Pilny komunikat Lekarzy bez Granic. Medyczka zatrzymana w Afganistanie za „zły ubiór”

6 czerwca przedstawiciele Ministerstwa Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom zatrzymali w Heracie (miasto w zachodnim Afganistanie) pracowniczkę oddziału pediatrycznego Szpitala Regionalnego. Kobieta, której towarzyszył mąż, zmierzała do pracy w placówce wspieranej przez Lekarzy bez Granic.

Powodem interwencji służb było rzekome nieprzestrzeganie zasad ubioru narzuconych kobietom przez lokalne władze. Choć zatrzymana została zwolniona po dwóch dniach, warunkiem wolności było podpisanie przez nią i jej rodzinę pisemnego zobowiązania do bezwzględnego przestrzegania wytycznych dotyczących stroju.

Organizacja Lekarze bez Granic wyraziła stanowczy protest przeciwko tym działaniom. Zdarzenie to zbiegło się w czasie z falą masowych zatrzymań kobiet w prowincji Herat oraz brutalnym stłumieniem publicznych demonstracji przez policję, która 9 czerwca użyła broni palnej, pałek i biczów wobec protestujących.

Kim są Lekarze bez Granic?

Lekarze bez Granic (fr. Médecins Sans Frontières, MSF) to międzynarodowa, niezależna organizacja medyczno-humanitarna, założona w 1971 roku we Francji. Za swoją działalność na rzecz niesienia pomocy w rejonach konfliktów zbrojnych, epidemii i katastrof naturalnych organizacja została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla w 1999 roku.

W Afganistanie MSF działa od 1980 roku, utrzymując neutralność i niezależność finansową (projekty są finansowane głównie z prywatnych darowizn). Obecnie organizacja prowadzi w tym kraju siedem projektów w siedmiu prowincjach, koncentrując się na opiece położniczej, pediatrycznej, traumatologii oraz leczeniu gruźlicy.

Jak wygląda sytuacja kobiet w Afganistanie

Sytuacja praw kobiet w Afganistanie na przestrzeni ostatnich dekad ulegała drastycznym zmianom, determinowanym przez sytuację polityczną kraju:

• Lata 1996–2001 (Pierwsze rządy talibów) – Wprowadzono skrajną interpretację prawa szariatu. Kobiety zostały całkowicie pozbawione prawa do edukacji, pracy i poruszania się bez męskiego opiekuna (mahrama).
• Lata 2001–2021 (Republika) – Po obaleniu reżimu talibów nowa konstytucja zagwarantowała równouprawnienie płci. Kobiety wróciły do szkół, na uniwersytety, do parlamentu oraz do pracy w sektorze medycznym i publicznym.
• Powrót do władzy w sierpniu 2021 roku – Mimo początkowych zapowiedzi o łagodniejszym kursie, nowe władze systematycznie odbierały kobietom wywalczone prawa. Wprowadzono zakaz edukacji dla dziewcząt powyżej 6. klasy szkoły podstawowej oraz zakaz studiowania na uniwersytecie. Kobiety zostały wykluczone z większości zawodów w sektorze publicznym i organizacjach pozarządowych.

Kryzys humanitarny i bariery w medycynie

Obecne restrykcje, takie jak obowiązkowe noszenie burki oraz wymóg przebywania poza domem wyłącznie w towarzystwie męskiego opiekuna, generują katastrofalne skutki dla zdrowia publicznego. Koszty podróży z opiekunem oraz strach przed zatrzymaniem paraliżują dostęp pacjentek do placówek medycznych.

Zasady segregacji płciowej sprawiają, że kobiety i dzieci w celach medycznych mogą i chcą zwracać się niemal wyłącznie do personelu żeńskiego. Tymczasem restrykcje uderzają w same pracowniczki ochrony zdrowia. W strukturach Lekarzy bez Granic w Afganistanie kobiety stanowią aż 45% personelu pielęgniarskiego, a w projektach położniczych odpowiadają za ponad połowę składu personelu. Utrudnianie im wykonywania obowiązków bezpośrednio zagraża życiu tysięcy pacjentek w całym kraju.

Źródła:

1. Raport Lekarzy bez Granic – Oficjalny komunikat prasowy i oświadczenie organizacji dotyczące zatrzymania pracownicy w Heracie z czerwca 2024 r.
2. Raporty ONZ (UNAMA – United Nations Assistance Mission in Afghanistan) – Dokumentacja dotycząca dekretów Ministerstwa Promocji Cnoty i Zapobiegania Występkom oraz praw człowieka w Afganistanie (2021–2024).
3. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) – Dane statystyczne dotyczące stanu afgańskiej opieki medycznej, śmiertelności okołoporodowej oraz wpływu braku personelu żeńskiego na zdrowie kobiet i dzieci.

Nasz ekspert

Łukasz Załuski

Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.