Obrzęd ten wpisuje się w szerszą tradycję Janal Pixan, majańskiego święta obchodzonego na przełomie października i listopada. Rodziny przygotowują wtedy skromne ołtarze z jedzeniem, które następnie przyozdabiają świecami i kwiatami, by uczcić pamięć bliskich i symbolicznie przyjąć ich dusze.
WIDEO…
Głosy z zaświatów
W wierzeniach Majów dusza i ciało nie muszą podlegać temu samemu porządkowi po śmierci. Szczególnego znaczenia nabierają więc doczesne pozostałości, które pozostają przedmiotem rodzinnych rytuałów nawet wiele lat po pogrzebie.
Zgodnie z tradycją w tym okresie dusze zmarłych odwiedzają świat żywych. Przekonanie to wiąże się z wielopokoleniowym zwyczajem, który pozwala bliskim podtrzymywać relacje z przodkami poprzez coroczne rytuały.
Bliskość mimo śmierci
Po otwarciu grobu bliscy delikatnie oczyszczają każdą kość, usuwając pozostałości ziemi i tkanek. Następnie układają szczątki w drewnianej skrzynce wyłożonej haftowanym płótnem, często z imieniem zmarłego.
Tkaniny wymienia się co roku, a skrzynki starannie porządkuje przed świętem zmarłych. Czynności te wykonują członkowie rodziny, przekazując wiedzę i obowiązek opieki nad szczątkami kolejnym pokoleniom.
Kiedy można otworzyć grób?
Pierwsze oczyszczanie kości odbywa się zazwyczaj po około trzech latach od pogrzebu, gdy to, co zostało z ciała, jest już odpowiednio zachowane. Termin może się różnić w zależności od warunków pochówku i stanu szkieletu, dlatego rodziny nie kierują się wyłącznie upływem czasu.
Otwarcie grobu wymaga także poszanowania lokalnych procedur i decyzji samych bliskich. To oni odpowiadają za dalszą opiekę nad szczątkami i decydują o kontynuowaniu rodzinnego zwyczaju.
Kulturowy dorobek przodków
W 2017 roku władze stanu Campeche uznały oczyszczanie kości w Pomuch za niematerialne dziedzictwo kulturowe. Decyzja miała chronić zwyczaj przekazywany w rodzinach od pokoleń i podkreślić jego znaczenie dla lokalnej społeczności majańskiej.
Wraz z napływem turystów i fotografów obrzęd coraz częściej pojawia się w materiałach promujących Dzień Zmarłych w Meksyku. Relacje medialne skupiają się przede wszystkim na widoku ludzkich kości, rzadziej wyjaśniając rodzinny i religijny wymiar tej praktyki.
Podczas wizyt na cmentarzu należy pamiętać o respektowaniu prywatności rodzin, niedotykaniu przedmiotów należących do obrzędu ani tego, co znajduje się w ossuariach. Fotografowanie obrzędu powinno natomiast odbywać się za zgodą osób, które w nim uczestniczą.
