Hrabina Ada Lovelace urodziła się 10 grudnia 1815 roku jako Augusta Ada Byron. Była jedynym dzieckiem poety romantycznego lorda Byrona i jego żony Annabelli Milbanke, pochodzącym z ich małżeństwa. Małżeństwo tej pary trwało zaledwie rok. Zostało zawarte w styczniu 1815 roku, a rozpadło się w styczniu 1816, niedługo po narodzinach Ady. Kilka miesięcy później Byron opuścił Anglię, pozostawiając wychowanie córki jej matce.
WIDEO…
Wykształcenie Ady Lovelace
Annabella nie chciała, by Ada poszła w ślady ojca. Dlatego bardzo szybko zajęła się kształceniem córki, stawiając przede wszystkim na matematykę, logikę i przedmioty przyrodnicze. W tamtych czasach były to tematy „poważne” i zarezerwowane dla mężczyzn. Jednak Ada miała szczęście – arystokratyczne pochodzenie oraz rodzinne pieniądze sprawiły, że miała dobrych nauczycieli, a reguły jej nie obowiązywały. Prawie nie obowiązywały, ponieważ drzwi uniwersytetów były przed nią zamknięte.
Od najmłodszych lat Ada wykazywała żywe zainteresowanie maszynami i odkryciami naukowymi. W dzieciństwie zmagała się z problemami zdrowotnymi, a długie tygodnie i miesiące, gdy była przykuta do łóżka, poświęcała na pogłębianie wiedzy z matematyki i logiki. Miała zaledwie 17 lat, gdy jej intelekt i zdolności analityczne zwróciły uwagę czołowych uczonych tamtych czasów, w tym Mary Somerville, wybitnej szkockiej matematyczki, która została jedną z jej mentorek. Natomiast szanowany logik Augustus De Morgan wysyłał Adzie pocztą zadania i cenił jej przejrzystość rozumowania. Pisał, że gdyby Ada była mężczyzną, jej „talent do pojmowania mocnych stron i prawdziwych trudności podstawowych zasad” uczyniłby z niej „niezwykłego badacza matematyki, być może jednego z najwybitniejszych”.
Spotkanie z Charlesem Babbage’em
W 1833 roku, podczas jednego ze spotkań salonowych, Ada poznała człowieka, z którym związała swoje życie umysłowe niemal do ostatnich dni. Mowa o Charlesie Babbage’u – matematyku i wynalazcy, który zaprojektował maszynę różnicową będącą jednym z pierwszych kalkulatorów mechanicznych. Babbage był pod tak dużym wrażeniem intelektu Ady, że zaprosił ją do zapoznania się ze swoim bardziej ambitnym projektem: maszyną analityczną, czyli maszyną obliczeniową ogólnego przeznaczenia, która mogłaby wykonywać dowolne obliczenia.
W przeciwieństwie do maszyny różnicowej, ograniczonej do podstawowych działań arytmetycznych, maszyna analityczna miała być programowalna. To właśnie praca nad nią zapewniła Adzie miejsce w historii. W 1843 roku przetłumaczyła napisany po francusku artykuł o maszynie analitycznej autorstwa włoskiego inżyniera Luigiego Menabrei i uzupełniła go obszernymi własnymi przypisami. Przypisy te, trzykrotnie dłuższe od tekstu oryginalnego, zawierały to, co dziś uznaje się za pierwszy algorytm przeznaczony do wykonania przez maszynę.
Maszyna analityczna
W swoich przypisach Ada Lovelace rozwinęła rozważania o możliwościach maszyny Babbage’a. Zasugerowała, że maszyna analityczna mogłaby wykraczać poza samo wykonywanie obliczeń i przetwarzać symbole, litery, a nawet muzykę. Ta wizjonerska idea dała początek koncepcji komputerów ogólnego przeznaczenia. Lovelace dostrzegła również, że maszyna może wykonywać sekwencję operacji, czyli to, co dziś nazywamy programem, i przewidziała jej zastosowanie w działaniach twórczych, takich jak tworzenie sztuki. Pomysł ten znacznie wyprzedzał swoją epokę.
Maszyna analityczna pozostała jedynie projektem, ale to właśnie w niej tkwią korzenie ery komputerów. Jej konstrukcja opierała się na czterech elementach: wprowadzaniu danych, pamięci, ich przetwarzaniu i wyprowadzaniu wyników. Ten sam podział funkcjonuje w każdym współczesnym komputerze. Ada z kolei opatrzyła opis maszyny niezwykle oryginalnymi komentarzami, które o niemal sto lat wyprzedziły rozważania pojawiające się później w literaturze informatycznej.
Chcąc pokazać, że maszyna potrafiłaby wyliczyć liczby Bernoulliego bez udziału „ludzkiej ręki czy głowy”, Ada rozpisała odpowiednie obliczenia. Wielu badaczy uznaje je za pierwszy w historii program komputerowy, napisany przy tym dla urządzenia, które nigdy nie powstało.
W uznaniu Ady Lovelace
Życie prywatne Ady upływało w stylu typowym dla ówczesnej arystokracji. Poślubiła starszego o dziesięć lat arystokratę i stała się Augustą Adą King, a trzy lata później, kiedy jej męża wyniesiono do wyższej godności, hrabiną Lovelace. Urodziła troje dzieci, a jeden z jej synów otrzymał imię po jej ojcu. Prowadziła też domy w Surrey oraz w Londynie. Zmarła młodo, w wieku zaledwie 36 lat, czyli w tym samym wieku co jej ojciec. Przed śmiercią zażyczyła sobie, by pochowano ją obok ojca, na cmentarzu kościółka nieopodal jego rodzinnej posiadłości Newstead Abbey.
W uznaniu zasług Ady Lovelace ustanowiono międzynarodowe święto poświęcone osiągnięciom kobiet w naukach przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyce (STEM). Obchodzi się je co roku w drugi wtorek października (czyli w 2026 r. 13 października), a jego pomysłodawczynią była Suw Charman-Anderson. Celem dnia Ady Lovelace jest przypominanie o wkładzie kobiet w rozwój nauki i techniki – także w czasach, gdy napotykały one poważne bariery – oraz inspirowanie kolejnych pokoleń badaczek i inżynierek.
