W upały mózg zaczyna działać inaczej. Wystarczyło kilka stopni różnicy

Tegoroczne rekordowe upały, a także gwałtowne zmiany temperatur, nie bez powodu są alarmujące pod wieloma względami. Przede wszystkim wiążą się z podwyższonym ryzykiem przegrzania i udaru cieplnego oraz stanowią poważne zagrożenie dla osób z chorobami przewlekłymi. Powodują też duży dyskomfort utrudniający codzienne funkcjonowanie. Nie każdy jednak wie, że wysokie temperatury mogą negatywnie wpływać także na pracę mózgu.

Dlaczego fale upałów są tak niebezpieczne dla mózgu?

Wysokie temperatury mają wiele negatywnych konsekwencji dla organizmu. Ciało musi uruchamiać mechanizmy termoregulacji, aby utrzymać bezpieczną temperaturę wewnętrzną. Dlatego szczególnie niebezpieczne są narastające i coraz częstsze fale upałów, czyli okresy, w których przez co najmniej kilka dni temperatura przekracza 30 st. C. W Polsce od czerwca zanotowano skrajnie wysokie wartości temperatury, a po upalnych dniach następowały gwałtowne zmiany pogody. Jak podaje dr Magdalena Janc z łódzkiego Instytutu Medycyny Pracy, ludzkie ciało potrzebuje od 10 do nawet 14 dni żeby się odpowiednio aklimatyzować do nowych warunków. Dlatego nagłe skoki cieplne mogą negatywnie wpływać na pracę całego ciała, w tym jednego z najważniejszych organów – mózgu.

Badanie wpływu temperatury na funkcje poznawcze

Grupa badaczy z Harvard T.H. Chan School of Public Health zauważyła, że wiele budynków projektowano tak, by dobrze zatrzymywały ciepło zimą. Okazuje się jednak, że ta sama cecha może działać także w czasie upałów. W pomieszczeniach bywa wtedy cieplej niż na zewnątrz, szczególnie jeśli budynek nagrzewa się w dzień i wolno oddaje ciepło nocą.

Dlatego latem 2016 roku badacze przeprowadzili badanie, którego celem było sprawdzenie, jak temperatura wewnątrz budynków wpływa na funkcje poznawcze. Wzięło w nim udział 44 studentów z okolic Bostonu. Część z nich mieszkała w budynkach z klimatyzacją, a część w budynkach bez klimatyzacji. Następnie, przez 12 dni przed falą upałów, w jej trakcie i po niej, badani codziennie rano wykonywali dwa testy oceniające między innymi szybkość reakcji, uwagę i pamięć roboczą.

Średnia temperatura w pomieszczeniach bez klimatyzacji wynosiła około 26,3 st. C, a w klimatyzowanych – około 21,4 st. C. Choć różnica kilku stopni może wydawać się niewielka, wyniki były jednoznaczne. Studenci przebywający w nieklimatyzowanych pomieszczeniach mieli dłuższy czas reakcji, a w części testów odnotowano u nich także spadek wydajności poznawczej.

Badacze zdawali sobie sprawę z ograniczeń, jakie wynikały z obserwacyjnego charakteru badania. Uczestnikami byli młodzi, zdrowi studenci, a testy wykonywano zaraz po przebudzeniu, dlatego nie można automatycznie zakładać, że taki sam efekt utrzymywał się przez cały dzień i w każdej grupie wiekowej. Mimo to wyniki pozostają ważnym sygnałem: zbyt wysoka temperatura w pomieszczeniach może wiązać się z pogorszeniem koncentracji, szybkości reakcji i pamięci roboczej. Przy coraz częstszych falach upałów średnia temperatura w mieszkaniach, akademikach, szkołach czy biurach może mieć więc większe znaczenie, niż dotąd sądzono.

Fala upałów a praca mózgu. Jak sobie radzić?

Według American Brain Foundation nadmierne fale upałów mogą powodować trudności z koncentracją, zmęczenie, dezorientację, problemy z pamięcią i tzw. mgłę mózgową. Ponadto mogą nasilać niektóre emocje, takie jak lęk, stres czy drażliwość, a także sprzyjać impulsywności i podejmowaniu bardziej ryzykownych decyzji.

Pozytywny wniosek jest jednak taki, że istnieją rozwiązania adaptacyjne, które mogą znacząco wpływać zarówno na samopoczucie, jak i na funkcje poznawcze. Jednym z nich jest właśnie kluczowa zmienna z badania Harvardu, czyli klimatyzacja. Nie jest ona jedynym sposobem radzenia sobie z upałem, ale w czasie ekstremalnych temperatur może odegrać ważną rolę w ochronie zdrowia, jakości snu, koncentracji i codziennej sprawności mózgu. Tam, gdzie klimatyzacji nie ma, znaczenie mają także wentylacja, zacienianie okien, ograniczanie nagrzewania pomieszczeń, regularne nawadnianie, przerwy w chłodniejszych miejscach i unikanie największego wysiłku w najgorętszych godzinach dnia.

Źródła: IMP Łódź, PLOS Medicine, American Brain Foundation

Nasza autorka

Gabriela Celińska

Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.