Żeby poznać Klagenfurt, zaglądam za fasady kamienic, na targ i do niewielkich lokali, w których spotykają się mieszkańcy całego regionu Alpen-Adria. To podróż od renesansowego centrum, przez brzegi Wörthersee, po dolinę Bodental i winnice na północ od miasta.
WIDEO…
Trzy kultury w jednym regionie
– Żyjemy między Alpami a Adriatykiem. Nie wszędzie jest tu tak samo, choć mimo granic to jeden region – tłumaczy mi Igor Ogris. Siedzimy w renesansowym dziedzińcu Ossiacher Hof, kilka kroków od głównego deptaka Klagenfurtu. Nad naszymi głowami ciągną się arkady, na stole stoją butelki wina i produkty od niewielkich producentów z Karyntii, Słowenii i północnych Włoch. Igor prowadzi tu Zommstehn beim Igor (Wienergasse 10) – miejsce, które trudno jednoznacznie nazwać restauracją, sklepem czy barem. Jest trochę każdym z nich.
Organizowane są tu degustacje, targi, wspólne gotowanie, weekendowe spotkania. Przede wszystkim jednak ludzie mają tu – zgodnie z nazwą – „zommstehn”, czyli w miejscowym dialekcie „być razem”. Sam Igor jest byłym piłkarzem i karynckim Słoweńcem. W jego lokalu kuchnia Alpen-Adria nie jest więc jest marketingowym hasłem, ale codziennością wyniesioną z rodzinnego domu.
Cały ten region jest jak reindling. Tradycyjne karynckie drożdżowe ciasto z cynamonem i cukrem jest czymś pomiędzy babką a dużą cynamonką. Zmienia nazwę i nieco smak po przekroczeniu granicy, ale wciąż pozostaje częścią tej samej kulinarnej rodziny. Po słoweńskiej stronie granicy jest znany jako pogača. We włoskim Friuli – jako gubana. – Często odwiedzam producentów z nieodległych miasteczek po włoskiej i po słoweńskiej stronie. Kiedy pierwszy raz zjadłem gubanę we Włoszech, pomyślałem, że to przecież nasz reindling!
Wracam do tych słów jeszcze kilka razy podczas podróży, bo trudno o lepszą metaforę całego regionu.
Renesansowe dziedzińce i smok. Co kryje stare miasto w Klagenfurcie?
Klagenfurt na pierwszy rzut oka wygląda dokładnie tak, jak można wyobrażać sobie niewielką stolicę austriackiego landu. Eleganckie kamienice, idealnie czyste ulice, kawiarniane ogródki, góry na horyzoncie. Wystarczy jednak wejść głębiej w centrum, żeby Austria zaczęła skręcać na południe.
Spotykam się z Astrid, moją przewodniczką po mieście i ruszamy przez Alter Platz. Przyglądam się pastelowym fasadom, wąskim przejściom i arkadowym dziedzińcom, które bardziej kojarzą mi się z północnymi Włochami niż Wiedniem. I nie ma w tym przypadku. Kiedy w 1514 roku Klagenfurt doświadczył wielkiego pożaru, cesarz Maksymilian I, nie mając pieniędzy na odbudowę miasta, przekazał je stanom karynckim. Nowi właściciele wybudowali Klagenfurt praktycznie od początku. To wtedy powstały fortyfikacje, place, reprezentacyjne budynki i renesansowe pałace. Do prac ściągnięto architektów z nieodległej Italii, gdzie renesans od co najmniej stulecia wyznaczał już nowe kierunki w architekturze.
Wchodzimy do kolejnego dziedzińca. Potem następnego. Klagenfurt ma ich dziesiątki, a wiele z nich pozostaje otwartych, dzięki czemu spacer po mieście przypomina czasem przechodzenie przez wielki system sekretnych przejść. Sam Ossiacher Hof, gdzie wcześniej spotkałem Igora, kryje trzykondygnacyjne arkady z XVI wieku.
Astrid zatrzymuje się przy domu pod Złotą Gęsią. Niewielka złocona figurka nad portalem łatwo umyka wzrokowi. – Dawniej domy zamiast numerów miały swoje nazwy – tłumaczy. W średniowiecznym Klagenfurcie rzeczywiście orientowano się dzięki charakterystycznym znakom budynków. Dom mógł być „pod gęsią”, „pod białym koniem” czy „pod lipą”. Złota Gęś jest dziś najstarszym zachowanym i domem w mieście – pojawia się w źródłach już w 1489 roku.
Kilka minut później dochodzimy do Neuer Platz. Na środku fontanny siedzi potężny kamienny smok Lindwurm. Według legendy okolice dzisiejszego Klagenfurtu pokrywały niegdyś bagna, na których grasowała bestia terroryzująca okolicznych mieszkańców. Mieszkańcy zabili potwora podstępem, a w miejscu zwycięstwa utworzyli miasto. Smok trafia później do herbu i staje się jednym z najważniejszych symboli Klagenfurtu. Historyczna wersja początków miasta jest znacznie bardziej banalna – osada rozwija się przy skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych, a pierwsza wzmianka o Forum Chlagenvurth pochodzi z końca XII wieku.
Kilkaset metrów dalej trafiam na inny monument, który, jak tłumaczy mi Astrid, ma pewne powiązania z historią Polski. Kolumna Trójcy Świętej stanęła w tym miejscu po epidemii dżumy w XVII wieku. Po odsieczy wiedeńskiej wojsk Rzeczypospolitej pod wodzą Jana Sobieskiego kolumna zostaje uzupełniona o glob, półksiężyc i krzyż. Patrzę z dołu i przez chwilę widzę przede wszystkim ogromną kotwicę. Dopiero po chwili dostrzegam półksiężyc pod krzyżem – symbol zwycięstwa nad Imperium Osmańskim.
Astrid dorzuca mi jeszcze jeden polski trop. Niedaleko stąd, w Ossiach, stoi dawny klasztor benedyktyński związany z legendą o Bolesławie II Śmiałym. Według niej wygnany z Polski król po konflikcie z biskupem Stanisławem trafił właśnie tutaj i przez lata żył w klasztorze jako anonimowy, niemy pokutnik. Dopiero przed śmiercią miał zdradzić swoją prawdziwą tożsamość. Przy kościele do dziś można oglądać nagrobek przypisywany polskiemu władcy.
Z centrum nad Wörthersee. Kanał prowadzi do jeziora i rezerwatu
W Klagenfurcie związki z Południem dają o sobie znać nie tylko w historii i architekturze. Miasto ma też własną drogę wodną prowadzącą w tym kierunku. Lendkanal ciągnie się przez około cztery kilometry od centrum w stronę jeziora Wörthersee. Powstaje w XVI wieku jako droga transportowa. Kanał, który do dziś stanowi jedną z głównych wodnych osi miasta, służy wówczas do przewozu materiałów budowlanych, drewna, opału i towarów znad jeziora. Pływają nim nawet weneccy gondolierzy. Dziś wzdłuż kanału mijam biegaczy, rowerzystów i ludzi spacerujących pod starymi drzewami. Im dalej od centrum, tym wyraźniej między budynkami pojawiają się góry.
Samo jezioro Wörthersee w ciepłe dni jezioro zamienia się w ogromny naturalny basen. Latem woda potrafi nagrzewać się nawet do około 27–28°C, więc nikogo nie dziwi widok ludzi wskakujących do niej prosto z pomostów. Jedni pływają, inni wskakują na deski SUP albo żaglówce, a wokół jeziora biegną trasy rowerowe i spacerowe. Popularna pętla rowerowa prowadzi także przez dolinę czterech jezior Keutschach, dzięki czemu w ciągu jednego dnia można połączyć rower, kąpiel i widoki na Karawanki.
Wsiadam więc na rower i jadę w stronę objętego ochroną Natura 2000 obszaru Lendspitz-Maiernigg. Miasto nagle się urywa. Zamiast kamienic pojawiają się trzcinowiska, podmokłe łąki i spokojne leśne odcinki, a między drzewami co jakiś czas błyska tafla jeziora. To jedna z tych tras, na których trudno uwierzyć, że jeszcze chwilę wcześniej było się w centrum stolicy landu. Lendspitz-Maiernigg chroni cenne siedliska przy wschodnim krańcu Wörthersee i jest jednocześnie częścią popularnych tras rowerowych prowadzących wokół Klagenfurtu.
Co zjeść w Karyntii? Na początek pierogi z miętą i ciasto z cynamonem
Na Benediktinermarkt gwar zaczyna się już rano. Obok warzyw leżą sery, wędliny, pieczywo, zioła i butelki wina. Klagenfurtczycy nazywają targ brzuchem miasta. Dwa razy w tygodniu jego rola staje się szczególnie wyraźna, gdy na straganach pojawiają się producenci nie tylko z Karyntii, lecz również ze Słowenii i Włoch. Granica polityczna przebiega kilkadziesiąt kilometrów dalej, ale przy stoiskach z serem, oliwą czy warzywami właściwie jej nie widać.
Spotykam się tu na obiad z Christianem Tammeggerem, związanym z ruchem Slow Food w Karyntii. Wchodzimy do Kochwerkstatt (Benedikterenrpl 15). Lokal jest niewielki, wciśnięty między jeden a drugi stragan z warzywami. – Jeśli ktoś przyjeżdża do Karyntii pierwszy raz, czego powinien spróbować? – pytam Christiana. Nie zastanawia się nawet sekundy. – Kärntner Käsnudeln, czyli karynckie pierogi z serem. Musisz je zjeść.
Po chwili zaczyna się śmiać. – W Karyntii mieszka pół miliona ludzi i na pewno mamy ze sto tysięcy przepisów na Käsnudeln. Liczba jest oczywiście żartem, ale dobrze pokazuje, czym dla mieszkańców jest to danie. Rodzinny przepis może się różnić farszem, proporcjami ziół, grubością ciasta, a przede wszystkim sposobem krendeln, czyli charakterystycznego zawijania brzegu pieroga.
Bez wahania zamawiamy dwie porcje. Na pierwszy rzut oka Kärntner Käsnudeln wyglądają znajomo – duże gotowane pierogi z charakterystycznie zawiniętym brzegiem. W środku znajduje się masa z twarogu, ziemniaków i ziół, w której często pojawia się mięta. Na wierzchu masło i szczypiorek. Pierwsze skojarzenie jest nieuniknione – przecież to nasze swojskie ruskie! Niby takie same, ale trochę większe, bardziej ziołowe, mniej kwaśne.
Próbuję też gęstej zupy z dyni, a później gulaszu. Trudno o bardziej środkowoeuropejski zestaw, ale wystarczy spojrzeć kilka metrów dalej na włoskie i słoweńskie produkty, żeby po raz kolejny rozsypały się proste narodowe kategorie. Kochwerkstatt jest jedynym lokalem przy targu wyróżnianym przez austriackie przewodniki gastronomiczne, a jego karta zmienia się razem z tym, co akurat pojawia się na straganach.
Kilka ulic dalej w Taupe GenussSchmiede (Unterer Platz 4) wracam do drugiej kulinarnej obsesji Karyntii. Na półkach leżą reindlingi w kilku wariantach. Klasyczny jest puszysty, drożdżowy, mocno pachnie cynamonem. W środku ma cukier i rodzynki, w innych wersjach dochodzą orzechy. Odcinam kawałek. Jeśli polską babkę i cynamonkę można byłoby połączyć w jeden wypiek, smakowałby mniej więcej właśnie tak. Przypominam sobie opowieści Igora. Reindling po jednej stronie gór, pogača po drugiej, gubana trochę dalej na południe. Nie kopie, nie oryginał i imitacja. Raczej trzy lokalne dialekty tego samego kulinarnego języka.
Wieczorem wstępuję w do malutkiej Café Bar Vino (Pfarrplatz 5). Przy jednym stoliku rozmawia się po niemiecku, przy drugim słyszę włoski. Pracują tu Austriacy, Słoweńcy i Włosi. Trzy nacje mieszają się tu jak rodzynki w cieście reindling. Za barem poznaję Vanię, Włoszkę z Werony, którą dopytuję, czy rzeczywiście mieszkańcy Karyntii czują się częścią tak szeroko rozumianego regionu.
– To jest nasze miejsce – mówi. – Czujemy większą więź ze słoweńską Lublaną i włoskim Udine niż choćby z Wiedniem czym Innsbruckiem. Do Słowenii jest stąd kilkadziesiąt minut jazdy. Za Karawankami zaczynają się słoweńskie miasteczka, a dalej leżą już włoskie Friuli i Triest. Przez stulecia ludzie po obu stronach gór handlują ze sobą, zawierają małżeństwa, przenoszą przepisy, słowa i zwyczaje. Sama Karyntia pozostaje też domem dla słoweńskiej mniejszości, szczególnie licznej na południu landu.
Slow Food po karyncku. Owocowe destylaty i pstrąg prosto z ognia
– W Karyntii Slow Food to nie chwilowa moda, tylko sposób myślenia o całym regionie – tłumaczy mi Christian Tammegger. – Liczą się sezonowe produkty, mali lokalni producenci i możliwie krótka droga od gospodarstwa do stołu. W dolinach Gailtal i Lesachtal powstała nawet pierwsza na świecie destynacja Slow Food Travel. – Chodź, zabiorę cię tam – mówi mi i po 30 minutach jazdy docieramy do małej destylarni. Początki tego miejsca sięgają 1987 roku, kiedy Valentin Latschen rozbudowuje rodzinną gorzelnię. Dziś jego owocowe destylaty trafiają do najlepszych restauracji i sklepów w Austrii. I mnie nie omija degustacja. Na stole pojawiają się kolejne kieliszki – gruszka, jabłko, śliwka – bez dodawania cukru, aromatów i wzmacniania alkoholu. Valentin opowiada o dojrzałości owoców i odmianach gruszek z podobną dokładnością, z jaką winiarz opisuje szczepy winorośli.
Wieczorem jedziemy do Forellenhof Jorde (Knopperweg 6) na – jak przekonuje mnie Christian – najlepszą rybę w okolicy. Położone tuż nad stawami miejsce trudno nazwać klasyczną restauracją. To raczej otwarta przestrzeń na świeżym powietrzu, gdzie przyjeżdża się na jedno danie – Steckerlfisch, rybę grillowaną w całością nad ogniem. Na moich oczach świeży pstrąg trafia na metalowy pręt i ląduje nad płomieniami. Żadnych skomplikowanych sosów, pianek ani dekoracji. Tylko sól i żar. Po chwili przede mną ląduje opakowana w cienki papier gotowa ryba. Skóra zrobiła się chrupiąca, mięso pozostało wilgotne. Jem palcami, odrywając kolejne kawałki mięsa od ości.
Tscheppaschlucht i Meerauge. Za miastem czekają wąwóz i turkusowe „morskie oko”
Następnego ranka zostawiam Klagenfurt. Samochód jedzie na południe, krajobraz szybko się zmienia. Domów jest coraz mniej, góry coraz bliżej. W okolicy Ferlach wchodzę na szlak prowadzący przez skalisty jar o trudnej nazwie Tscheppaschlucht. Przede mną ponad 10 km trekkingu. Wąwóz jest wąski i wilgotny. Woda przeciska się między skałami, huczy pod drewnianymi pomostami i mostkami. Ścieżka biegnie raz tuż nad potokiem, raz wspina się wyżej. W najbardziej widowiskowej części dochodzi do wodospadu Tschaukofall, skalnej bramy i Teufelsbrücke – Diabelskiego Mostu. Tuż za masywem Karawanków znajduje się już Słowenia.
U celu docieram do Bodentalu i niewielkiego jeziora Meerauge. Nazwa natychmiast kojarzy mi się z polskim Morskim Okiem, choć skala obu miejsc jest nieporównywalna. Karynckie „morskie oko” jest niewielką turkusową sadzawką położoną na wysokości 1052 metrów. Powstaje po ostatnim zlodowaceniu jako zagłębienie po bryle martwego lodu.
Kolor wody nadają glony. Jest też oczywiście legenda związana z tym miejscem. Podobno kiedyś do Meerauge wpadł wóz zaprzężony w woły. Zniknął pod wodą, a po kilku tygodniach elementy uprzęży miały wypłynąć po słoweńskiej stronie Karawanków, w jeziorze Bled. Mieszkańcy do dziś wyobrażają sobie podziemne połączenie przebijające górski masyw.
Po kilku godzinach marszu docieram do tradycyjnej karynckiej gospody Bodenbauer. Jeśli kuchnia w Klagenfurcie potrafi być subtelna i włosko lekka, tutaj nikt nie udaje, że człowiek po zejściu z gór potrzebuje listka rukoli. Na talerzu ląduje solidna porcja pieczonej wołowiny, kiszona kapusta i knedel. Mięso ma wyraźną warstwę tłuszczu, sos wsiąka w kluskę, kapusta daje potrzebną kwaśność. Do tego Apfelspritzer, czyli popularny w Austrii lekko musujący sok jabłkowy z wodą gazowaną. To jest jedzenie skonstruowane do zupełnie innego życia. Ma rozgrzać, nasycić i pozwolić następnego dnia znowu wejść pod górę.
Winnice pod Klagenfurtem. Wino rośnie tu z widokiem na góry
Wieczorem jadę na północ od Klagenfurtu, na zbocza Ulrichsbergu. Na Leiten winorośl rośnie na wysokości kilkuset metrów, a między rzędami otwiera się szeroki widok na okoliczne góry. Sem Kegley i Georg Lexer zaczynają sadzić tu krzewy w 2005 roku. Wtedy karynckie winiarstwo jest jeszcze zajęciem dla garstki zapaleńców. Dziś gospodarstwo ma około 9,5 hektara winnic, uprawia m.in. chardonnay, sauvignon blanc, pinot gris i pinot noir. Miejsce trudno zresztą nazwać po prostu winnicą. Hoduje się tu własne świnie rasy mangalica i duroc, jest heuriger – tradycyjna austriacka gospoda winiarska serwująca własne wino i proste lokalne dania – oraz restauracja fine dining.
Na dole można dostać klasycznego sznycla po wiedeńsku. Na górze te same lokalne produkty trafiają do znacznie bardziej wyrafinowanych dań. Przy kieliszku wina słyszę od właściciela zdanie, które dobrze podsumowuje także inne miejsca odwiedzane przeze mnie w Karyntii. – Nie powiedziałbym, że wino jest tu wyjątkowe z powodu klimatu. Raczej z powodu ludzi i serca, które wkładają w jego produkcję.
Patrzę na rzędy winorośli. Karyntia nigdy nie stanie się drugą Toskanią ani Bordeaux. I chyba nikt tutaj rozsądny tego nie oczekuje. Winiarstwo pozostaje niewielkie, rozproszone między producentów, którzy próbują znaleźć własny język. Dokładnie tak samo jak tutejsza kuchnia.
Jak dojechać do Klagenfurtu i poruszać się po mieście?
Z Warszawy do Klagenfurtu nie ma obecnie bezpośrednich lotów. Austrian Airlines oferuje połączenia z przesiadką, najczęściej w Wiedniu. Samo lotnisko w Klagenfurcie leży zaledwie kilka kilometrów od centrum.
Dobrym rozwiązaniem jest też lot do Wiednia lub Lublany i dalsza podróż pociągiem albo shuttle busem. Z głównego dworca w Klagenfurcie do centrum można dojść pieszo w kilka minut.
Transport na miejscu
Centrum Klagenfurtu jest niewielkie i najlepiej zwiedzać je pieszo lub rowerem. Po mieście kursują autobusy KMG; główne linie jeżdżą co 10–20 minut.
Rower świetnie sprawdza się także nad Wörthersee i na trasach prowadzących przez tereny Natura 2000.
Gdzie nocować nad Wörthersee i w historycznym centrum?
Das Seepark Wörthersee Resort – nowoczesny czterogwiazdkowy hotel przy lagunie Lend, blisko Wörthersee. Ma 142 pokoje i apartamenty, strefę spa i fitness, restaurację oraz duży ogród. Dobry wybór, jeśli zależy ci bardziej na jeziorze i aktywnym wypoczynku niż na ścisłym centrum. Ceny pokoi zaczynają się obecnie od ok. 109 euro.
Hotel Sandwirth – tradycyjny czterogwiazdkowy hotel w samym historycznym centrum, ok. 250 m od Neuer Platz i bardzo blisko Benediktinermarkt. Latem goście mają również dostęp do prywatnej plaży nad Wörthersee. Pokoje zaczynają się obecnie od ok. 98–113 euro za noc.
Wörthersee Plus Card i wycieczki po południowej Karyntii
Wörthersee Plus Card otrzymują goście nocujący w uczestniczących obiektach. Daje bezpłatne wejścia i zniżki sięgające do 50% na atrakcje wokół Wörthersee, m.in. rejsy po jeziorze.
Klagenfurt jest dobrą bazą do wycieczek po południowej Karyntii – do granicy ze Słowenią można dojechać w kilkadziesiąt minut, a w pobliżu znajdują się m.in. Tscheppaschlucht, Bodental i Meerauge.
Co jeszcze zobaczyć w okolicy? Pięć miejsc na wycieczkę
- Pyramidenkogel – wieża widokowa nad Wörthersee, z której rozciąga się panorama całego jeziora, Karawanków i dużej części Karyntii. Jedno z najlepszych miejsc, by zobaczyć region z góry.
- Bodental i Meerauge – górska dolina u stóp Karawanków, ok. 30 minut jazdy od Klagenfurtu. Największą ciekawostką jest turkusowe Meerauge – niewielkie polodowcowe „morskie oko” położone na wysokości 1052 m.
- Tscheppaschlucht – skalisty wąwóz w pobliżu Ferlach z wodospadami, drewnianymi kładkami i Diabelskim Mostem. Dobry kierunek na aktywną jednodniową wycieczkę z Klagenfurtu.
- Maria Saal – niewielka miejscowość na północ od Klagenfurtu, znana przede wszystkim z monumentalnego kościoła pielgrzymkowego. Dobra opcja na krótki wypad dla zainteresowanych historią Karyntii.
- Hochosterwitz – jedna z najbardziej efektownych twierdz Austrii, stojąca na wysokiej skale ponad karynckim krajobrazem. Do zamku prowadzi droga przez system kolejnych bram obronnych.
Źródło: Visit Klagenfurt
