Zniszczono pomnik upamiętniający wizerunek najstarszego wozu na świecie. W Bronocicach ruszyła pilna zbiórka

W powszechnej świadomości Polska w pradziejach była obszarem na rubieżach cywilizowanego świata, pokrytym gęstą puszczą. Okazuje się, że wbrew temu stereotypowi nad Wisłą od tysiącleci działo się całkiem sporo. To w Polsce znaleziono najstarszy na świecie bumerang – zlokalizowano go w Jaskini Obłazowej w Małopolsce. Ma około 42 tysięcy lat i jest bardziej wiekowy nawet od tych znanych z terenu Australii.

Najstarszy wóz na świecie

Innym spektakularnym znaleziskiem są pozostałości po ceramicznym naczyniu z Bronocic w woj. świętokrzyskim. To tak zwana waza z Bronocic, odkryta w latach 70. XX wieku przez zespół archeologów z Instytutu Archeologii i Etnologii oraz Uniwersytetu Stanowego w Nowym Jorku.

Na skorupach ceramicznych widać wyryte wyobrażenie pojazdu czterokołowego, przedstawionego w rzucie poziomym, z kołami ukazanymi z profilu. Jest to najstarszy jednoznaczny dowód używania wozu, odkryty dotąd na obszarze Eurazji. Liczy 5500 lat.

Tablica upamiętniająca znalezisko

W 2003 roku na stanowisku archeologicznym w Bronocicach postawiono kamień z tablicą u upamiętniającą to ważne znalezisko. Jego pomysłodawcą był ówczesny dyrektor Miejsko-Gminnego Centrum Kultury w Działoszycach Paweł Kamiński.

Pomnik nie stoi dokładnie w miejscu znaleziska (jednak nadal w granicach pradziejowej osady), ale na szczycie wyniesienia zwanego wzgórzem Baski, ze względu na wspaniałe walory krajobrazowe. Stamtąd jest dobry widok na Dolinę Nidzicy.

Oto treść napisu na tablicy: „Praojcom i Archeologom dla upamiętnienia odkrycia w 1975 Wielkiego Osiedla Neolitu i Najstarszych Pojazdów Świata na Wazie z Bronocic z 3500 r. p.n.e. przez IAiE PAN Kraków i State Unv. of New York”.

Pomnik celem ataku wandali

Pod koniec czerwca wandale rozbili tablicę, co wzburzyło lokalną społeczność. – To była nasza chluba. Mogliśmy pochwalić się czymś, co ma znaczenie na skalę światową. (…) W promocję tego miejsca zaangażowało się wiele osób, a do Bronocic przyjeżdżali ludzie, którym naprawdę zależało na poznaniu tej historii. (…). Dlatego to, co się stało, jest dla nas kompletnie niezrozumiałe. Taki czyn nie mieści się w żadnych kanonach i trudno nawet określić, co kierowało sprawcami – powiedział Radiu Kielce Paweł Kamiński.

Mieszkańcy Bronocic nie załamali rąk, tylko zaczęli działać. Ruszyła zbiórka środków na renowację pomnika. „Nie możemy pozwolić, aby tak ważny symbol naszej historii został zapomniany lub pozostawiony w obecnym stanie. Dlatego zwracamy się z ogromną prośbą o pomoc w odbudowie tablicy, tak aby Pomnik Praojcom i Archeologom w Bronocicach znów mógł godnie pełnić swoją rolę i przypominać o dziedzictwie naszej miejscowości” – czytamy w apelu.

Jak podano, celem zbiórki jest:

• wykonanie nowej tablicy,
• zabezpieczenie miejsca pamięci przed dalszymi zniszczeniami,
• zachowanie tego wyjątkowego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.

Ranga znaleziska wazy z Bronocic

Znaczenie tego odkrycia trudno przecenić. Wazę wykonano 3500 lat p.n.e. „Datowanie zabytku świadczy o tym, że rysunki z Bronocic są najstarszym jednoznacznym dowodem używania wozu, odkrytym dotąd na obszarze Starego Świata” – podaje Muzeum Archeologiczne w Krakowie, gdzie zabytek jest przechowany.

Głównym elementem złożonej sceny jest czterokołowy wóz, przedstawiony w rzucie z góry z kołami odłożonymi na boki. Rysunek precyzyjnie ukazuje konstrukcję pojazdu: prostokątną ramę, dwie osie oraz charakterystyczny rozwidlony dyszel, do którego prawdopodobnie zaprzęgano woły.

Wewnątrz ramy widnieje zagadkowy krąg (tzw. piąte koło), który interpretuje się jako przewożone naczynie, ładunek lub symbol słońca. Oprócz wozów widoczne są schematyczne przedstawienia drzew, symbolizujące las oraz zygzakowate linie utożsamiane z rzeką lub wodą. Niezwykle ważnym elementem jest szachownica, która według badacza stanowiska prof. Janusza Kruka może przedstawiać układ pól uprawnych lub plan samej osady.

Czy to znalezisko oznacza, że idea powstania czterokołowego wozu narodziła się na Wisłą, a nie w Mezopotamii, jak długo sądzono? Tego pewnie nigdy się nie dowiemy, ale kolejne znaleziska archeologiczne mogą rzucić na to zagadnienie światło.

Źródła: Zrzutka.pl, Serwis Internetowy Działoszyc, Radio Kielce

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.