Zawisa w powietrzu jak dron, widzi w ultrafiolecie i lubi mieszkać w mieście. To jeden z najzwinniejszych drapieżników wśród ptaków

Spis treści:

1. Jak wygląda i brzmi pustułka?
2. Pożywienie i sposób polowania
3. Czy pustułki żyją w Polsce?
4. Rozmnażanie pustułki – cykl życia drapieżnika
5. Pustułka a krogulec – czym się różnią?

Pustułka (Falco tinnunculus) to sokół o smukłej sylwetce, długich skrzydłach i stosunkowo wąskim ogonie zakończonym wyraźną, ciemną przepaską. Samiec ma rudawy grzbiet nakrapiany czarnymi plamkami oraz popielato-niebieską głowę, podczas gdy samica jest bardziej brązowa i gęściej cętkowana.

Jak wygląda i brzmi pustułka?

W locie pustułka prezentuje charakterystyczne szybkie uderzenia skrzydłami, a podczas polowania potrafi zawisać w powietrzu niemal nieruchomo. Jej oczy są duże i ciemne, przystosowane do wykrywania niewielkich ruchów na ziemi z dużej wysokości. Dziób jest krótki i haczykowaty, idealny do rozrywania drobnych ofiar. Całość sprawia, że pustułka wygląda lekko, zwinnie i zdecydowanie bardziej delikatnie niż inne ptaki drapieżne. Jeśli dodać do tego jej dynamiczny sposób poruszania się, jest to jeden z najłatwiejszych do rozpoznania sokołów w Polsce.

Pustułka nie ma rozbudowanego repertuaru dźwięków. Jej głos jest krótki, ostry i donośny, idealny do komunikacji na dużą odległość. Samce najczęściej wydają powtarzające się, wysokie „kij-kij-kij”, zwłaszcza w okresie lęgowym, podczas obrony terytorium lub przy zalotach.

Pisklęta reagują natomiast krótkimi i piszczącymi odgłosami, które sygnalizują głód lub obecność zagrożenia. Dzięki temu rodzice mogą szybko reagować na potrzeby potomstwa.

Pożywienie i sposób polowania

Dieta pustułki jest zróżnicowana, ale opiera się głównie na drobnych ssakach, zwłaszcza gryzoniach, które stanowią znaczną część jej pożywienia. Oprócz ssaków pustułka zwyczajna poluje także na małe ptaki, głównie pisklęta, a w ciepłych miesiącach uzupełnia dietę większymi owadami, takimi jak pasikoniki i chrząszcze. Sporadycznie łapie także jaszczurki i żaby.

Pustułki pełnią w ekosystemie istotną funkcję regulacyjną. Kontrolują liczebność gryzoni i owadów, przyczyniając się do zachowania równowagi w środowisku. Obecność tego gatunku na danym terenie świadczy o zdrowym ekosystemie.

Efektowne zawisanie w powietrzu to jej znak rozpoznawczy

Najbardziej charakterystyczny sposób polowania to tzw. świdrowanie (zawisanie) w powietrzu. Pustułka utrzymuje się w miejscu, intensywnie poruszając skrzydłami i obserwując teren poniżej. Kiedy dostrzeże ofiarę, składa skrzydła i wykonuje precyzyjny, szybki skok w dół. W skutecznym polowaniu pomaga jej też wyjątkowo dobry wzrok. Potrafi nawet dostrzec ślady moczu gryzoni w ultrafiolecie, co ułatwia znajdowanie pożywienia na otwartych polach.

Czy pustułki żyją w Polsce?

Pustułka to gatunek występujący w Polsce zarówno na terenach wiejskich, jak i w miastach. W przestrzeni zurbanizowanej świetnie adaptuje się do życia na wysokich budynkach, gdzie znajduje dogodne miejsca do zakładania gniazd i gdzie stosunkowo łatwo zdobywa pokarm.

Najliczniej występuje:

• na obszarach rolniczych,
• w krajobrazach mozaikowych, gdzie pola przeplatają się z miedzami i łąkami,
• w mniejszych i większych miastach,
• na terenach poprzemysłowych.

Pustułka jest objęta ścisłą ochroną gatunkową, należy więc do zwierząt chronionych w Polsce. Lokalne populacje są wrażliwe na zmiany w rolnictwie – intensyfikacja upraw i brak nieużytków zmniejszają liczbę gryzoni, a tym samym ograniczają dostępność pokarmu. Na liczebność tego gatunku wpływ ma też stosowanie środków przeciw szkodnikom.

Co ciekawe, pustułki chętnie korzystają z budek lęgowych montowanych na kościołach, blokach i wieżach przemysłowych. To jeden z przykładów udanych działań czynnej ochrony tego gatunku.

Czy pustułki migrują?

Pustułki są częściowo wędrowne, choć nie należą do najdalej migrujących ptaków z Polski. Część pustułek pozostaje w kraju przez cały rok, a część wylatuje w sierpniu na południe, najczęściej do Europy Południowej lub do Afryki. Zależy to od dostępności pokarmu, a także od wieku ptaków, gdyż młode pustułki migrują chętniej niż dorosłe. W sprzyjających warunkach zimowych sokoły pustułki mogą pozostać na swoim terytorium przez cały rok, co jest dowodem ich elastyczności ekologicznej.

Rozmnażanie pustułki – cykl życia drapieżnika

Pustułki nie budują własnych gniazd, lecz zajmują opuszczone gniazda innych ptaków (najczęściej wron i srok), nisze w budynkach lub specjalne budki lęgowe. W marcu i kwietniu przygotowują miejsce do składania jaj, które odbywa się najczęściej w kwietniu lub maju. Liczba jaj wynosi zwykle od trzech do sześciu, a okres inkubacji trwa zwykle 28-32 dni.

W czerwcu rodzice intensywnie karmią pisklęta, które po około miesiącu opuszczają gniazdo, choć pozostają pod opieką dorosłych jeszcze przez kilka tygodni. Strategia ta pozwala pustułkom efektywnie odchować potomstwo i utrzymać względnie stabilną populację.

Pustułka a krogulec – czym się różnią?

Mimo podobnej wielkości i sylwetki, pustułka i krogulec to dwa odrębne gatunki, które pochodzą z różnych rodzin. Pustułka należy do sokołów, a krogulec do jastrzębi. Oba gatunki różnią się zarówno trybem życia, jak i sposobem polowania. Sokół pustułka poluje zawisając w powietrzu i atakując z góry, natomiast krogulec wykorzystuje zaskoczenie, polując na małe ptaki między drzewami.

Uważny obserwator ptaków zauważy też bez problemu różnice w wyglądzie pustułki i krogulca. Pierwszy gatunek ma dłuższe, wąskie skrzydła i rudawy grzbiet nakrapiany ciemnymi plamkami. Krogulec natomiast cechuje się bardziej zaokrąglonymi skrzydłami, długim ogonem i szarym upierzeniem z prążkowaną piersią.

Różnice w zachowaniu i głosie również są wyraźne – pustułkę częściej słychać, natomiast krogulec pozostaje w cieniu drzew i sporadycznie wydaje dźwięki. Gatunki te można też z dużą dozą prawdopodobieństwa rozróżnić po miejscu występowania – krogulec wybiera najchętniej obrzeża lasów, podczas gdy pustułka wybiera pola i tereny zurbanizowane.

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.