Miały łuki, sztylety i maczugi. Po 4 tys. lat odkryto sekret egipskich księżniczek

Nekropolia w Dahszur od tysiącleci stanowiła miejsce spoczynku egipskich władców. To tutaj piramidy rozkazał wznieść ojciec słynnego Cheopsa – Snofru. Ale to w tej okolicy znajdują się też mniejsze grobowce, w których spoczęła egipska elita.

Pod koniec XIX wieku Jacques de Morgan odkrył nienaruszone komory grobowe króla Hora i kilku księżniczek z okresu Średniego Państwa (ok. 2055 do 1650 r. p.n.e.). Przez ponad sto lat odnalezione wówczas szczątki pozostawały zapomniane. Przechowywano je w drewnianych skrzyniach w piwnicach Muzeum Egipskiego w Kairze, które pozostaje teraz w cieniu niedawno otwartego Wielkiego Muzeum Egipskiego.

W 2020 roku ruszył nowy projekt badawczy, w ramach którego przeanalizowano kości. Rezultaty przerosły oczekiwania ekspertów. Opublikowano je na łamach „Frontiers in Environmental Archaeology”.

Zagadka królewskiego oręża

Największą zagadką grobowców w Dahszur była obecność broni w pochówkach kobiet. Przy księżniczkach o imionach Ita, Khenmet czy Itaweret znaleziono łuki, strzały i kunsztownie wykonane sztylety – przedmioty tradycyjnie kojarzone z mężczyznami.

Przez dekady naukowcy spierali się, czy te przedmioty pełniły funkcję wyłącznie symboliczną.

Nie mumie, ale kości „przemówiły”

Eksperci przyjrzeli się sześciu szkieletom. Cztery z sześciu były siostrami, córkami faraona Amenemhata II, pochowanymi w identycznych podziemnych grobowcach. Wszystkie kobiety zostały zmumifikowane, ale do dzisiaj przetrwały tylko ich szkielety – tkanki miękkie obróciły się w proch, a ich czaszki zaginęły.

Pozostałe kości były jednak w dobrym stanie, co pozwoliło archeologom oszacować czas zgonu, wzrost i płeć osób, a także odkryć ślady chorób lub urazów.

Wojowniczy egipski dwór

– Księżniczka Ita była młodą kobietą w wieku od 28 do 34 lat, o silnych przyczepach mięśni górnych partii ciała, co sugeruje, że regularnie posługiwała się bronią, taką jak maczugi czy sztylety – mówi współautorka badania dr Zeinab Hashesh z Uniwersytetu w Beni Suef.

– Księżniczka Khenmet była kobietą w wieku 30 lub 40 lat, u której występowały oznaki przerzedzenia kości, ale posiadała bardzo silne przyczepy więzadeł. Księżniczka Itaweret była młodą kobietą w wieku od 20 do 34 lat, która przeżyła złamania żeber i kości stopy; jej szkielet wskazuje, że była wykwalifikowaną łuczniczką – wylicza dr Hashesh.

Podobne dowody wskazują, że księżniczka Noub-Hotep i król Hor również byli łuczniczkami.

-– Odkryliśmy znaczny rozwój kończyn górnych u tych osób, co koreluje z powtarzalnymi, intensywnymi czynnościami, takimi jak naciąganie cięciwy łuku czy stabilizowanie broni. To dowodzi, że zajęcia te towarzyszyły im przez całe życie – podkreśla dr Hashesh. W jej ocenie to bezpośrednio tłumaczy obecność łuków, strzał i maczug w grobowcach kobiet. – Nie były to tylko symboliczne dary, ale narzędzia, których aktywnie używały – zauważa.

Egipskie twardzielki

W przypadku księżniczki Itaweret wykryto złamane żebra – prawdopodobnie spowodowane uderzeniem lub upadkiem z wysokości.

– Te obrażenia były najprawdopodobniej spowodowane wypadkami, upadkami, silnymi uderzeniami lub innymi urazami związanymi z aktywnym trybem życia, czy to poprzez polowania, szkolenia wojskowe, czy inne wymagające zajęcia – powiedziała dr Hashesh. I zauważa, że te urazy dobrze się zagoiły, co sugeruje, że miały one dostęp do zaawansowanej jak na tamte czasy opieki medycznej.

Polowania rodziny królewskiej

Wygląda na to, że tradycja polowania w rodzinach królewskich jest starsza, niż sądziliśmy. Temu zajęciu pasjami oddawała się na przykład brytyjska rodzina królewska – polowano na lisy. Ale w 2004 roku polowanie na lisy z chartami uznano za nielegalne.

– Członkowie rodziny królewskiej, szczególnie kobiety, aktywnie angażowali się w wymagające dużej sprawności i siły zajęcia, takie jak łucznictwo czy polowanie – stwierdziła dr Zeinab Hashesh, główna autorka publikacji. – Dowodem na to jest budowa ich kości, które rozwijały się pod wpływem intensywnego wysiłku mięśniowego, co idealnie pokrywa się z rodzajami broni znalezionej w ich grobach – dodała.

Źródło: Frontiers in Environmental Archaeology

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.