Nagroda Nobla jest uznawana za najbardziej prestiżowe wyróżnienie w świecie nauki i nie tylko. Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, jej fundatora, od 1901 roku wyróżnienie to przyznaje się w dziedzinie fizjologii lub medycyny, fizyki, chemii i literatury. Osobnymi kategoriami są Nagroda Pokojowa i Nobel z ekonomii. Fundator nagrody nie uwzględnił natomiast m.in. matematyki.
WIDEO…
W czyje ręce trafiła Nagroda Nobla 2026? Poniżej prezentujemy przewidywania i listę tegorocznych zwycięzców.
Nagroda Nobla 2026 – przewidywania
Co roku specjaliści próbują przewidzieć, kto dostanie Nagrodę Nobla. Poniżej przedstawiamy tegoroczne typy firmy analitycznej Clarivate. Jej prognoza bazuje na liczbie cytowań artykułów naukowych.
Medycyna lub fizjologia
- Daniel J. Drucker, Jens Juul Holst, Svetlana Mojsov – za badania nad peptydem GLP-1, które były podstawą do opracowania nowych leków na cukrzycę i otyłość,
- James G. Fujimoto, David Huang, Eric A. Swanson – za opracowanie optycznej tomografii koherencyjnej (OCT), która służy m.in. do bardzo dokładnego badania oczu i została rozwinięta przy udziale polskich badaczy,
- Timothy A. Springer – za odkrycie kluczowych receptorów w układzie odpornościowym.
Fizyka
- Chihaya Adachi, Stephen R. Forrest, Mark E. Thompson – za badania nad fosforescencyjnymi organicznymi diodami elektroluminescencyjnymi (PHOLEDs),
- Nicola A. Spaldin – za prace teoretyczne, które doprowadziły do powstania magnetoelektrycznych multiferroików,
- Qikun Xue – za zaobserwowanie kwantowego anomalnego efektu Halla (QAHE).
Chemia
- David L. Allara, Ralph G. Nuzzo, Jacob Sagiv – za opracowanie samoorganizujących się monowarstw (SAMs),
- Harry B. Gray i Jay R. Winkler – za postęp w zrozumieniu przeniesienia elektronów dalekiego zasięgu w białkach,
- David R. Liu – za opracowanie base editing i prime editing, precyzyjnych metod edycji DNA.
Ekonomia
- Susan C. Athey i Hal R. Varian – za badania nad ekonomią technologii informacyjnych,
- Michael D. Woodford – za wkład w rozwój polityki monetarnej (został jednym z laureatów tegorocznej nagrody),
- Sidney G. Winter – za badania nad dynamiką ekonomiczną i zachowaniami organizacyjnymi inspirowane teorią ewolucji.
Nagroda Nobla 2026: medycyna lub fizjologia
Werdykt komitetu ze szwedzkiego Instytutu Karolinska poznaliśmy w poniedziałek, 5 października. Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii zdobyli Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel za prace w dziedzinie kanałów jonowych sterowanych światłem i optogenetyki.
Dzięki tym badaniom można np. sterować neuronami w żywym mózgu za pomocą światła. Komórki stają się wrażliwe na światło, gdy do DNA dodamy sekwencję genu kodującego światłoczułe białko. Wbudowuje się ono w błonę komórkową komórki nerwowej i wówczas można ją pobudzić lub zahamować za pomocą impulsów świetlnych. Taką technologię nazywamy optogenetyką.
W ubiegłym roku medyczny Nobel przypadł w udziale Mary E. Brunkow, Fredowi Ramsdellowi i Shimonowi Sakaguchi. Dokonali oni przełomowych odkryć dotyczących obwodowej tolerancji immunologicznej, która zapobiega szkodliwemu wpływowi układu odpornościowego na organizm.
Nagroda Nobla 2026: fizyka
Werdykt Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk poznaliśmy we wtorek, 6 października. Laureat fizycznego Nobla to Francis Halzen. Amerykański uczony został uhonorowany za kluczowy wkład w powstanie Obserwatorium Neutrinów IceCube – kilometra sześciennego lodu wyposażonego w czujniki światła. Za pomocą IceCube naukowcy mogą rejestrować neutrina pochodzące z niezwykle energetycznych procesów zachodzących w odległym Wszechświecie.
Neutrina to maleńkie cząstki elementarne, które przelatują na wylot przez wszystko poza dużymi połaciami lodu lub wody. Badacze zaangażowani w projekt z IceCube wydrążyli 91 głębokich dziur w lodach Antarktydy. W każdej zawisła długa lina z detektorami, które potrafią wykryć niebieską poświatę neutrin zderzających się z cząsteczkami wody.
Francis Halzen po raz pierwszy przedstawił swoją wizję wychwytywania neutrin na biegunie południowym w 1988 roku. Budowę obserwatorium rozpoczęto w 2005 r., ukończono w 2010 r., a w 2026 r. sfinalizowano jego modernizację.
Oddziaływania neutrin stale rejestrowane przez IceCube dostarczą naukowcom nowej wiedzy na temat gwałtownych zjawisk, w których mogą powstawać neutrina wysokoenergetyczne. Być może pozwolą nawet na odkrycie nieznanych dotąd zjawisk kosmicznych. Do tej pory obserwatorium IceCube pomogło m.in. wykryć neutrina, które powstały w zderzaczu cząstek, sfotografować Drogę Mleczną w niedostępny wcześniej sposób oraz zarejestrować siedem ultrarzadkich neutrin taonowych.
Rok temu Nobla w dziedzinie fizyki otrzymali John Clarke, Michel H. Devoret i John M. Martinis. Nagrodzono ich za „za odkrycie makroskopowego tunelowania mechaniki kwantowej i kwantyzacji energii w obwodzie elektrycznym”.
Nagroda Nobla 2026: chemia
Werdykt Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk poznaliśmy w środę, 7 października. Chemiczny Nobel 2026 przypadł w udziale Henri Kaganowi i Kenso Soai. Nagrodzono ich za za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej.
To rozwiązanie zagadki, która przez ponad sto lat spędzała chemikom sen z powiek: jak w przyrodzie mogła samoistnie powstać tzw. homochiralność cząsteczek niezbędnych do istnienia życia? Wiele związków organicznych, w tym aminokwasy, występuje w dwóch wariantach będących swoimi lustrzanymi odbiciami. Jednak białka w naszych komórkach zawierają tylko jeden z nich. Chemicy nazywają tę właściwość homochiralnością.
Nobliści opracowali reakcje, które pozwalają na otrzymanie wybranego wariantu lustrzanego cząsteczki. Ma to kluczowe znaczenie dla produkcji leków, aromatów, zapachów oraz środków ochrony roślin.
W minionym roku nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymali Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi. Doceniono ich za „za opracowanie struktur metaloorganicznych”.
Literacka Nagroda Nobla 2026
Werdykt Akademii Szwedzkiej poznaliśmy w czwartek, 8 października. Literacki Nobel 2026 przypadł w udziale kanadyjskiej poetce Anne Carson. Nagrodzono ją „za jej odważną i nowatorską twórczość, która w swobodnym dialogu z tradycją klasyczną stworzyła nowe formy dla literatury współczesnej”.
Przyszła na świat 21 czerwca 1950 w Toronto. Wykładała na McGill University oraz University of Michigan. Niemal cała jej twórczość literacka koncentruje się na skrzyżowaniu obsesji filologa na punkcie słów z pragnieniem poety znalezienia nowego znaczenia. Sama uznała etymologię słów za punkt wyjścia dla całej swojej twórczości. Tajemnice, ich dowolne ukrywanie i ujawnianie się, stanowią centralny motyw jej twórczości. Porusza kwestię seksualności innych pisarzy. Jest laureatką licznych nagród, w tym Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta, którą otrzymała w 2025 r. podczas wizyty w Polsce.
Rok temu Nobla otrzymał László Krasznahorkai. Węgierskiego pisarza i scenarzystę doceniono za „przekonujące i wizjonerskie dzieło, które w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki”.
Pokojowa Nagroda Nobla 2026
Werdykt Norweskiego Komitetu Noblowskiego poznaliśmy w piątek, 9 października. Pokojowa Nagroda Nobla 2026 została przyznana Navanethem „Navi” Pillay. Doceniono ją „za wysiłki na rzecz promowania pokoju i prawa międzynarodowego”. Prawniczka zasłynęła m.in. z obrony Nelsona Mandeli. Zasiadała też w międzynarodowych trybunałach osądzających zbrodnie przeciw ludzkości.
Dorastała w rodzinie indyjsko-tamilskiego pochodzenia w Durbanie w RPA. W 1967 roku założyła własną kancelarię prawną. Studiowała na Uniwersytecie Harvarda i uzyskała tam tytuł doktora nauk prawnych w 1988 roku. Piastowała stanowiska m.in. w Sądzie Najwyższym Republiki Południowej Afryki, Międzynarodowym Trybunale Karnym dla Rwandy, Międzynarodowym Trybunale Karnym, Niezależnej Międzynarodowej Komisji Śledczej ONZ ds. Okupowanych Terytoriów Palestyńskich oraz w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości (Mjanma/Birma). Była też Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Człowieka.
Norweski Komitet Noblowski podkreśla sędziowską surowość laureatki, jej osobistą uczciwość i ogromną odwagę. Przypomina też, że zdolność do rozwiązywania konfliktów bez użycia siły i przemocy zależy od międzynarodowych rządów prawa.
Pokojową Nagrodę Nobla rok temu otrzymała María Corina Machado. Doceniono ją za „jej niestrudzoną pracę na rzecz promowania praw demokratycznych dla narodu wenezuelskiego i za jej walkę o sprawiedliwe i pokojowe przejście od dyktatury do demokracji”.
Nagroda Nobla 2026: ekonomia
Werdykt Banku Szwedzkiego poznaliśmy w poniedziałek, 12 października. Ekonomiczny Nobel 2026 przypadł w udziale Robertowi E. Hallowi i Michaelowi Woodfordowi. Wyróżniono ich „za mikroekonomiczne podstawy stabilizacji makroekonomicznej”.
Nobliści wykazali, jak można zrekonstruować modele ekonomiczne, aby ożywić politykę stabilizacyjną. Zamiast opierać modele na statystycznych powiązaniach między zmiennymi makroekonomicznymi, takimi jak inflacja, produkcja i konsumpcja, zdecydowali się zbudować je na fundamencie mikroekonomicznym. Obejmuje to zrozumienie, jak indywidualne gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa łącznie wpływają na gospodarkę. Michael Woodford był wśród tegorocznych kandydatów do Nobla wytypowanych przez firmę Clarivate.
W ubiegłym roku nagrodę otrzymali Joel Mokyr oraz Philippe Aghion i Peter Howitt. Pierwszy z badaczy otrzymał 1/2 nagrody za „zidentyfikowanie warunków wstępnych dla zrównoważonego wzrostu poprzez postęp technologiczny”. Pozostali dwaj uczeni opracowali „teorię zrównoważonego wzrostu poprzez twórczą destrukcję”.
Polacy z Nagrodą Nobla
Kto w Polsce otrzymał Nagrodę Nobla? Oto lista polskich noblistów:
- Maria Skłodowska-Curie (1903, 1911) – fizyka i chemia,
- Henryk Sienkiewicz (1905) – literatura,
- Władysław Reymont (1924) – literatura,
- Czesław Miłosz (1980) – literatura,
- Lech Wałęsa (1983) – nagroda pokojowa,
- Wisława Szymborska (1996) – literatura,
- Olga Tokarczuk (2018) – literatura,
- Victor Ambros (2024) – medycyna.
Źródła: Clarivate, Nobelprize.org
