Niezwykłe odkrycie w Morzu Śródziemnym. Kaszaloty stworzyły dwie odrębne kultury i mówią dwoma dialektami

W wodach Morza Śródziemnego naukowcy zaobserwowali zjawisko, które może świadczyć o ewolucji kulturowej w populacji kaszalotów (Physeter macrocephalus). Przez lata sądzono, że te majestatyczne ssaki tworzą tam jedną grupę, posługującą się wspólnym językiem. Teraz odkryto, że wieloryby zamieszkujące wschodnią i zachodnią część basenu Morza Śródziemnego wykształciły dwa różne dialekty. To odkrycie sugeruje, że dla kaszalotów język jest się elementem tożsamości społecznej – podobnie jak u ludzi.

Rytm i tempo: różnice w mowie wielorybów

Zespół bioakustyków i biologów morskich, m.in. z Uniwersytetu w Bristolu oraz Uniwersytetu St Andrews, przeanalizował ogromny zbiór danych akustycznych, obejmujący 5291 kodów, zarejestrowanych w latach 2003–2021. Porównali nagrania z okolic Balearów w zachodniej części morza z danymi zebranymi wzdłuż Rowu Helleńskiego w Grecji.

Wyniki okazały się zaskakująco klarowne: choć obie grupy używają rytmicznie podobnego schematu (trzy kliknięcia-pauza-dźwięk końcowy), to tempo ich wypowiadania jest zupełnie inne.

Kaszaloty z zachodu używają powolniejszego stylu, w którym każde z kliknięć jest wyraźnie słyszalne dla ludzkiego ucha. Ich wschodni pobratymcy generują serie dźwięków w tak szybkim tempie, że ich rozróżnienie bez specjalistycznej analizy staje się niemal niemożliwe. Taylor Hersh, kierowniczka badań, podkreśliła że różnica ta była uderzająca już od pierwszego przesłuchania nagrań.

To kolejne niezwykłe odkrycie dotyczące języka kaszalotów. Niedawno opublikowano badania o tym, że zwierzęta te mają własny „alfabet” i używają odpowiedników samogłosek.

Dialekt jako fundament tożsamości

Komunikacja u kaszalotów pełni funkcję znacznie głębszą niż tylko porozumiewanie się. Jest spoiwem skomplikowanych społeczeństw tych zwierząt. Kaszaloty żyją w małych, matrylinearnych grupach rodzinnych liczących do 20 osobników, które łączą się w potężne klany skupiające nawet tysiące zwierząt, używających jednego dialektu.

Te komunikacyjne wzorce pomagają wielorybom określić tożsamość i prawdopodobnie zapobiegają mieszaniu się różnych grup. Badacze porównują sytuację w Morzu Śródziemnym do spotkania np. mieszkańca Bostonu z kimś z Mississippi – mimo używania różnych akcentów, obie strony nadal posługują się tym samym językiem.

Ważne jest to, że różnice te nie prowadzą do całkowitej separacji – samce kaszalotów wciąż przemieszczają się między regionami i rozmnażają z samicami z obu grup. To pomaga zachować genetyczną różnorodność.

Także kaszaloty w innych regionach świata mają swoje kulturowe wyróżniki. Wcześniejsze badania m.in. odkryły dialekt wielorybów z okolic Sycylii, czy preferencje terytorialne zwierząt z Karaibów, gdzie różne grupy „podzieliły” między siebie wody wokół różnych wysp.

Mądrość sprzed tysięcy lat

Śródziemnomorska populacja kaszalotów jest wyjątkowa w skali światowej. Szacuje się, że wieloryby zasiedliły ten akwen około 20 tysięcy lat temu i od tego czasu stopniowo rozprzestrzeniały się i nabywały wiedzy o najlepszych żerowiskach oraz miejscach, których należy unikać. Ta skumulowana przez tysiąclecia mądrość jest uznawana za unikatową „kulturę” tych zwierząt.

To nie wszystko – w przeciwieństwie do populacji oceanicznych, gdzie dorosłe samce spędzają większość czasu z dala od grup prowadzonych przez samice, w Morzu Śródziemnym obie płcie dzielą te same terytoria przez całe życie. Ta nietypowa struktura społeczna mogła sprzyjać powstawaniu tych wyraźnych różnic kulturowych. Dzięki temu naukowcy mogą badać nie tylko samą treść języka kaszalotów (której póki co nie znamy), ale też ich społeczną ewolucję, która okazuje się zaskakująco podobna do ludzkiej.

Źródło: Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences

Nasza autorka

Magdalena Rudzka

Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.