Sauny na rondzie i parki w miejscu parkingów. Urbanistyczne cuda nominowane do prestiżowej nagrody

Europejska Nagroda dla Miejskiej Przestrzeni Publicznej to prestiżowe wyróżnienie przyznawane co dwa lata przez Centrum Kultury Współczesnej w Barcelonie. Konkurs powstały w 1999 roku ocenia projekty, które poprawiają jakość życia i relacje społeczne w miastach. W 2024 roku główną nagrodę zdobył Park Akcji „Burza” w Warszawie. Jury doceniło sposób, w jaki projekt połączył pamięć o II wojnie światowej ze współczesnymi trendami architektury zrównoważonej środowiskowo. Kto w tym roku może zająć pierwsze miejsce?

Sauna w centrum miasta

Mówiąc o saunie w samym środku hiszpańskiego miasta, nie mam na myśli wysokich temperatur wzmocnionych efektem tzw. miejskiej wyspy ciepła. Wręcz przeciwnie, Leopold Banchini zaproponował w Logroño rozwiązanie, które miało zapewnić mieszkańcom odrobinę relaksu. Stara, niedziałająca fontanna na Plaza Salón została na czas festiwalu architektury Concéntrico przerobiona na publiczną łaźnię gwarantującą pełen rytuał kąpielowy – gorącą parę, zimną kąpiel w wodzie i odpoczynek.

Konstrukcja opiera się na szkielecie z sosny z regionu Rioja, pokrytym surowymi deskami i uzupełnionym o 13,5-metrowy komin z sauną parową oraz zewnętrzne baseny. Do budowy wykorzystano wyłącznie lokalne, niskoemisyjne materiały, takie jak przekształcone w paleniska donice miejskie czy granitowe tablice, które nadają się do ponownego użycia. Niestety, obiekt wraz z zakończeniem festiwalu został usunięty z przestrzeni miejskiej. A szkoda, bo ogólnodostępne łaźnie stały się nie tylko nowym, atrakcyjnym miejscem publicznym, ale również odpowiadały na brak infrastruktury rekreacyjnej w Logroño.

Nowe centrum Barcelony

Kolejna z nominowanych prac również znajduje się w Hiszpanii. Tym razem urbanistyczna wizja objęła Barcelonę, a konkretnie Plaça de les Glòries Catalanes, który przez dekady był węzłem drogowym z estakadami, tunelami i pustymi przestrzeniami. Funkcja ta kłóciła się z przeznaczeniem założonym przez projektanta placu Ildefonsa Cerdę, który chciał w XIX wieku stworzyć z tego kwartału nowe centrum miasta.

Sposób wykorzystania placu zmienił się w 2007 roku, gdy mieszkańcy sąsiednich dzielnic i władze Barcelony podpisali zobowiązanie określające zasady zmian: przeniesienie ruchu pod ziemię, wyburzenie estakad, stworzenie wielkiego parku, mieszkań komunalnych i obiektów publicznych. Obecnie przestrzeń wykorzystywana jest nie tylko przez pieszych, którzy spędzają czas na nowym, zazielenionym placu, uprawiając sport czy relaksując się na ławkach, hamakach i leżakach. Tamtejsza roślinność tworzy bezpieczne azyle dla śródziemnomorskich gatunków ptaków, służące jako punkty przepływu biologicznego i zasilania wód gruntowych.

Zmiana temperatur w Antwerpii

Podobną transformację – z przestrzeni przyjaznej pojazdom na otwartą dla ludzi – przeszła strefa Zuidparku w Antwerpii. Teren o długości 800 metrów w południowej dzielnicy Zuid przez ponad wiek służył jako wielki, otwarty i całkowicie bezpłatny parking. W 2015 roku zdecydowano, że dotychczasowy betonowy plac zostanie zmieniony w park odpowiadający na zagrożenia kryzysu klimatycznego, w tym wysokie temperatury w miastach. Znaczna część parku została obniżona, tworząc tzw. ogrody deszczowe. Podczas ulew zbierają one nadmiar wody, a wykorzystane w nich stare bloki z piaskowca i odpowiednia roślinność czynią z nich naturalne place zabaw dla dzieci. Badania Uniwersytetu w Antwerpii wykazały, że po otwarciu parku w 2024 roku temperatura w jego obrębie jest odczuwalnie niższa niż w pozostałych, zabetonowanych częściach miasta.

Zielony korytarz i byłe lotnisko

Rzeka Leça w północno-zachodniej Portugalii przez dekady należała do najbardziej zanieczyszczonych w kraju z powodu intensywnego uprzemysłowienia i urbanizacji jej okolic. Głównym celem projektu, który objął 18-kilometrowy odcinek koryta, było przywrócenie cieku wodnego mieszkańcom, poprawa jakości wody oraz stworzenie ciągłej ścieżki pieszo-rowerowej wzdłuż jej biegu. Wybudowano sieć lekkich, drewnianych kładek i ścieżek oraz punkty widokowe, miejsca do piknikowania i punkty edukacyjne. Mieszkańcy odzyskali w ten sposób swoją rzekę, zyskując dodatkowo nową przestrzeń rekreacyjną.

Listę finalistów zamyka projekt Peace Park w Vicenzie. Przekształcono tam dawne lotnisko wojskowe w wielki, 65-hektarowy park miejski. Głównym założeniem było otwarcie niedostępnego dotąd terenu militarnego dla mieszkańców oraz stworzenie przestrzeni sprzyjającej bioróżnorodności i retencji wody. W ramach interwencji posadzono tysiące rodzimych drzew, wytyczono ścieżki pieszo-rowerowe oraz utworzono zbiorniki wodne chroniące miasto przed skutkami ulew.

Wyniki wielkiego konkursu zostaną ogłoszone 15 października.

Źródła: The Guardian, Public Space

Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler.

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.