Genua to jedno z najpiękniejszych miast we Włoszech. Jej symbolem jest unikatowa zabudowa

Spis treści:

1. Między morzem a górami
2. Od antycznej osady do republiki morskiej
3. Architektoniczne serce miasta

Jako atrakcja turystyczna Genua często pozostaje w cieniu innych włoskich miast. Niesłusznie, bo stolica Ligurii ma naprawdę wiele do zaoferowania. Miasto z jednej strony otacza morze, a z drugiej – wzgórza i góry. Należy jednak podkreślić, że nie tylko położenie, ale także niezwykła zabudowa świadczy o wyjątkowości tego miejsca.

Między morzem a górami

Miasto rozciąga się w północno-zachodnich Włoszech, nad Morzem Liguryjskim – częścią Morza Śródziemnego między Wybrzeżem Liguryjskim i Toskańskim a francuską Korsyką. Od strony północnej i wschodniej graniczy z Apeninami Liguryjskimi, a od zachodniej – z Alpami Liguryjskimi. Naturalna bariera górska wznosi się gwałtownie tuż za linią zabudowy, osiągając wysokość przekraczającą 1000 metrów n.p.m.

Bliskość gór i morza tworzy specyficzny mikroklimat. W Genui każda dzielnica może charakteryzować się nieco innymi warunkami pogodowymi, wynikającymi z ekspozycji na wiatr i wysokości nad poziomem morza.

Krajobraz „pionowego miasta”

Charakter miasta jest determinowany przede wszystkim przez jego „pionowość”. Ze względu na naturalne bariery, Genua nie mogła rozwijać się wszerz. Musiała więc wspinać się po zboczach gór, tworząc w ten sposób wyjątkowy system tarasów, schodów i wąskich przejść. To ukształtowanie terenu wymusiło innowacyjne rozwiązania w transporcie publicznym, które dziś stanowią jedną z najcharakterystyczniejszych cech miasta.

Od antycznej osady do republiki morskiej

Historia Genui jest nierozerwalnie związana z jej portem i handlem. Najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie pochodzą z czasów antycznych, kiedy to istniała tu osada Ligurów. Ze względu na strategiczne położenie u stóp przełęczy górskich, miejsce to szybko stało się ważnym punktem wymiany handlowej między światem greckim, etruskim i punickim.

Nazwa „Genua” pojawiła się w okresie rzymskim. Etymologia tego słowa prawdopodobnie wywodzi się z łacińskiego „genu” (kolano), co nawiązuje do charakterystycznego zakola wybrzeża, w którym zlokalizowany jest port. W czasach Augusta miasto stało się częścią IX Regio Liguria, pełniąc funkcję istotnej bazy morskiej i węzła drogowego. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego przechodziło przez okresy stagnacji. Zostało nawet splądrowane i spalone w 934–935 roku przez piratów z Afryki Północnej, co na krótko doprowadziło do jego opuszczenia.

Prawdziwy rozkwit Genui rozpoczął się po roku 1000, kiedy stała się niezależnym państwem-miastem, rządzonym przez konsulów wybieranych przez zgromadzenie ludowe. Weszła wówczas w skład potężnych republik morskich, obok Wenecji, Pizy i Amalfi. Dzięki sprawnej żegludze i dyplomacji Genueńczycy odegrali kluczową rolę w wyprawach krzyżowych, co pozwoliło im na założenie licznych kolonii handlowych na Bliskim Wschodzie, Cyprze, w basenie Morza Egejskiego i na Krymie.

Wiek Genueńczyków

W XVI wieku rozpoczął się okres określany jako „El Siglo de los Genoveses”, czyli „Wiek Genueńczyków”. W 1528 roku admirał Andrea Doria nadał miastu nową konstytucję, która ustabilizowała sytuację wewnętrzną i związała republikę z imperium hiszpańskim.

Genua stała się głównym bankierem korony hiszpańskiej, co zaowocowało napływem ogromnych bogactw i szybkim rozwojem architektury renesansowej i barokowej. Dopiero przesunięcie szlaków handlowych na Ocean Atlantycki zaczęło powoli osłabiać dominację Genui na Morzu Śródziemnym.

Najsłynniejszy syn Genui

Warto wspomnieć, że to właśnie w Genui, w 1451 roku, urodził się Krzysztof Kolumb. Mimo że swoje wielkie wyprawy realizował pod banderą Hiszpanii, odkrywca Nowego Świata zawsze podkreślał swoje genueńskie korzenie, a w swoim testamencie zaznaczył: „urodziłem się w Genui”.

Architektoniczne serce miasta

Najcenniejszym zabytkiem Genui, wpisanym w 2006 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest system „Le Strade Nuove” i system pałaców Rolli. Mówimy tu o unikatowym w skali europejskiej przykładzie planowania urbanistycznego, gdzie władza publiczna uregulowała zasady prywatnego budownictwa dla celów reprezentacyjnych państwa, tworząc swego rodzaju rozproszony pałac królewski w rękach arystokracji.

System Rolli

W 1576 roku Senat Republiki Genui wydał dekret tworzący „Rolli degli alloggiamenti pubblici” – oficjalne listy najznamienitszych rezydencji. Republika nie posiadała jednego, centralnego dworu królewskiego, więc obowiązek goszczenia zagranicznych dostojników, monarchów i ambasadorów spoczywał na najbogatszych rodzinach szlacheckich. Pałace były skrupulatnie oceniane i dzielone na kategorie, w zależności od ich wielkości i standardu wykończenia. Gospodarze byli losowani do przyjęcia gości o odpowiednim statusie.

Najważniejsze pałace koncentrują się wzdłuż Via Garibaldi, Via Balbi i Via Cairoli. To właśnie tam architekci tacy jak Galeazzo Alessi stworzyli nową estetykę genueńską, łączącą surowe fasady z niezwykle bogatymi wnętrzami, spektakularnymi schodami, wewnętrznymi dziedzińcami i ogrodami wiszącymi, które miały oszałamiać gości.

Musei di Strada Nuova

Trzy pałace przy Via Garibaldi – Rosso, Bianco i Doria Tursi – tworzą zintegrowany kompleks muzealny. Pozwalają one zapoznać się nie tylko z historią kolekcjonerstwa, ale przede wszystkim z wyrafinowanym stylem życia genueńskiej elity finansowej. Ich wnętrza są dowodem na to, że Genua była ekonomicznym sercem nowożytnej Europy. Ściany zdobią freski autorstwa Domenico Pioli i Gregorio De Ferrari, a sale wypełniają dzieła sprowadzane z całego kontynentu.

Katedra San Lorenzo

Najważniejszym obiektem sakralnym w mieście jest katedra San Lorenzo, której historia sięga IX wieku, kiedy zastąpiła wcześniejszą bazylikę św. Syrusa. Oficjalna konsekracja przez papieża Gelazjusza II nastąpiła w 1118 roku, choć budowa i liczne przebudowy trwały aż do XVII wieku. Jej pasiasta fasada, wykonana z czarnego kamienia i białego marmuru, stanowi kwintesencję genueńskiego gotyku i symbol szlacheckiego statusu.

Wnętrze katedry kryje skarby o ogromnym znaczeniu historycznym i religijnym. W prawej nawie znajduje się replika brytyjskiego pocisku kalibru 381 mm, który 9 lutego 1941 roku, podczas bombardowania miasta przez flotę aliancką, przebił dach świątyni, ale nie eksplodował. W podziemiach katedry znajduje się Museo del Tesoro, w którym przechowywane są najcenniejsze pamiątki republiki:

• Sacro Catino – sześciokątne naczynie z zielonego szkła, które przez stulecia uważano za Świętego Graala;
• patera św. Jana Chrzciciela – misa z agatu i złota, na której według tradycji podano głowę patrona miasta;
• relikwiarz św. Jana Chrzciciela – wspaniały przykład złotnictwa procesyjnego z XV wieku, służący do przechowywania szczątków świętego, które Genueńczycy uznają za jeden ze swoich największych skarbów.

Porto Antico

Stary Port przez dekady był strefą przemysłową, odciętą od miasta murami i infrastrukturą. Przełom nastąpił w 1992 roku z okazji 500-lecia odkrycia Ameryki przez Kolumba. Obszar ten został zrewitalizowany według projektu Renzo Piano, urodzonego w Genui światowej sławy architekta.

Obecnie Porto Antico to tętniące życiem serce turystyczne miasta, gdzie nowoczesna technologia łączy się z historią morską. Do najważniejszych obiektów należą:

• akwarium w Genui – jedno z największych akwariów w Europie, w którym zgromadzono ok. 12 tys. okazów zwierząt, reprezentujących 600 gatunków;
• bigo – konstrukcja inspirowana dawnymi dźwigami portowymi, będąca panoramiczną windą, która wynosi pasażerów na wysokość 40 metrów;
• biosfera – szklana i stalowa kula „pływająca” na wodzie, w której odtworzono delikatny ekosystem lasu tropikalnego z rzadkimi roślinami, ptakami i motylami;
• Galata Museo del Mare – interaktywne muzeum morskie, gdzie można prześledzić losy genueńskich żeglarzy, wejść na pokład łodzi podwodnej Nazario Sauro i zapoznać się z historią XIX-wiecznych migrantów wypływających stąd do Ameryki;
• Vascello Neptune – imponująca replika XVII-wiecznego hiszpańskiego galeonu, zbudowana na potrzeby filmu „Piraci” Romana Polańskiego.

Dom Kolumba

W pobliżu bramy Porta Soprana znajduje się budynek znany jako „Casa di Colombo”. Jest to XVIII-wieczna rekonstrukcja domu, w którym odkrywca spędził wczesną młodość w latach 1455–1470. Oryginalny średniowieczny budynek został prawdopodobnie zniszczony podczas francuskiego bombardowania Genui w 1684 roku. Na podstawie zachowanych fundamentów i dokumentów archiwalnych budynek odbudowano, a w 1887 roku został on wykupiony przez miasto jako namacalny dowód pochodzenia nawigatora. Obecnie dom pełni funkcję muzeum.

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.