Zamiast świętować, wybierają kryminały. Zaskakująca wielkanocna tradycja z Norwegii

Osoby odwiedzające Norwegię w okresie Wielkanocy mogą być zaskoczone nietypową atmosferą – miasta pustoszeją, a wielu mieszkańców wyjeżdża do górskich domków lub odosobnionych chat. To właśnie tam oddają się jednej z najbardziej rozpoznawalnych tradycji tego kraju, znanej jako påskekrim. Oznacza ona dosłownie „wielkanocny kryminał” i polega na czytaniu powieści detektywistycznych, oglądaniu seriali kryminalnych czy słuchaniu słuchowisk o tej tematyce. Zwyczaj ten jest na tyle popularny, że w tym okresie całe norweskie media – od książek po telewizję – podporządkowane są właśnie temu gatunkowi.

Skąd wzięło się påskekrim? Historia wielkanocnych kryminałów

Nietypowy zwyczaj w Norwegii ma swoje korzenie w wydarzeniu sprzed ponad stu lat i – co istotne – nie narodził się jako tradycja religijna czy ludowa, lecz jako efekt przemyślanej kampanii marketingowej. W 1923 roku ukazała się powieść „Bergenstoget plyndret i natt” („Pociąg z Bergen został splądrowany tej nocy”), inspirowana amerykańskimi westernami i opowiadająca historię napadu na pociąg przemierzający górskie tereny między Oslo a Bergen. Aby przyciągnąć uwagę czytelników, wydawcy zdecydowali się na nietypowy zabieg – tytuł książki został opublikowany na pierwszej stronie gazety w formie przypominającej sensacyjny nagłówek. Wielu odbiorców uznało go za prawdziwą informację, co wywołało duże poruszenie i natychmiast skierowało uwagę na samą powieść.

Książka szybko stała się bestsellerem, a jej popularność zbiegła się z okresem wielkanocnym, kiedy Norwegowie tradycyjnie wyjeżdżają poza miasta – często do górskich chat, gdzie spędzają czas w spokojnej, odizolowanej atmosferze. Takie warunki sprzyjały lekturze, a historie kryminalne idealnie wpisywały się w klimat długich, jeszcze chłodnych wieczorów. Z biegiem lat wydawcy zaczęli świadomie wykorzystywać ten moment, publikując nowe tytuły właśnie w okresie świątecznym i stopniowo utrwalając skojarzenie Wielkanocy z kryminałami.

W kolejnych dekadach zwyczaj ten rozszerzył się poza same książki. Kryminały zaczęły pojawiać się także w radiu i telewizji, a media coraz częściej przygotowywały specjalne programy i wydania. W efekcie już na kilka tygodni przed świętami księgarnie eksponują nowości, biblioteki odnotowują zwiększoną liczbę wypożyczeń, a oferta kulturalna wyraźnie koncentruje się wokół tematów związanych z tajemnicą i śledztwem.

Wielkanocne zwyczaje Norwegów

Współcześnie påskekrim stało się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów norweskiego sposobu spędzania Wielkanocy, wykraczając daleko poza samą literaturę. W całym kraju organizowane są wydarzenia poświęcone kryminałom – jednym z najważniejszych jest Krimifestivalen w Oslo, czyli kilkudniowy festiwal literacki przyciągający autorów i czytelników z całej Norwegii. Poza tym telewizja i platformy streamingowe wypełniają ramówki produkcjami kryminalnymi, a premiery seriali i książek często planowane są właśnie na ten okres.

Najbardziej charakterystycznym sposobem obchodzenia tej tradycji pozostaje jednak wyjazd do górskich domków, tzw. hytte, gdzie Norwegowie spędzają nawet kilkanaście dni wolnych od pracy. W odosobnieniu, wśród śnieżnych krajobrazów i ciszy, czytanie kryminałów oraz oglądanie seriali staje się jednym z głównych elementów wypoczynku.

Popularnością cieszą się zarówno klasyczne historie detektywistyczne, jak twórczość Agathy Christie, jak i współczesne skandynawskie produkcje noir, które często osadzone są w podobnych, surowych realiach. W ostatnich latach szczególną uwagę przyciągają także ekranowe adaptacje powieści norweskich autorów.

Co istotne, påskekrim nie jest rozrywką zarezerwowaną dla dorosłych. W Norwegii kryminały są obecne również w literaturze młodzieżowej i programach dla dzieci. Istotną rolę odgrywa tu także specyficzna atmosfera – połączenie izolacji, spokojnego tempa dnia, kontaktu z naturą i skupienia na opowieści.

Wbrew pozorom popularność tego gatunku nie wynika z wysokiego poziomu przestępczości, lecz raczej z kulturowych i środowiskowych uwarunkowań. Surowy klimat, długie zimowe wieczory oraz skłonność do refleksji sprzyjają narracjom opartym na napięciu i analizie ludzkich zachowań, dzięki czemu kryminał stał się naturalnym elementem świątecznego rytuału.

Źródła: BBC, Life in Norway

Nasza ekspertka

Sabina Zięba

Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.