Meteopatia to nie jest wymówka na gorszy dzień. Zaskakujące wnioski badaczy

Spis treści:

1. Meteopatia – choroba czy potoczna nazwa dolegliwości?
2. Czy spadek ciśnienia naprawdę wywołuje ból głowy?
3. Pogoda wpływa na organizm, ale nie zawsze przez ciśnienie
4. Dlaczego szary dzień odbiera energię?
5. Czy prognoza biometeorologiczna może pogorszyć samopoczucie?
6. Najlepszy test? Dziennik objawów i pogody
7. Co pomaga na „zły biomet”?
8. Kiedy nie wolno zrzucać objawów na pogodę?
9. Czy meteopatia istnieje? Nauka odpowiada ostrożnie

Deszcz stuka w szybę, niebo od rana zasnuwają chmury, a barometr pokazuje gwałtowny spadek ciśnienia. Czujemy senność, trudno się skoncentrować, zaczyna boleć głowa. Czy to rzeczywiście wina pogody, czy raczej znaleźliśmy wygodne wyjaśnienie gorszego dnia?

Meteopatia – choroba czy potoczna nazwa dolegliwości?

Meteopatia, nazywana również meteoropatią lub nadwrażliwością pogodową, nie oznacza jednej, ściśle określonej choroby. Termin ten opisuje dolegliwości pojawiające się lub nasilające w związku ze zmianami warunków atmosferycznych.

Osoby uznające się za meteopatów najczęściej wymieniają:

• ból głowy lub napad migreny,
• zmęczenie i senność,
• rozdrażnienie,
• trudności z koncentracją,
• zawroty głowy,
• wahania nastroju,
• bóle mięśni i stawów,
• pogorszenie jakości snu.

Nie istnieje jednak jeden test, który pozwalałby jednoznacznie rozpoznać meteopatię. Objawy są niespecyficzne – mogą występować również przy niedoborze snu, odwodnieniu, infekcji, przewlekłym stresie, migrenie, anemii czy zaburzeniach nastroju.

Dlatego lekarze częściej mówią o wrażliwości na bodźce meteorologiczne niż o osobnej jednostce chorobowej. Biometeorologia bada natomiast, jak temperatura, wilgotność, wiatr, promieniowanie słoneczne i ciśnienie atmosferyczne wpływają na organizmy żywe.

Czy spadek ciśnienia naprawdę wywołuje ból głowy?

To właśnie ciśnienie atmosferyczne najczęściej trafia na ławę oskarżonych. Wraz z nadejściem niżu barometry wskazują niższe wartości, a część osób niemal natychmiast zgłasza ból głowy, osłabienie lub problemy z koncentracją.

Badania nad związkiem pogody z migreną przynoszą jednak niejednoznaczne rezultaty. Przeglądy naukowe wskazują, że u części pacjentów napady mogą współwystępować ze zmianami ciśnienia, wilgotnością, opadami lub silnym wiatrem. W innych badaniach nie udaje się potwierdzić wyraźnej zależności.

Najprawdopodobniej nie istnieje jeden pogodowy wyzwalacz działający identycznie na wszystkich. Zmiana ciśnienia może być jednym z wielu elementów, które u osoby podatnej dokładają się do braku snu, stresu, odwodnienia, głodu czy zmian hormonalnych i w ten sposób zwiększają ryzyko napadu migreny.

Nie oznacza to, że ból jest „wymyślony”. Migrena jest chorobą neurologiczną związaną między innymi z działaniem układu trójdzielno-naczyniowego.

Pogoda wpływa na organizm, ale nie zawsze przez ciśnienie

Skupianie się wyłącznie na barometrze może odciągać uwagę od znacznie lepiej poznanych zagrożeń. Temperatura i wilgotność mają udokumentowany wpływ na fizjologię człowieka.

Podczas upału organizm próbuje odprowadzać nadmiar ciepła poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych i pocenie się. Jeżeli powietrze jest bardzo wilgotne, pot paruje wolniej, a chłodzenie staje się mniej skuteczne. Rośnie ryzyko odwodnienia, wyczerpania cieplnego i udaru cieplnego.

Ból głowy, osłabienie i rozdrażnienie przypisywane „złemu biometowi” mogą więc wynikać nie tyle z niżu atmosferycznego, ile z utraty płynów, przegrzania albo pogorszenia snu. Szczególnie narażone są osoby starsze, dzieci, pacjenci z chorobami układu krążenia oraz ludzie przyjmujący niektóre leki. W czasie gorących dni warto sprawdzać nie tylko temperaturę, lecz również wilgotność i tzw. indeks ciepła.

Dlaczego szary dzień odbiera energię?

Gorsze samopoczucie podczas pochmurnego dnia nie musi mieć nic wspólnego ze spadkiem ciśnienia. Znaczenie może mieć mniejsza ilość światła docierającego do oczu, szczególnie rano. Światło pomaga synchronizować zegar biologiczny, który reguluje sen, czuwanie, wydzielanie hormonów, temperaturę ciała oraz wiele innych procesów. Gdy rano długo pozostajemy w półmroku, możemy czuć się bardziej senni i mniej skoncentrowani.

Nie należy jednak utożsamiać pojedynczego pochmurnego dnia z depresją sezonową. Sezonowe zaburzenie afektywne jest postacią depresji, której epizody powracają zwykle jesienią i zimą. Mogą jej towarzyszyć długotrwałe obniżenie nastroju, brak energii, nadmierna senność, trudności w koncentracji i utrata zainteresowania codziennymi aktywnościami.

Jedną z metod stosowanych w leczeniu jest terapia jasnym światłem. Jednak powinna być prowadzona zgodnie z zaleceniami specjalisty – zwłaszcza u osób z chorobami oczu, chorobą afektywną dwubiegunową lub przyjmujących leki zwiększające wrażliwość na światło.

Czy prognoza biometeorologiczna może pogorszyć samopoczucie?

Może zadziałać także psychologia. Gdy rano słyszymy ostrzeżenie przed „bardzo niekorzystnym biometem”, zaczynamy dokładniej obserwować własne ciało. Zwykłe zmęczenie, napięcie karku czy chwilowy spadek koncentracji mogą zostać uznane za dowód, że prognoza się sprawdziła.

To przykład efektu nocebo – negatywne oczekiwanie może zwiększać prawdopodobieństwo zauważenia lub nasilenia dolegliwości. Nie oznacza to udawania. Oczekiwania, lęk i koncentracja na sygnałach płynących z ciała mogą realnie wpływać na sposób odczuwania bólu.

Działa również błąd potwierdzenia. Zapamiętujemy dzień, w którym bolała nas głowa podczas burzy, ale rzadziej odnotowujemy wszystkie burze, podczas których czuliśmy się zupełnie normalnie. Podobnie możemy nie zauważać napadów bólu występujących przy stabilnej, słonecznej pogodzie. Dlatego samo przekonanie, że „zawsze reaguję na niż” nie pozwala jeszcze ustalić przyczyny objawów.

Najlepszy test? Dziennik objawów i pogody

Osoba podejrzewająca u siebie nadwrażliwość na pogodę może przez kilka tygodni prowadzić dziennik. Warto zapisywać:

• godzinę pojawienia się dolegliwości,
• rodzaj i nasilenie objawów,
• długość oraz jakość snu,
• ilość wypitych płynów,
• posiłki i spożycie kofeiny,
• aktywność fizyczną,
• poziom stresu,
• przyjmowane leki,
• temperaturę, wilgotność i zmiany ciśnienia.

Dopiero porównanie wielu dni pozwala ocenić, czy widoczny jest powtarzalny wzorzec. Często okazuje się, że większe znaczenie niż pogoda mają niewyspanie, pominięty posiłek, alkohol, odwodnienie lub napięcie emocjonalne. Dziennik może być szczególnie przydatny w przypadku migreny, ponieważ pomaga lekarzowi rozpoznać indywidualne czynniki wyzwalające.

Co pomaga na „zły biomet”?

Nie istnieje tabletka na meteopatię. Można jednak ograniczyć czynniki, które zwiększają podatność organizmu na zewnętrzne bodźce. Najważniejsze są regularny sen, odpowiednie nawodnienie, posiłki o stałych porach i umiarkowana aktywność fizyczna. Podczas upałów trzeba uzupełniać płyny i unikać intensywnego wysiłku w najgorętszej części dnia.

W pochmurne miesiące warto wychodzić na zewnątrz rano lub przed południem. Nawet rozproszone światło dzienne jest zwykle znacznie intensywniejsze niż typowe oświetlenie w domu lub biurze.

Kawa może chwilowo poprawić czujność, a u części osób wpływa również na ból głowy. Nie jest jednak uniwersalnym lekarstwem. Nadmiar kofeiny może powodować niepokój, kołatanie serca i problemy ze snem, a jej nagłe odstawienie – ból głowy.

Kiedy nie wolno zrzucać objawów na pogodę?

„Zły biomet” nie powinien zastępować diagnostyki. Z lekarzem należy skonsultować powtarzające się lub nasilające bóle głowy, omdlenia, wyraźne zaburzenia równowagi, długotrwałe zmęczenie oraz objawy utrudniające codzienne funkcjonowanie.

Pilnej pomocy wymaga między innymi nagły, wyjątkowo silny ból głowy. Zwłaszcza gdy towarzyszą mu zaburzenia mowy, opadnięcie części twarzy, niedowład, problemy z widzeniem, utrata przytomności, sztywność karku, wysoka gorączka lub ból w klatce piersiowej.

Długotrwałego obniżenia nastroju, utraty zainteresowań czy trudności w wykonywaniu codziennych obowiązków również nie należy tłumaczyć jesienną aurą. Pogoda może wpływać na samopoczucie, ale nie wyjaśnia wszystkiego.

Czy meteopatia istnieje? Nauka odpowiada ostrożnie

Nie ma podstaw, aby uznać wszystkie dolegliwości przypisywane pogodzie za wymysł. Temperatura, wilgotność, światło i ekstremalne zjawiska atmosferyczne rzeczywiście oddziałują na organizm. U części osób zmiany pogody mogą też współwystępować z napadami migreny lub nasileniem przewlekłego bólu.

Jednocześnie badania nie potwierdzają prostego schematu, według którego określony spadek ciśnienia wywołuje te same objawy u większości ludzi. Nadwrażliwość pogodowa jest zróżnicowana, trudna do zmierzenia i podatna na wpływ oczekiwań. Zamiast pytać wyłącznie: „Jaki jest dziś biomet?”, lepiej przyjrzeć się całemu zestawowi czynników – snowi, nawodnieniu, stresowi, światłu, aktywności i chorobom przewlekłym. Barometr może być jedną ze wskazówek, lecz rzadko daje pełną odpowiedź.

Źródła: Journal of Medicine and Life; Current Pain and Headache Reports

Nasz ekspert

Łukasz Załuski

Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.