„Donosimy o odkryciu nowego długookresowego przejściowego źródła radiowego, oznaczonego jako ASKAP J142431.2–612611, wykrytego w ramach przeglądu Evolutionary Map of the Universe (EMU) prowadzonego przy użyciu teleskopu ASKAP. Źródło to wykazuje okres emisji wynoszący 2147,27 s (≈35,79 min) oraz silnie spolaryzowaną emisję radiową” – można przeczytać we wstępie do artykułu opublikowanego w serwisie preprintów Arxiv.
WIDEO…
Osiem dni aktywności
Naukowcy wskazują, że ASKAP J1424 charakteryzuje się stabilnym profilem impulsu w trakcie około ośmiodniowego okresu aktywności, po którym emisja zanika. Sygnał wykazuje niemal 100% polaryzację w całym profilu impulsu, z przejściem od polaryzacji eliptycznej do liniowej.
– Nie wykryto żadnego odpowiednika źródła w zakresie optycznym ani podczerwonym w dostępnych danych archiwalnych. Na podstawie porównania z innymi znanymi długookresowymi przejściowymi źródłami radiowymi sugerujemy, że ASKAP J1424 może być związany z układem podwójnym zawierającym białego karła, w którym emisja jest napędzana oddziaływaniami magnetycznymi – napisali australijscy naukowcy. Grupie badawczej przewodzi dr Joshua Preston Pritchard, radioastronom w Australia Telescope National Facility (ATNF) należącym do CSIRO oraz laureat nagrody Emerging Leaders in Astronomy Software Development Prize przyznanej przez Astronomical Society of Australia (ASA).
Długookresowe przejściowe źródła radiowe
Zacznijmy od tego, czym są długookresowe przejściowe źródła radiowe (LPT, long-period transients)? Jest to nowo odkryta klasa obiektów astronomicznych, które emitują silne impulsy promieniowania radiowego w bardzo regularnych, długich odstępach czasu. W przeciwieństwie do pulsarów, które „błyskają” co kilka sekund lub milisekund, te obiekty wysyłają sygnały co dziesiątki minut, a nawet kilka godzin.
Niektóre obserwacje sugerują, że tego typu sygnały mogą pochodzić z rotujących gwiazd neutronowych o ekstremalnie silnych polach magnetycznych, czyli tzw. magnetarów. Ewentualnie od białych karłów funkcjonujących w układach podwójnych. Jednak ich rzeczywista natura nadal pozostaje nieuchwytna.
Jednym z najlepszych narzędzi do poszukiwania LPT jest ASKAP. Ten radioteleskop umożliwia prowadzenie szerokoprzestrzennych przeglądów radiowych, pozwalających na stosowanie długich czasów integracji lub częstego próbkowania nieba z wysoką kadencją. To umożliwia badanie obszarów przestrzeni parametrów zjawisk przejściowych wcześniej niedostępnych dla astronomów.
Mapa ewolucji Wszechświata
„Odkryliśmy ASKAP J1424 w trakcie trwającej 10 godzin obserwacji ASKAP przeprowadzonej 9 stycznia 2025 r. Była ona częścią szerszego przeglądu Evolutionary Map of the Universe” – napisali badacze w artykule.
Choć obserwacje oraz analiza danych archiwalnych nie wykazały żadnego odpowiednika optycznego ani podczerwonego dla ASKAP J1424, porównanie z innymi obiektami typu LPT sugeruje, że może to być układ podwójny z białym karłem. W takim układzie aktywność impulsowa jest napędzana przez oddziaływania magnetyczne, gdy oś magnetyczna białego karła przecina namagnesowany wiatr towarzysza, a zjawisko powtarza się z częstością wynikającą z dudnienia (ang. beat) pomiędzy okresem rotacji białego karła a okresem orbitalnym układu.
Na razie źródło sygnału jest trudne do namierzenia. Przypomnijmy, że w 2025 roku ASKAP odnalazł obiekt wysyłający sygnały radiowe i rentgenowskie jednocześnie. W dodatku obiekt wysyła je z niespotykaną regularnością, a sam sygnał trwa 44 minuty.
Źródło: ArXiv
Nasza autorka
Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
