Słońce wschodzi, lecz jego promienie nie sięgają zabudowań na dnie doliny. Przyczyną są górskie grzbiety, a nie noc polarna. Lustra pozwalają skierować część tego światła tam, gdzie naturalnie zatrzymuje je rzeźba terenu. Lustra nie zmieniają jednak warunków w całej dolinie. Odbite światło dociera jedynie na niewielki fragment głównego placu, gdzie przy słonecznej pogodzie mieszkańcy mogą skorzystać z kilku godzin słońca w środku zimy.
WIDEO…
Sto lat oczekiwania. Rjukan wróciło do pomysłu z 1913 roku
Rjukan w Norwegii leży w głębokiej dolinie w pobliżu szczytu Gaustatoppen. Góry po południowej stronie doliny zasłaniają bezpośrednie promienie słoneczne od połowy października do połowy marca. Pomysł wykorzystania luster przedstawił już w 1913 roku księgowy Oscar Kittilsen. Jego realizacją interesował się Sam Eyde, założyciel koncernu Norsk Hydro.
Do koncepcji powrócił w 2005 roku artysta Martin Andersen. Osiem lat później uruchomiono na zboczu góry trzy sterowane komputerowo zwierciadła. Umieszczone około 450 m nad centrum miasta kierują promienie słoneczne na rynek, rozjaśniając obszar o powierzchni około 600 mkw.
83 dni bez bezpośredniego słońca. Pomysł burmistrza Viganelli
Podobne rozwiązanie zastosowano wcześniej we włoskiej Viganelli, gdzie instalację uruchomiono w grudniu 2006 roku. Ta miejscowość w północnych Włoszech przez około 83 dni w roku nie otrzymuje bezpośredniego światła słonecznego. Dlatego w położonej wyżej lokalizacji Alpe Scagiola zamontowano zwierciadło, które odbija promienie na główny plac.
Pomysł instalacji narodził się w 1999 roku, gdy burmistrz Pierfranco Midali zaczął szukać sposobu na przywrócenie słońca w zimowych miesiącach. Wspólnie z architektem Giacomem Bonzanim opracował koncepcję wielkiego zwierciadła, które przechwytywałoby promienie na nasłonecznionym zboczu i kierowało je w dół doliny.
Realizacja pomysłu wymagała zaprojektowania specjalnej konstrukcji i mechanizmu śledzącego pozorny ruch Słońca. Lustro ma powierzchnię około 40 mkw. W dokumentacji gminnej wysokość miejsca montażu określono na około 1050 m n.p.m. Inwestycja kosztowała blisko 100 tys. euro.
Instalacja nie działała jednak nieprzerwanie. W lutym 2026 roku Rai News informowało o usterce, która wyłączyła ją z użytku, oraz o pozyskaniu środków na jej naprawę.
Jak heliostaty utrzymują światło w jednym miejscu?
W obu miejscowościach zastosowano heliostaty, czyli ruchome zwierciadła, których ustawienie jest regulowane tak, aby odbijały promienie słoneczne w stałym kierunku. Sterowanie komputerowe pozwala zmieniać ich położenie w ciągu dnia, dzięki czemu światło trafia w wyznaczone miejsce na głównym placu.
Efekt jest jednak znacznie skromniejszy, niż mogłoby sugerować określenie „sztuczne słońce”. Odbite światło obejmuje jedynie ograniczony fragment przestrzeni publicznej, gdzie mieszkańcy mogą przysiąść i przez chwilę znaleźć się w promieniach zimowego dnia. Instalacje nie wytwarzają własnego światła – wykorzystują światło prawdziwego Słońca.
Święto słońca w Rjukan jest starsze niż instalacja luster
W Viganelli instalację zaprojektowano z myślą o doświetlaniu głównego placu w najciemniejszych miesiącach roku. W Rjukan powrót bezpośrednich promieni słonecznych świętowano na długo przed zamontowaniem zwierciadeł. Coroczne Solfesten jest lokalną tradycją od 1925 roku.
Przykłady Viganelli i Rjukan pokazują, że nawet ukształtowanie terenu, które przez znaczną część zimy odbiera mieszkańcom dostęp do bezpośredniego słońca, może stać się impulsem do poszukiwania nietypowych rozwiązań architektonicznych. W obu przypadkach pomysł, który mógł wydawać się techniczną ciekawostką, wpisał się w krajobraz miejscowości.
Źródło: VisitRjukan – The Sun Mirror
