4600 lat czy więcej? Izotopy węgla kontra mity o Wielkiej Piramidzie w Gizie

Egiptolodzy ustalali daty powstania piramid na podstawie list królów i inskrypcji. Przyjmowano, że faraon Cheops (Chufu) panował około 2600 lat p.n.e.

Te obliczenia zabrały badaczom trochę czasu, bo starożytni Egipcjanie nie znali kalendarza liczonego od jednego punktu w historii. Mierzyli czas latami panowania władców i regularnymi spisami bydła. Można to porównać do liczenia czasu kolejnymi kadencjami współczesnych prezydentów.

Namacalne i fizyczne dowody na wiek piramidy Cheopsa

Przez lata brakowało nam jednak bezpośrednich dokumentów z samego placu budowy. Sytuacja zmieniła się drastycznie w 2011 roku w Wadi al-Dzarf nad Morzem Czerwonym. Archeolodzy odkryli tam najstarsze papirusy świata, w tym dziennik nadzorcy o imieniu Merer.

Opisał on transport bloków wapienia z kamieniołomów w Tura do „stawu Cheopsa” pod samą piramidę. Merer wspomniał o trzynastym spisie bydła za Cheopsa. Dzięki temu wiemy, że budowa trwała blisko trzy dekady i zakończyła się pod koniec panowania tego władcy.

Śledztwo dotyczące zaprawy. Metoda radiowęglowa C14

Jak sprawdzić wiek kamiennej konstrukcji sprzed tysiącleci, jakimi są piramidy? W ich ścianach jest sporo materii organicznej, a tą można przebadać metodą radiowęglową i uzyskać przybliżony wiek obiektu.

Naukowcy wykorzystali „brudy” pozostawione w zaprawie murarskiej. W tej twardej masie spajającej bloki przypadkowo zachowały się fragmenty węgla drzewnego i drewna. Były to resztki z ognisk służących do wyprażania gipsu.

W 1984 roku przeprowadzono pierwsze duże badania metodą C14, mierząc rozpad izotopu węgla. Co ciekawe, projekt sfinansowała fundacja mistyka Edgara Cayce’a, który wierzył, że piramida ma ponad 12 tysięcy lat. Wyniki badania z 1984 roku były sensacyjne, ale nie po myśli amatorów archeologii. Z odczytów wynikało, że piramida może być starsza o około 370 lata, niż sądzili historycy, ale wciąż miała tysiące lat mniej niż w teoriach alternatywnych.

Drugie badanie z 1995 roku, oparte na około 50 próbkach, również „postarzyło” budowlę, ale już tylko o 100–200 lat względem chronologii historycznej. Naukowcy wyjaśniają to zjawiskiem „starego drewna”. Drewno w Egipcie było zawsze rzadkie i cenne, więc używano go wielokrotnie przez dziesięciolecia. A pomiar dotyczy momentu ścięcia drewna, a nie powstania piramidy.

Cedr z Aberdeen i ostateczny werdykt nauki

Niezwykłych dowodów dostarczyły też zabytki znalezione bezpośrednio wewnątrz piramidy. W 1872 roku brytyjski inżynier Waynman Dixon odkrył w tzw. szybach wentylacyjnych fragment cedrowego drewna. Zabytek ten zaginął na 70 lat, by niespodziewanie odnaleźć się w 2020 roku w... pudełku po cygarach w muzeum w Aberdeen. Wykonane wówczas badanie C14 dało wynik między 3341 a 3094 rokiem p.n.e.. Oznacza to, że drewienko jest o około 500 lat starsze od samej Wielkiej Piramidy.

Ponownie winny temu nietypowemu wyników jest recykling – kawałek mógł pochodzić z centralnej części bardzo starego drzewa lub być fragmentem narzędzia używanego przez pokolenia. Pamiętajmy też, że metody fizykochemiczne podają przybliżony wiek i nigdy nie wskażą idealnego i oczekiwanego wyniku.

Rewelacje inżyniera

W ostatnim czasie internet obiegła informacja o badaniach włoskiego inżyniera Alberto Doniniego z których ma wynikać, że piramida Cheopsa ma 20 tys. lat. Badanie polegało na zastosowaniu autorskiej metody REM (Relative Erosion Method) do określenia wieku piramidy poprzez analizę stopnia zużycia jej kamiennych bloków. Inżynier porównał erozję powierzchni chronionych przez wieki pod wapienną okładziną z degradacją sąsiednich fragmentów, które były wystawione na działanie czynników atmosferycznych od momentu budowy.

Na podstawie przeprowadzonych badań uzyskał wynik wskazujący, że średni wiek Wielkiej Piramidy to 24 941 lat. Jego zdaniem piramidę jedynie przebudowano 2600 lat p.n.e. Przeczy temu m.in. datowanie C14 zabytku z piramidy (tego przechowywanego w pudełku po cygarach) znajdującego się za blokiem kamiennym, który rozbito dopiero w XIX wieku.

Czemu nie można zaufać badaniu i wnioskom Doniniego

• Artykuł opublikowano własnym sumptem – brak w nim bibliografii (sic!) i odniesienia do literatury naukowej; przy takich wnioskach i analizach powinno być to standardem; brakuje recenzji wykonanej przez innych badaczy.
• Badacz wcale nie jest zatrudniony na Uniwersytecie w Bolonii (jak donoszą media) – biuro prasowe uczelni przekazało mi taką informację.
• Badacz nie ma doświadczenia związanego z badaniem cywilizacji egipskiej. Jego bibliografia obejmuje analizę obiektów z Meksyku pod kątem ich… pozaziemskiego pochodzenia. Na jego profilu ResearchGate jest tylko kilka pozycji (wiele zmultiplikowanych) i żadna zdaje się nie spełniać kryteriów naukowych.
• Brak współautorów – przy badaniach prezentujących ważne ustalenia z reguły jego kilkoro autorów różnej specjalności, którzy weryfikują tezy.
• Datowanie miało być wykonane „innowacyjną metodą” wymyśloną przez autora – ale niewiele o niej wiadomo.

Ile lat ma Wielka Piramida?

Pomimo drobnych rozbieżności w wynikach dotyczących wieku Wielkiej Piramidy, nauka jest dziś zgodna. Powstała około 4600 lat temu (ok. 2600 p.n.e.). Ostatecznie obalono teorie o zaginionych cywilizacjach sprzed kilkunastu tysięcy lat.

Jest też sporo innych dowodów na tradycyjne datowanie piramidy, na przykład w postaci licznych hieroglifów z czasów IV dynastii. Poza tym podobne budowle wznoszono wcześniej i później – i wcale nie są wykonane w gorszy sposób. Niestety pseudoarcheologia ma się dobrze i sensacyjne doniesienia o ukrywanej przez archeologów prawdzie ciągle są chętnie czytanie, słuchane i oglądane.

Źródła: Alberto Donini, National Geographic Polska

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.