Liptowski Mikulasz łączy naturę i historię. Ślady przeszłości są tam wyraźne

Spis treści:

1. Miasto w krainie gór
2. Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego
3. Proces Janosika
4. Zabytki Liptowskiego Mikulasza
5. Pozostałe atrakcje miasta

W Karpatach Zachodnich, w zachodniej części Obniżenia Liptowsko-Spiskiego, znajduje się szerokie obniżenie terenu, zwane Kotliną Liptowską. To właśnie tam, pośród szczytów potężnych pasm górskich, rozpościera się Liptowski Mikulasz – miejscowość o niezwykle bogatej historii, które dla odwiedzających Słowację turystów stanowi bazę wypadową do górskich wędrówek.

Miasto w krainie gór

Liptowski Mikulasz znajduje się w północnej Słowacji, w granicach historycznego regionu Liptów. W kontekście administracyjnym, jest stolicą powiatu w kraju żylińskim, którego obszar w większości obejmuje tereny górzyste.

W ujęciu geograficznym, miasto znajduje się na obszarze Kotliny Liptowskiej, na wysokości około 577 metrów n.p.m. Liptowski Mikulasz jest naturalnie ograniczony potężnymi pasmami górskimi. Od północy są to Góry Choczańskie i Tatry Zachodnie, natomiast od południa – majestatyczne Tatry Niżne z ich rozległymi grzbietami. Przez miejscowość przepływa Wag, najdłuższa rzeka Słowacji, która historycznie stanowiła główną oś transportową i gospodarczą regionu.

Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego

W XIII wieku, to dziś prężnie rozwijające się miasto było niewielką osadą przykościelną. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości jest datowana na rok 1286 i pojawia się w dokumencie króla Władysława IV Kumańczyka. Nazwa, pierwotnie brzmiąca Liptovský Svätý Mikuláš, wywodzi się bezpośrednio od patrona miejscowego kościoła, św. Mikołaja, co podkreśla religijne korzenie osadnictwa.

Rozkwit i rola rodu Pongráczów

Przez stulecia miasto znajdowało się w posiadaniu szlacheckiego rodu Pongráczów. To właśnie dzięki ich staraniom Mikulasz w 1360 roku uzyskał prawo do organizowania targów, co znacząco przyczyniło się do rozwoju rzemiosła i handlu. W 1424 roku król Zygmunt Luksemburski nadał miastu przywilej organizowania dwóch jarmarków rocznie.

Rzemiosło stało się główną gałęzią tamtejszej gospodarki. Cechy rzemieślnicze, takie jak wzmiankowany już w 1508 roku cech szewców, kształtowały strukturę społeczną i architektoniczną. Szczególną sławę miasto zyskało jednak dzięki garbiarstwu. Garbowanie skór zyskało rangę dominującej dziedziny, która przyniosła zamożność tamtejszym mieszczanom i rozsławiła Liptowski Mikulasz daleko poza granicami regionu.

Napływ społeczności żydowskiej

Ważnym punktem zwrotnym w historii miasta był początek XVIII wieku, kiedy to do Liptowskiego Mikulasza zaczęli napływać Żydzi z Moraw. Samuel Pongrácz przyjął pierwsze rodziny żydowskie pod warunkiem, że przyczynią się one do ożywienia handlu. Tak właśnie się stało. Społeczność ta odegrała kluczową rolę w transformacji ekonomicznej miasta, wprowadzając nowe metody kupieckie i budując imponującą infrastrukturę, której symbolem stała się murowana synagoga, zastępująca wcześniejszą drewnianą budowlę.

Centrum słowackiego odrodzenia narodowego

XIX wiek to okres, w którym Liptowski Mikulasz stał się ideową stolicą Słowacji. To właśnie tam, w 1829 roku, Gašpar Fejérpataky-Belopotocký założył pierwszą słowacką bibliotekę publiczną, a rok później zorganizował pierwszy amatorski spektakl teatralny.

Kluczowy okazał się rok 1844 i powstanie stowarzyszenia Tatrín – kulturalno-oświatowej organizacji, która stała się „kuźnią” narodowych idei. W Liptowskim Mikulaszu, w starej plebanii ewangelickiej, 10 maja 1848 roku opracowano „Żądania Narodu Słowackiego”. Dokument ten, zawierający 14 punktów, był pierwszym kompleksowym programem politycznym Słowaków domagających się m.in. równouprawnienia językowego, własnego szkolnictwa i reform społecznych.

II wojna światowa i okres powojenny

Podczas II wojny światowej Liptowski Mikulasz był ważnym ośrodkiem ruchu oporu. Miasto stało się areną zaciętych walk podczas słowackiego powstania narodowego w 1944 roku. Pamiątką po tych wydarzeniach jest cmentarz wojskowy na wzgórzu Háj-Nicovô.

Po wojnie nastąpił gwałtowny rozwój przemysłu. Od lat 70. XX wieku, wraz z budową zbiornika Liptovská Mara, miasto zaczęło systematycznie budować swoją pozycję jako centrum turystyczne.

Proces Janosika

Z Liptowskim Mikulaszem związana jest postać Juraja Janosika. W Polsce wokół sławnego rozbójnika narosło wiele mitów. Wbrew powszechnej opinii, był on Słowakiem urodzonym w Terchovej, a jego działalność zbójnicka trwała zaledwie dwa lata, od 1711 do 1713 roku. Opisywane miasto stało się miejscem jego końca.

W 1713 roku, Janosik został pojmany i przewieziony do Liptowskiego Mikulasza. Był więziony w Kasztelu Vranovo, w dzielnicy Palúdzka. Proces odbył się w dniach od 16 do 17 marca, przed sądem żupnym.

Oskarżony został poddany okrutnym torturom. Mimo to, zachowane protokoły wskazują, że nie przyznał się do wielu zarzucanych mu czynów i nie wydał większości swoich towarzyszy. Został skazany na śmierć przez powieszenie na haku za lewe żebro, co było karą zarezerwowaną dla kapitanów zbójnickich. Egzekucję wykonano na terenie Šibeničky, co w języku słowackim oznacza „szubienice”. Najprawdopodobniej była to dawna dzielnica Vrbica.

Zabytki Liptowskiego Mikulasza

Historyczne centrum miasta cechuje się architektoniczną różnorodnością, będącą wynikiem splotu wpływów katolickich, ewangelickich i żydowskich.

Kościół św. Mikołaja

To najokazalsza i najstarsza budowla w mieście, dominująca nad placem Námestie osloboditeľov. Świątynia powstała w XIII wieku na fundamentach kościoła romańskiego. Pierwotnie była częścią niewielkiego systemu obronnego rodu Pongráczów. Choć w okresie baroku i pod koniec XIX wieku przeszła liczne przebudowy, zachowała swój wczesnogotycki charakter.

Wewnątrz znajdują się cenne zabytki, wśród których należy wymienić:

• ołtarz główny z gotyckimi figurami świętych i centralną rzeźbą św. Mikołaja,
• ołtarz boczny z malowanymi skrzydłami z XV wieku,
• kamienną chrzcielnicę datowaną na drugą połowę XIV wieku.

Synagoga

Synagoga w Liptowskim Mikulaszu jest uważana za jeden z najważniejszych zabytków architektury żydowskiej w Słowacji. Obecny budynek z 1846 roku zyskał swój unikatowy wygląd w 1906 roku, dzięki projektowi Leopolda Baumhorna. Architektura zewnętrzna jest klasycystyczna, z potężnymi kolumnami i tympanonem, co nadaje jej wygląd greckiej świątyni. Wewnątrz dominują bogate polichromie, witraże i złocenia.

Pozostałe atrakcje miasta

Liptowski Mikulasz to nie tylko zabytkowa architektura. Nie brakuje tam także muzeów i miejsc sprzyjających aktywnemu spędzaniu czasu.

Muzea

Słowackie Muzeum Ochrony Przyrody i Speleologii jest jedną z najnowocześniejszych tego typu placówek w kraju. Mieści się w dawnym klasztorze, a jego ekspozycja zajmuje 1400 metrów kwadratowych. Miejsce to w fascynujący sposób łączy geologię, zoologię i botanikę z badaniem jaskiń.

Z kolei Muzeum Janko Kráľa to miejsce, gdzie można poznać historię sławnego Janosika. Muzeum jest zlokalizowane w Domu Żupnym. Ekspozycja dotyczy nie tylko losów rozbójnika, ale także historii miasta.

Liptowska Mara

Ogromny zbiornik zaporowy powstał w latach 70. XX wieku. Jego nazwa pochodzi od jednej z 13 zalanych wsi – Liptowskiej Marii. Coś dla siebie znajdą tam zarówno fani sportów wodnych (zwłaszcza żeglarstwa i windsurfingu), jak i miłośnicy plażowania. Warto wspomnieć, że nad brzegiem akwenu znajduje się Havránok – skansen i stanowisko archeologiczne dokumentujące osadnictwo Celtów w tym regionie.

Przyroda wokół miasta

Zaledwie kilkanaście minut jazdy od Liptowskiego Mikulasza znajduje się wejście do Doliny Demianowskiej, jednego z najpiękniejszych zakątków Tatr Niżnych, skrywającego podziemne skarby natury. To właśnie tam znajduje się Demianowska Jaskinia Wolności – jedna z najczęściej odwiedzanych grot w Słowacji. Trasa turystyczna prowadzi przez system korytarzy o łącznej długości ponad 11 km (dla zwiedzających udostępniono ok. 2 km). Jaskinia zachwyca bogactwem nacieków. Przez jej dno przepływa podziemna rzeczka Demianówka.

Równie interesująca jest Demianowska Jaskinia Lodowa, która oferuje możliwość zobaczenia utrzymujących się przez cały rok formacji lodowych. Tamtejszy lód powstaje od ok. 500 lat.

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.