ta znajduje się obecnie ponad 17 lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Żyrafy.

Złote światło dla Voyagera

Z okazji historycznej granicy NASA zaprasza ludzi na całym świecie do symbolicznego świętowania. We wtorek 17 listopada, po lokalnym zachodzie słońca, uczestnicy akcji mogą wykorzystać telefony, latarki lub oświetlenie budynków, aby stworzyć falę złotego światła otaczającą Ziemię. To symboliczny gest dla sondy, która od niemal pół wieku oddala się od swojej macierzystej planety.

Źródło: NASA