Medycyna kosmiczna ma jedno poważne ograniczenie. Stanowi je mała liczba potencjalnych obiektów badań. Jako pierwszy na orbicie Ziemi znalazł się Jurij Gagarin. Po 63 latach od tego historycznego lotu w jego ślady poszło niecałe 700 osób.
WIDEO…
Absolutna większość z nich to zawodowi astronauci. Przed wylotem w kosmos – na misje księżycowe albo na stacje kosmiczne – przechodzili wielomiesięczne szkolenia. Nowość stanowią „zwykli” kosmiczni podróżnicy. Czyli osoby bez specjalistycznego przygotowania, które również pojawiły się na orbicie.
Największa baza danych z medycyny kosmicznej
Pierwszy taki w pełni komercyjny lot w kosmos odbył się w 2021 r. Misja Inspiration4, finansowana przez miliardera Jareda Isaacmana miała udowodnić, że kosmos jest dostępny i bezpieczny nawet dla kosmicznych „amatorów”. Czworo śmiałków – amerykańskich kosmicznych turystów – spędziło trzy dni na wysokości 575 km nad powierzchnią Ziemi. W tym czasie ci tzw. komercyjni astronauci przeprowadzili na samych sobie wiele badań biomedycznych.
Ich wyniki zostały właśnie upublicznione. Wchodzą w skład całego pakietu danych medycznych, analiz, protokołów i artykułów zebranych pod nazwą The Space Omics and Medical Atlas (SOMA). Do jego opracowania przyczyniło się ponad 100 instytucji naukowych z 25 krajów. To najbardziej kompletna baza danych z medycyny kosmicznej, jaka istnieje. SOMA, zawierająca również 44 artykuły naukowe, została właśnie udostępniona publicznie.
Czy podróże kosmiczne są bezpieczne?
W przestrzeni kosmicznej organizm człowieka wystawiony jest na działanie kilku niekorzystnych czynników. Najważniejsze to promieniowanie kosmiczne i mikrograwitacja. Kosmicznym turystom i eksploratorom grożą uszkodzenie DNA, utrata masy mięśniowej i kostnej.
Pobyt w kosmosie odbija się też na większości istotnych markerów zdrowotnych. Wpływa na krew, serce, skórę, nerki, geny, mitochondria, telomery czy cytokiny (białka warunkujące działanie układu odpornościowego).
Jednak naukowcy z projektu SOMA mają dla nas dobrą wiadomość: 95 proc. wskaźników wraca do normy po trzech miesiącach pobytu na Ziemi. Jak stwierdził Christopher Mason z Weill Cornell Medicine, jeden z najważniejszych specjalistów medycyny kosmicznej na świecie, wniosek płynący z badań jest optymistyczny. W absolutnej większości przypadków po podróży kosmicznej ludzie przychodzą do siebie błyskawicznie.
Co ciekawe, pojawiły się przesłanki wskazujące, że pobyt w kosmosie lepiej znoszą kobiety. Zdaniem Masona to efekt tego, że organizm kobiety jest lepiej przystosowany do przechodzenia głębokich przemian. Jednak takie wnioski są dość wczesne – tutaj do analiz brakowało danych. Kobiety stanowią zaledwie nieco ponad jedna dziesiątą wszystkich astronautów.
Nowe badania: astronauci mają zmiany w mózgu nawet przez miesiące po powrocie na Ziemię
NASA zamierza za trzy lata wysłać ludzi na Księżyc w ramach programu Artemis. Kolejne firmy komercyjne oferują wycieczki na orbitę i planują otwieranie kosmicznych hoteli. Czy jednak przebyw...
Lot na Marsa? Najlepiej tylko raz
Niestety, w tej beczce miodu znajduje się również łyżka dziegciu. Mason stwierdził, że nie ma powodu, byśmy nie mogli pozwolić sobie na podróż na Marsa i z powrotem. Jednak dodał, że raczej nie powinniśmy udawać się na taką wyprawę wiele razy.
Jedno z badań wykazało, że myszy wystawione na promieniowanie odpowiadające temu, jakie otrzymałoby się po 2,5 roku w kosmosie, doznały nieodwracalnego uszkodzenia nerek. – Jeśli nie opracujemy nowych sposobów ochrony nerek, to powiedziałbym, że chociaż astronauta dotarłby na Marsa, w drodze powrotnej mógłby potrzebować dializy – stwierdził Keith Siew z London Tubular Centre, główny autor tego badania.
Wszystkie surowe i opracowane dane, na podstawie których przeprowadzono badania, zostały udostępnione społeczności naukowej w zarządzanym przez NASA Open Science Data Repository. Powstały również cztery nowe portale z danymi z kosmicznych misji. Zawierają wyniki słynnego NASA Twin Study – czyli badań bliźniaków astronautów Scotta Kelly’ego i Marka Kelly’ego.
Źródło: Phys.org, ScienceAlert, Nature.
Nasz ekspert
Magdalena Salik
Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
