Jak spać w upały? Zastosuj te 5 naukowych trików, by oszukać termoregulację organizmu i nie kupować klimatyzacji

Kluczowym teminem jest termoregulacja. To wbudowany w nasz organizm system, który dba o utrzymanie temperatury wewnętrznej na bezpiecznym poziomie. Z punktu widzenia fizjologii, abyśmy mogli zasnąć i utrzymać głęboki sen, temperatura naszego wnętrza ciała musi zauważalnie spaść – o około 1–2 stopnie Celsjusza, by zainicjować wydzielanie melatoniny. W nagrzanej sypialni oddawanie ciepła do otoczenia staje się niezwykle trudne.

Sytuację drastycznie pogarsza wysoka wilgotność. Nasz organizm chłodzi się głównie poprzez pocenie. Kiedy pot paruje ze skóry, zabiera ze sobą nadmiar energii cieplnej. Jednak w wilgotnym powietrzu pot nie paruje efektywnie, co sprawia, że ten nasz naturalny klimatyzator przestaje działać. Co zatem robić, gdy na zewnątrz jest tropikalna temperatura? Oto 5 naukowych strategii na bezsenność w upały, które pomogą schłodzić organizm i dom bez konieczności inwestycji w klimatyzację.

1. Zablokuj słońce, zanim wejdzie do domu

To proste, ale warto o tym wspomnieć –najlepszą metodą na chłodną sypialnię jest niedopuszczenie do jej nagrzania. Okna, zwłaszcza te od południa i zachodu, działają jak soczewki, gromadząc energię. Zjawisko to nazywamy pasywnym zyskiem słonecznym. W ciągu dnia bezwzględnie zasłaniaj okna. Najbardziej efektywne są zewnętrzne rolety, markizy lub okiennice, ponieważ odbijają one promieniowanie słoneczne, zanim w ogóle dotrze do szyby i nagrzeje powietrze wewnątrz. Jeśli okna pozostaną otwarte podczas największego skwaru, po prostu wpuścisz do środka gorące powietrze. A to, jak niechciany gość, nie będzie chciało szybko uciec.

2. Wykorzystaj chłodzenie adiabatyczne, ale uniknij pułapki

Zwykłe wietrzenie po zachodzie słońca to często za mało. Możesz wykorzystać mechanizm oparty na prawach termodynamiki – czyli chłodzenie adiabatyczne (ewaporacyjne). Wystarczy powiesić wilgotne, jasne prześcieradło w otwartym oknie. Zmiana stanu skupienia wody z ciekłego w gazowy pochłania potężną dawkę energii (tzw. ciepło utajone parowania), którą woda pobiera z gorącego powietrza. W efekcie powietrze wpadające do pokoju ulega fizycznemu schłodzeniu.

Tu jednak kryje się haczyk: ten trik musisz połączyć z otwartymi oknami po obu stronach mieszkania (wymusić ciąg krzyżowy, czyli przeciąg). Jeśli powiesisz mokre prześcieradło w zamkniętym pokoju, zmienisz sypialnię w parną dżunglę. Wzrost wilgotności natychmiast zablokuje możliwość parowania potu z twojej skóry, co doprowadzi do efektu odwrotnego od zamierzonego.

3. Nie produkuj dodatkowej wilgoci i ciepła

No właśnie, wilgotność. Sprzęty AGD to ukryte grzejniki. Piekarniki, suszarki bębnowe czy zmywarki oddają potężne ilości energii do otoczenia. Co gorsza, gotowanie bez przykrycia lub suszenie prania w domu drastycznie podnosi wilgotność powietrza. Jak już wiemy, parne środowisko to największy wróg naszej termoregulacji. Latem używaj sprzętów generujących ciepło wcześnie rano lub późno wieczorem i zawsze włączaj wyciąg podczas gotowania i brania prysznica, by usunąć nadmiar pary wodnej.

4. Uciekaj przed prawami konwekcji

Ciepłe powietrze zawsze unosi się do góry – zgodnie z prawami fizyki. Z tego powodu sypialnie na poddaszach czy wyższych piętrach po upalnym dniu zamieniają się w sauny – także dlatego, że dach i ściany uwalniają zmagazynowane ciepło. Jeśli masz taką możliwość, na czas fali upałów przenieś się na parter lub do pokoi z oknami wychodzącymi na północ. Różnica temperatur może wynosić nawet kilka stopni, a to pomoże zasnąć.

5. Zastosuj paradoksalne chłodzenie – weź ciepły prysznic

Instynkt podpowiada, by w upalny wieczór wejść pod lodowatą wodę. To fizjologiczny błąd. Zimna woda wywołuje zjawisko wazokonstrykcji, czyli gwałtownego skurczu naczyń krwionośnych w skórze. Organizm dostaje sygnał o zagrożeniu utratą ciepła, więc zatrzymuje krew głęboko w rdzeniu ciała, podnosząc jego wewnętrzną temperaturę.

Zamiast tego, na godzinę przed snem weź letni lub ciepły prysznic. Spowoduje on wazodylatację – naczynia krwionośne poszerzą się (szczególnie w dłoniach i stopach), ułatwiając błyskawiczne oddanie nadmiaru ciepła do otoczenia po wyjściu z łazienki. Ten szybki spadek temperatury rdzenia to dla mózgu ewolucyjny sygnał do uwolnienia melatoniny i wejścia w fazę snu głębokiego.

Źródło: The Conversation

Nasz autor

Jonasz Przybył

Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.