Bardzo długo rozmawiamy na różne tematy. O pierwszych wrażeniach, o podróży, o drodze, o nas, o naszym kraju i rodzinach, o zwyczajach, o cenach w Polsce. Rashan i Azis nie mogą uwierzyć, że rozłączyłem się z rodziną z powodu wakacji. Ze zdziwieniem słuchamy, jak mówi: – Ja trzymam pilota od telewizora. Lepiej niech moja żona i córki nie oglądają zachodnich kanałów z satelity. Reguły i obyczaje tego domu są ustanawiane przez mężczyznę.

Wieczorem jedziemy nad Morze Kaspijskie, w stronę granicy z Turkmenistanem. Mijamy intensywnie pachnące pola ryżowe i góry podobne do naszych Tatr. Nad wodą zupełnie inne twarze, inne chusty i szaty. To Turkmeni, tworzący lokalną mniejszość. Przy brzegu dziesiątki rodzin na dywanach. Tutaj dołącza do nas reszta rodziny Azisa (częściowo turkmeńska). Niestety, nie możemy myśleć o żadnej kąpieli. Woda w morzu jest bardzo brudna, a otoczenie (mimo pięknych gór) ma charakter przemysłowy.

W Iranie czuje się międzynarodową izolację kraju. Choć można tu kupić coca-colę, to już nie snickersa. A po McDonald’sie nie ma nawet śladu. Wiele stron internetowych jest zablokowanych, ale w hotelu w Szirazie dostępna jest stacja CNN. Wydaje się, że Irańczycy w większym stopniu żyją konsekwencjami wojny iracko–irańskiej (1980––1988) niż rewolucją islamską (1979 r.). W każdym sklepie, w każdym barze obok portretu Chomeiniego i Alego Chameneiego wiszą czarno-białe zdjęcia mężczyzn. To polegli żołnierze: chłopcy i dojrzali mężczyźni.

Na ulicy widać stopniowo zachodzące przemiany obyczajowe: młodych ludzi ubranych na modłę zachodnią, z wyżelowanymi włosami, irokezami, pary trzymające się za rękę, a nawet mężczyzn wymieniających pocałunki w usta.

Powrót

W drodze powrotnej rozmawiam z kilkoma młodymi Irańczykami. Są studentami na uczelniach w Ankarze. Jeden z nich jest z Szirazu, drugi z Teheranu, trzeci pochodzi z Kabulu. Sąsiednia Turcja jest dla nich innym, lepszym światem. Liczą na osiedlenie się tam na stałe. Dla wielu to podróż w jedną stronę.

W niewielkim stopniu posmakowałem Iranu. Uderzyły mnie jednak jego surowość i stopień wyniszczenia. Ciężar klimatu połączony z ciężarem industrialnych pejzaży.