Montjuïc w Barcelonie – od twierdzy po centrum kultury

Spis treści:

1. Zamek Montjuïc i rola militarna wzgórza
2. Rola Montjuïc w życiu kulturalnym i sportowym Barcelony
3. Kolejka Montjuïc i dostęp na wzgórze

Montjuïc to szerokie, ale stosunkowo niskie wzgórze położone w południowo-zachodniej części Barcelony. Jego wysokość wynosi około 173 m n.p.m. Szczyt ma płaski charakter, natomiast wschodnie zbocze opada stromo w stronę portu.

To właśnie położenie sprawiło, że wzgórze Montjuïc od zawsze miało znaczenie strategiczne. Kontrolowało dostęp do morza, co czyniło je naturalnym punktem obserwacyjnym i obronnym.

Nazwa Montjuïc najczęściej tłumaczona jest jako Żydowskie Wzgórze. Alternatywna interpretacja wiąże nazwę z łacińskim „Mons Jovis”, odnoszącym się do Jowisza. Obie wersje wskazują na długą historię interpretacji tego miejsca w różnych okresach kulturowych.

Zamek Montjuïc i rola militarna wzgórza

Na szczycie wzgórza znajduje się zamek Montjuïc, czyli Castell de Montjuïc. Obecna forma fortyfikacji pochodzi głównie z XVII wieku, z późniejszymi przebudowami w XVIII wieku.

Zamek pełnił funkcję obronną, ale był również wykorzystywany jako więzienie. W różnych okresach przetrzymywano tu więźniów politycznych, a miejsce to było związane z represjami wobec ruchów społecznych i politycznych w XIX i XX wieku.

Podczas wojny domowej w Hiszpanii Montjuïc było miejscem egzekucji zarówno republikanów, jak i nacjonalistów, w zależności od tego, która strona kontrolowała obiekt. W 1940 roku stracono tu również Lluísa Companysa, prezydenta Katalonii, która funkcjonowała wówczas jako autonomiczna część Hiszpanii pod nazwą Generalitat de Catalunya.

Rola Montjuïc w życiu kulturalnym i sportowym Barcelony

Pod koniec XIX wieku rozpoczął się proces przekształcania naturalnego krajobrazu Montjuïc. Część lasów została wycięta, a teren stopniowo adaptowano pod funkcje parkowe i reprezentacyjne.

Międzynarodowa Wystawa Światowa w 1929 roku

Przełom nastąpił w 1929 roku, kiedy wzgórze wybrano na miejsce Międzynarodowej Wystawy Światowej, czyli wydarzenia, podczas którego prezentowany jest dorobek kulturalny, naukowy i techniczny różnych krajów. W czasie poprzedzającym wystawę na Montjuïc powstały obiekty, które do dziś wyznaczają charakter tej przestrzeni – Palau Nacional, Estadi Olímpic oraz Font Màgica.

Igrzyska olimpijskie

Kolejna istotna zmiana nastąpiła w 1992 roku, kiedy Barcelona była gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich. Wzgórze Montjuïc stało się jednym z głównych obszarów rozgrywek.

Centralnym punktem był gruntownie odnowiony i przemianowany Estadi Olímpic Lluís Companys, który gościł ceremonie otwarcia i zamknięcia oraz zawody lekkoatletyczne. Wokół stadionu powstał kompleks Anella Olímpica, obejmujący m.in. halę Palau Sant Jordi, obiekty pływackie Piscines Bernat Picornell i Piscina Municipal de Montjuïc oraz wieżę telekomunikacyjną zaprojektowaną przez Santiago Calatravę.

Narodowe Muzeum Sztuki Katalońskiej

Na wzgórzu Montjuïc, w monumentalnym budynku Palau Nacional, mieści się Narodowe Muzeum Sztuki Katalońskiej (Museu Nacional d’Art de Catalunya) – jedna z najważniejszych instytucji muzealnych w Hiszpanii. Muzeum specjalizuje się w sztuce katalońskiej, obejmując okres od wczesnego średniowiecza po połowę XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem malarstwa, rzeźby i sztuk dekoracyjnych.

Największą wartością zbiorów jest unikatowa na skalę światową kolekcja malarstwa romańskiego, w tym freski przeniesione z kościołów Pirenejów. Ekspozycja obejmuje także sztukę gotycką, renesansową i barokową, a także bogaty dział sztuki nowoczesnej, związanej między innymi z modernizmem.

Ogród Botaniczny w Barcelonie

Na wzgórzu Montjuïc znajduje się Jardí Botànic de Barcelona, czyli współczesny ogród botaniczny, którego obecna forma została ukształtowana w 1999 roku. Powstał w sąsiedztwie obiektów olimpijskich i stanowi ważne uzupełnienie kulturalno-przyrodniczego charakteru tej części miasta.

Ogród zaprojektowano jako przestrzeń prezentującą roślinność charakterystyczną dla klimatu śródziemnomorskiego w różnych częściach świata. Zamiast klasycznego układu kolekcji botanicznej, zastosowano podział geograficzny – poszczególne sekcje odpowiadają regionom takim jak Australia, Chile, Kalifornia, Południowa Afryka czy basen Morza Śródziemnego.

Co ciekawe, na Żydowskim Wzgórzu znajduje się też założony w 1930 roku tzw. Historyczny Ogród Botaniczny w Barcelonie (Jardí Botànic Històric).

Montjuïc jako przestrzeń widokowa i rekreacyjna

Montjuïc pełni dziś również funkcję jednego z najważniejszych punktów widokowych Barcelony. Z jego tarasów można obserwować port, Morze Śródziemne oraz zwartą zabudowę miasta. Jednocześnie obszar ten pozostaje ważną przestrzenią zieloną, wykorzystywaną przez mieszkańców do spacerów, rekreacji i jazdy na rowerze.

Kolejka Montjuïc i dostęp na wzgórze

Dostęp na wzgórze zapewnia Funicular de Montjuïc, który łączy stację metra Paral·lel z górną częścią Montjuïc. Linia przebiega w większości w tunelu i jest zintegrowana z systemem komunikacji miejskiej Barcelony.

Górna stacja kolejki znajduje się bezpośrednio przy dolnej stacji Montjuïc Cable Car, umożliwiającej dalszy wjazd w kierunku szczytu wzgórza. Alternatywą dla kolejki linowej jest autobus linii 150, który również prowadzi do tej części Montjuïc. Obecna infrastruktura transportowa w tej części miasta została w dużej mierze zmodernizowana przed igrzyskami olimpijskimi w 1992 roku, co znacząco poprawiło dostępność całego obszaru.

Nasza autorka

Marzena Wardyn-Kobus

Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.