Dzieła, które dziś możemy podziwiać w kraju nad Nilem i w licznych muzeach na całym świecie wzbudzają ogromny zachwyt, jednak wypada podkreślić, że w swoim czasie miały zupełnie inne przeznaczenie. W starożytnym Egipcie, rzeźby, malowidła i obiekty architektoniczne służyły przede wszystkim utrwalaniu obowiązującego porządku społecznego i oddawaniu czci bóstwom.
WIDEO…
Na rozwój sztuki egipskiej ogromny wpływ miało położenie geograficzne tego kraju. Nil zapewniał starożytnym Egipcjanom dostatek mułu - surowca do wytwarzania cegieł i drobnych figurek, a pustynne otoczenie obfitowało w różnego rodzaju minerały, kamienie i kruszce. Nie bez znaczenia była też religia, w której obowiązywało wielobóstwo, wiara w życie pozagrobowe i związany z tym obrządek mumifikacji zwłok, oraz panujący ustrój, w którym faraon stawiany był na równi z bogami.
Czym charakteryzowała się sztuka starożytnego Egiptu?
Na przestrzeni dziejów kraju nad Nilem, sztuka podlegała licznym zmianom. Jednak trzeba wyraźnie zaznaczyć, że mówimy tu jedynie o ewolucji, nie rewolucji. Kanon w sztuce starożytnego Egiptu cechuje się nieprzerwaną ciągłością, trwałością i jednolitością stosowanych form artystycznych prawie do końca okresu starożytnego. Na przestrzeni stuleci, w egipskich dziełach można dostrzec podobieństwo form architektonicznych (w kontekście organizacji bryły, płaszczyzny i przestrzeni) i utrwalanych postaci (pod względem mimiki, gestów i pozy).
Korzenie egipskiej twórczości artystycznej sięgają okresu przeddynastycznego. Zaczęto wówczas wytwarzać kamienne wazy, głównie wykonywane z czarnego bazaltu, oraz malowaną ceramikę. Rozwijało się rzeźbiarstwo (ludowi rzemieślnicy tworzyli figurki ludzi i zwierząt) oraz malarstwo ścienne zdobione płaskorzeźbą, do którego wykorzystywano roztarte barwniki mineralne. Budynki (domy i kaplice) były wówczas budowane z gliny i trzciny.
Zagadka słynnego „kosmicznego” sztyletu króla Tutanchamona w końcu została rozwiązana. Najnowsze badania udowodniły, że broń nie została wykuta w Egipcie.
W okresie wczesnodynastycznym zaczęto stosować suszoną cegłę, z której wznoszono przede wszystkim grobowce. Pojawiły się także stele nagrobne i palety (monumentalne obiekty z łupków) obustronnie zdobione reliefami.
Charakterystyczny egipski kanon zaczął kształtować się w Starym Państwie. Właśnie wtedy postaci zaczęto przedstawiać stosownie do przynależności klasowej. W dziedzinie rzeźby, władcy byli prezentowani w pozycji siedzącej lub w postawie kroczącej, urzędnicy i dostojnicy - w sposób realistyczny, a przedstawiciele ludu - w trakcie wykonywania pracy. W reliefie i rysunku uwidocznił się trend ujmowania głowy i kończyn z profilu, a barków i oka - frontalnie. Kompozycje były tworzone w układzie pasowym. W początkowej fazie, obiekty architektoniczne nadal wznoszono z suszonej cegły. Później pojawiły się kamienne piramidy, mastaby i świątynie. Rozwijało się rzeźbiarstwo i malarstwo ścienne. Niezwykle wysoki poziom osiągnęło też rzemiosło artystyczne, w tym złotnictwo i jubilerstwo.
W okresie Młodego Państwa można zaobserwować adaptację klasycznych form i wzorów do nowych reguł społecznych i religijnych. W dziedzinie architektury na znaczeniu straciła mastaba, ale piramida nadal utrzymała się jako jedyny słuszny typ grobowca królewskiego. Jednocześnie, pojawiły się grobowce drążone w skałach. Świątynie zaczęto zdobić kolumnami, miasta były budowane według określonego porządku (na planie siatki), w malarstwie ściennym pojawiła się zwarta kompozycja i większa swoboda w prezentowaniu postaci. Rzeźba podlegała dwóm szkołom: memfickiej, utrzymanej w klasycznej konwencji, oraz tebańskiej, nacechowanej prostotą i topornością.
Nowe Państwo to okres najdynamiczniejszego rozwoju wszystkich dziedzin egipskiej sztuki. Właśnie wtedy wykształcił się charakterystyczny wzór świątyni, królewskie grobowce zaczęto wykuwać w skale, a w dziedzinie rzeźby dominującą rolę przejęły monumentalne posągi władców. Gdy czas panowania XVIII dynastii chylił się ku końcowi, dawny kanon zaczął odchodzić w zapomnienie, a we wszystkich dziedzinach wykształcił się trend naturalizmu.
Kiedy w Polsce wciąż trwają poszukiwania „złotego pociągu”, w Egipcie archeolodzy przypadkiem trafili na ruiny zaginionego „złotego miasta”. Do odkrycia doszło w południowej prowinc...
Epoka Późna oznaczała upadek sztuki monumentalnej, którą zaczęły wypierać obce kanony. Na terenie Aleksandrii, w okresie ptolemejskim i rzymskim pierwsze skrzypce grała sztuka hellenistyczna, w pozostałych ośrodkach obowiązywały egipskie kanony.
Upadek sztuki egipskiej nastąpił w VII wieku, kiedy całkowicie uległa wpływom islamskim. Na szczęście, do dziś zachowało się wiele wspaniałych zabytków prezentujących niebywały kunszt egipskich mistrzów rzemiosła artystycznego.
Gęsi z Meidum
Wspaniały fresk, zdobiący grób Nefermant i Atet, reprezentuje malarstwo starożytnego Egiptu z okresu Starego Państwa. Jego powstanie jest datowane na czas panowania Snofru - założyciela IV dynastii. Dzieło przedstawia gęsi nilowe wśród roślin przykrywających sieć łowną. To malowidło udowadnia, że wraz z nastaniem rządów IV dynastii, egipskie malarstwo przeszło znaczną ewolucję. Dzieło stawia na realizm i stanowi wierną kopię dzikiej przyrody.
Popiersie Nefertiti
Jednym z najbardziej ikonicznych dzieł starożytnego Egiptu jest popiersie przedstawiające Nefertiti - żonę faraona Echnatona, panującego nad Nilem w okresie Nowego Państwa. Polichromowana rzeźba została wykonana prawdopodobnie w 1345 r. p.n.e. Dzieło niezwykle obrazowo przedstawia obowiązujący wówczas kanon kobiecego piękna i wydaje się emanować splendorem, który towarzyszył władcom z XVIII dynastii. Co ciekawe, rzeźby nie zdobią żadne inskrypcje. Jedynym elementem popiersia, wskazującym na postać, którą przedstawia, jest królewskie nakrycie głowy.
Mumie apelują do naszej wyobraźni i serc. Kryją w sobie tajemnicę - w końcu niegdyś były żyjącymi, kochającymi ludźmi jak my.
Wielki Sfinks
Wymieniając najbardziej ikoniczne dzieła sztuki Egiptu, nie można pominąć Wielkiego Sfinksa. Monumentalny posąg, o długości przekraczającej 72 m i wysokości dochodzącej do 20 m, przedstawia mitologicznego stwora z ciałem lwa i ludzką głową, zdobioną królewskim nakryciem. Badacze są zdania, że rzeźba nawiązuje do postaci faraona Chefrena, z którego inicjatywy miała zostać wykonana (około 2550 r. p.n.e., w okresie Starego Państwa). Sfinksa wykuto we fragmencie wapiennego ostańca, pozostałego po budowie piramidy Cheopsa.
Świątynia Hatszepsut w Deir el-Bahari
Obiekt nazywany "Świątynią Milionów Lat" został zbudowany w XV w. p.n.e., w okresie Nowego Państwa. Znaczna część świątyni grobowej królowej Hatszepsut została wykuta w ogromnej skale. Część zewnętrzna składa się z trzech kaskadowych tarasów, łączonych rampami. Budowa tak imponującego obiektu trwała aż 15 lat.
Dobre wieści dla osób wybierających się do Egiptu. Rząd zadecydował o udostępnieniu dla zwiedzających dwóch piramid, w tym unikatowej Piramidy Łamanej.
Piramida Cheopsa
Naszą listę zamyka najbardziej imponujący grobowiec ze wszystkich wzniesionych w Gizie. Piramida Cheopsa powstała ok. 2560 roku p.n.e., w okresie Starego Państwa. Badacze są zdania, że czas budowy ogromnego obiektu mógł sięgać 20 lat. Ogromny podziw budzi precyzja wykonania grobowca. Każdy z boków kwadratowej podstawy jest zorientowany względem stron świata z dokładnością dochodzącą do 4 minut kątowych. Piramida składa się z ok. 2,3 mln wapiennych bloków, ważących średnio 2500 kg. Komory wybudowano przy użyciu granitowych bloków, o masie 25-80 ton. Pierwotnie, jej wysokość przekraczała 146 m.
Nasz ekspert
