Wiele szwajcarskich rarytasów ma rodowód góralski, co znaczy, że bazuje na prostych, za to sycących składnikach. Dziś do miejsc, w których można zakosztować wspaniałej kuchni należą nie tylko wykwintne restauracje, lecz również właśnie schroniska górskie, takie jak Lidernen (ok. 1700 m n.p.m.) w Lidernenalp nad jeziorem Uri, czy specjalny szlak kulinarnym Berg & Sicht („Góry i Widoki”) w Gryzonii. Co ciekawe, wysoko w górach znajduje się nawet miejsce nagrodzone gwiazdką Michelina – restauracja Markusa Neffa w Andermatcie. Jednak swoje charakterystyczne dania ma tak naprawdę każdy region. Co zatem zjeść podczas podróży do Zurychu, Lucerny czy Genewy? Przygotowaliśmy listę szwajcarskich klasyków!

Szwajcaria – kraj serem i miodem płynący

Szwajcaria kuchnia
© Schweiz Tourismus / Lorenz Richard

Za flagowy produkt, który jada się w całym kraju, uchodzi aromatyczny ser – to właśnie ten składnik stanowi bazę najbardziej rozpoznawalnych specjałów, które podbiły serca smakoszy na całym świecie. Szwajcarzy produkują ponad 430 gatunków sera, a wiele z nich wciąż wytwarzanych jest tradycyjnymi metodami.

Szczególną pozycję zajmuje gruyère – jeden z najsłynniejszych twardych serów, pochodzący z pięknego miasteczka Gruyères w kantonie Fryburg i produkowany z mleka krowiego. Jego smak jest bardzo charakterystyczny: łagodny i lekko orzechowy. 

Szwajcarskim towarem eksportowym jest również ser Tête de Moine (z fr. „Głowa Mnicha”), który zaczęto wytwarzać już w 1136 r w klasztorze Bellalay. Skąd tak nietypowa nazwa? Ser skrobano od góry nożem, gomółka sera przypominała więc głowę mnichów, którym golono tonsurę (łysina na czubku głowy). Tête de Moine jest delikatny, ma ostro-słodkawy smak i charakterystyczny korzenny zapach z kwiatową nutą. Wyróżnia się też nietypowym sposobem krojenia – używa się do tego specjalnego noża girolle, który pozwala uzyskać pofałdowane rozetki lepiej wydobywające aromat sera dojrzewającego przez trzy miesiące na świerkowych deskach.

Szwajcarzy kochają też chleb – istnieje tu ponad 200 różnych regionalnych odmian chleba, a o jego historii opowiada Muzeum Pszenicy i Chleba (museesuisseblepain.ch) w Echallens, w kantonie Vaud. Warto spróbować również lokalnych miodów, zwłaszcza tych produkowanych wysoko w Alpach (pszczoły zbierają nektar z dzikich ziół i kwiatów rosnących na wysokości nawet 2000 m n.p.m. w czystym środowisku!) i miodu kasztanowego z Ticino. 

Fondue i raclette – specjały z roztopionego sera

Na serze bazują niezwykle rozpoznawalne szwajcarskie dania.

Fondue to klasyczne zimowe danie szwajcarskie. Kiedy na przednówku nie było już świeżych zapasów, pasterze w górach wrzucali resztki sera do jednego kotła nad ogniskiem. Maczali stary chleb w roztopionej masie serowej, dzięki czemu otrzymywali gorące i sycące danie. Dziś fondue przyrządza się na kociołku ogrzewanym przenośnym palnikiem, a podgrzany, półpłynny ser łączy się z białym winem i przyprawami. W takiej masie macza się chleb, ziemniaki lub mięso, a wszystko to w radosnym gronie bliskich osób i najlepiej wieczorem, po zimowych aktywnościach. Fondue jest bowiem przeznaczone do dzielenia się i traktowane jako forma spędzania czasu w gronie przyjaciół lub rodziny. Warto przy tym uważać na swój kawałek chleba – kto zgubi w kociołku pieczywo, ten stawia butelkę białego wina.

Szwajcaria kuchnia
© Schweiz Tourismus / André Meier

Raclette jest natomiast gatunkiem pełnotłustego sera o lekko ostrym, wyrazistym smaku. Topi się go w specjalnym palniku, a po podgrzaniu ląduje na talerzu jako aksamitna masa. Tradycyjnie posypuje się go świeżo zmielonym pieprzem i spożywa z małymi ziemniakami ugotowanymi w mundurkach oraz piklami przełamującymi smak. Danie pochodzi z Wallis i podobno powstało przez przypadek. Jeden z winiarzy usiadł za blisko ognia i zewnętrzna warstwa sera, który trzymał w dłoni, zaczęła się topić. Nie chcąc marnować jedzenia, posmarował nią chleb… Do tej pory niektórzy kładą blok serowy przy kominku, a potem nożem zgarniają to, co się stopiło, na talerz.

Szwajcaria kuchnia
© Schweiz Tourismus / André Meier

Szukając restauracji serwujących to danie, warto wypatrywać oznaczenia „à discrétion”. Cena jest wyższa niż za pojedynczy talerzyk, jednak można wtedy ser jeść do woli, a dodatkowo płaci się jedynie za napoje.

Czekolada – słodki symbol Szwajcarii

Szwajcarska czekolada jest znana na całym świecie z rozpływającej się w ustach konsystencji i intensywnego smaku. Być może dlatego urosła do rangi narodowego symbolu. Jest produkowana z wysokiej jakości szwajcarskiego mleka i to już od 1819 roku, bo właśnie wtedy ruszyła pierwsza w Szwajcarii fabryka czekolady.

Czekoladę można tu smakować do woli, ale warto również… dowiedzieć się więcej o jej pochodzeniu i sposobie wytwarzania. Na terenie kraju działa kilka muzeów poświęconych temu smakołykowi. Dwa najpopularniejsze to Lindt w Kilchbergu nad Jeziorem Zuryskim oraz Maison Cailler w Broc. Pierwsze kusi ponad 9-metrową fontanną z czekolady. Z kolei Maison Cailler to najstarsza fabryka z multimedialną prezentacją. Obie placówki mają audioguidy w języku polskim, a na miejscu można do woli próbować lokalnych słodyczy. Warto przy tym poczekać z degustacją do ostatniego etapu zwiedzania – na koniec proponowane są słynne, rozpływające się w ustach praliny.

Tort orzechowy – dziedzictwo szwajcarskich emigrantów

Szwajcarskie słodkości nie ograniczają się jednak tylko do czekolady. Charakterystycznym deserem jest również słynny helwecki tort orzechowy – bündner nusstorte. Kruche, maślane ciasto wypełnia się nadzieniem z orzechów, miodu i karmelu – jest słodko i… kalorycznie. Tort pochodzi z Gryzonii, a dokładnie z jej części zwanej Engadyną. Co ciekawe, w regionie tym, ze względu na mroźny, alpejski klimat, drzewa orzecha włoskiego naturalnie nie rosną. Orzechy wprowadzili do menu engadyńscy emigranci. Aż do początków XX w. Szwajcaria nie była bowiem bogatym krajem, wiele osób emigrowało więc w poszukiwaniu lepszych perspektyw. Emigrowali też cukiernicy, którzy, wracając w rodzinne Alpy, przywieźli ze sobą z południa Europy nieznane wcześniej orzechy włoskie oraz sekrety przygotowywania idealnego karmelu. Współczesny tort orzechowy zaprezentował w 1926 r. cukiernik Fausto Pult, jako innowację tradycyjnego wypieku. Ciasto błyskawicznie zyskało ogromną popularność – okazało się, że doskonale znosiło próbę czasu i trudne warunki pogodowe.

Rösti – ziemniaczany specjał z okolic Berna

Szwajcaria kuchnia
© Schweiz Tourismus / Dominik Baur

Rösti to płaski, okrągły specjał z ziemniaków, przygotowywany z tartej surowej lub gotowanej masy ziemniaczanej, którą następnie smaży się na maśle lub innym tłuszczu. Rösti narodziło się na przełomie XVIII i XIX w. w okolicach Berna i początkowo stanowiło śniadanie rolników wychodzących do ciężkiej pracy w polu. Miało zapewnić im sytość na wiele godzin i – trzeba przyznać – to zadanie spełnia doskonale.

Idealne rösti powinno być chrupiące z zewnątrz i miękkie w środku. Bardzo często jest podawane z jajkiem sadzonym na górze, sprawdza się również jako dodatek do mięsa. Bywa również samodzielnym posiłkiem.

Danie stało się tak popularne, że uznawane jest za potrawę narodową, głównie w niemieckojęzycznej części kraju. Funkcjonuje nawet określenie Röstigraben („granica rösti”) oznaczające kulturową granicę między częściami Szwajcarii, w których posługuje się językami niemieckim i francuskim. 

Ziemniaki są też podstawą innej sycącej potrawy, należącej do klasyki kuchni alpejskiej. Älplermagronen to zapiekanka składająca się z ułożonych warstwami ziemniaków, makaronu, sera, śmietany i cebuli. Dodatkiem może być mus jabłkowy.

Szwajcarskie gołąbki, zupy i dania z ryb – od biednej kuchni po restauracyjne menu

Wiele tradycyjnych dań, nie tylko rösti, wywodzi się z kuchni najbiedniejszych warstw społecznych.  Przykładem są capuns, czyli szwajcarskie „gołąbki”, dziś uważane za jeden z regionalnych symboli. W rejonie Surselva, w kantonie Gryzonia, na przednówku wykorzystywano wszelkie resztki jedzenia. Z mąki i jajek formowano ciasto, do którego wrzucano skrawki suszonego mięsa, kiełbas i ziół. Zawijano je w liście botwiny i gotowano w rosole. Dziś przepisów na capuns jest ponoć tyle, ile domów i szefów kuchni. 

Szwajcaria kuchnia
© Schweiz Tourismus / Christian Meixner

Szwajcarscy kucharze od dekad wykorzystują też łatwy dostęp do ryb. W jeziorach i rzekach żyją 54 rodzime gatunki ryb: okonie, miętusy, leszcze, szczupaki, pstrągi, sielawy... Jednym z najpopularniejszych rybnych dań jest pieczony golec po genewsku. To ryba z rodziny łososiowatych znana też pod nazwą pstrąg alpejski. Równie popularne są filety z okonia smażone na maśle, często z dodatkiem soku z cytryny, ziół, migdałów lub białego wina. Za jedne z najlepszych uchodzą te serwowane w Beau-Rivage Palace oraz w portowej restauracji w Ouchy. Warto spróbować ponadto pstrąga pieczonego w migdałach czy Fischchüechli, czyli tradycyjnych kotlecików rybnych. 

Drugie życie w ekskluzywnych kurortach otrzymała również zupa jęczmienna z Gryzonii, czyli sycące, proste danie, jedzone dawniej przez szwajcarskich górali. Mieszanina bulionu z pęczakiem, marchwią, selerem, białą kapustą, porem oraz suszonym lub wędzonym mięsem, udekorowana śmietaną, potrafi postawić na nogi każdego, kto przemarzł po wycieczce narciarskiej czy w czasie innych zimowych aktywności. 

Muesli – z Zurychu na cały świat 

Niewiele osób wie, że ze Szwajcarii pochodzi również danie śniadaniowe obecnie chętnie spożywane na całym świecie. Poczciwe muesli wymyślił dietetyk z Zurychu ponad 100 lat temu. Dr Maximilian Bircher-Brenner był przekonany, że dieta oparta na mięsie i białym pieczywie jest niezdrowa, dlatego w swoim sanatorium propagował zasady żywienia bogatego w surowe warzywa, owoce i orzechy. Opracował też pierwszy przepis na müsli. Oryginalny – zwany bircher muesli, od nazwiska jego twórcy składał się z płatków, zmielonych orzechów włoskich, słodzonego mleka skondensowanego (uważanego dawniej za zdrowsze od zwykłego), soku z cytryny oraz startych jabłek.

Muesli podawano kiedyś przed śniadaniem, teraz często jest jego podstawą. Zmieniła się również sama receptura – więcej w nich orzechów, świeżych i suszonych owoców, a zamiast mleka niekiedy podaje się jogurt. 

Szwajcarskie wina – niszowe doświadczenie

Podczas wizyty w Szwajcarii warto również skosztować lokalnych win. Trunki z tego kraju nie są znane szerzej na świecie – poza granice Szwajcarii trafia zaledwie 2 procent produkcji, reszta konsumowana jest na miejscu. Kieliszek lokalnego wina może więc okazać się prawdziwie niszowym doświadczeniem. Spróbować go można w Vinoramie Lavaux w Rivaz – to nowe życie średniowiecznego młyna, który po pięciu wiekach nieprzerwanej pracy zmienił swoje przeznaczenie. Teraz do wyboru jest niemal 300 win z regionu, w tym najpopularniejsze klasyczne białe wina ze szczepu chasselas.

Najwięcej winnic znajduje się w kantonach Wallis, Waadt (Vaud), Ticino, Graubünden oraz Neuenburg. Najbardziej znanym regionem winnym jest Lavaux położone na wschód od Lozanny. Słynne tarasowe winnice zostały nawet wpisane na listę UNESCO. Mawia się, że winogrona tak dobrze tu dojrzewają dzięki fenomenowi „trzech słońc”. Pierwsze to słońce prawdziwe, drugie to nagrzana wapienna gleba, oddająca ciepło w chłodniejszych miesiącach, a trzecim jest jezioro odbijające promienie. Najstarszą szwajcarską winnicą jest natomiast zamek Salenegg w regionie Maienfeld – wina produkuje się tu od 950 roku.

Materiał promocyjny Ambasady Szwajcarii