Tajemniczy zakątek na granicy Polski. Ukryty w lesie rezerwat kryje enklawę żółwi i mroczną historię

Wielu turystów kończy eksplorację wschodniej Polski na ziemiach Podlasia. Część z nich nie jest świadoma, że zmierzając przez 3,5 godziny wzdłuż polsko-białoruskiej granicy na południe, dotrze do miejsca, w którym piękno natury zderza się z makabrycznymi historiami z czasów II wojny światowej.

Stolica żółwi

Sobiborski Park Krajobrazowy obejmuje 6 rezerwatów przyrody. Najsłynniejszym z nich jest rezerwat „Żółwiowe Błota”, w którym od niemal 40 lat chroni się skrajnie rzadkiego i zagrożonego wyginięciem w skali całej Europy żółwia błotnego. Serce rezerwatu stanowią trzy jeziora: Wspólne, Kobyłka i Pereszpa, otoczone rozległymi torfowiskami, trzęsawiskami oraz borami bagiennymi. To idealne, niedostępne dla człowieka środowisko dla tych niezwykle rzadkich gadów.

Aby nie zakłócać rytmu życia naszych jedynych żółwi, władze parku ograniczają turystyczną ekspansję na terenach mokradeł. Nad jeziora prowadzą skromne ścieżki, ale oferują dalekie od skromnych widoki. Z punktów widokowych można napawać się spokojem okolicznych torfowisk i bagien, delektując się odgłosami obecnej tu przyrody.

Miejsce Zagłady pośrodku lasu

W samym sercu Sobiborskiego Parku znajduje się Muzeum i Miejsce Pamięci przypominające tragiczne losy tutejszego Obozu Zagłady (SS-Sonderkommando Sobibor). W nazistowskim piekle w latach 1942–1943 zginęło ok. 250 tysięcy Żydów, zamordowanych cyklonem B w komorach gazowych.

Muzeum opowiadające o ludobójstwie powstało w 1993 roku – w 50. rocznicę zbrojnego powstania więźniów obozu. Obecnie dla zwiedzających otwarte są dwie wystawy: główna, gdzie na 16 panelach tematycznych opowiadana jest historia Obozu Zagłady, oraz czasowa, skupiona wokół nazistowskiej akcji „Reinhardt”, która miała doprowadzić do wymordowania Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i Okręgu Białostockim.

Wejście na obie wystawy jest bezpłatne, a muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00–17:00. W okresie letnim w soboty i niedziele kursuje specjalny pociąg regionalny z Chełma do Włodawy, który przejeżdża przez stację Sobibór, zlokalizowaną przy samym muzeum. W pozostałe dni najłatwiej jest dojechać samochodem – obok placówki funkcjonuje darmowy parking.

Jak zwiedzać Sobiborskie Lasy?

Jeśli brakuje nam czasu, najlepszą drogą do zobaczenia esencji Sobiborskich Lasów jest podążanie tzw. Pętlą Sobiborską. Ta ok. 10-kilometrowa trasa prowadzi przez wszystkie najważniejsze miejsca tego Parku Krajobrazowego. Rozpoczyna się i kończy przy stacji kolejowej w Sobiborze, prowadząc turystów tuż obok Muzeum i Miejsca Pamięci poświęconego ofiarom byłego niemieckiego obozu zagłady.

W dalszej części ścieżka zagłębia się w dzikie, niezwykle cenne przyrodniczo tereny Sobiborskiego Parku Krajobrazowego oraz wspomnianego rezerwatu „Żółwiowe Błota”. Podczas marszu można podziwiać malownicze, śródleśne jeziora i unikalną poleską przyrodę, m.in. z wysokości nowo udostępnionej wieży widokowej. To idealna propozycja na kilkugodzinną wędrówkę, która łączy historię II wojny światowej z wyciszającym kontaktem z naturą.

Atrakcje dookoła parku

Niedaleko Sobiborskiego Parku Krajobrazowego leży unikatowy w skali Europy, znakomicie zachowany kompleks synagogalny we Włodawie, wyróżniony w 2025 roku prestiżowym tytułem „Cuda Polski” National Geographic Polska. W skład tego wyjątkowego Zespołu wchodzą trzy historyczne obiekty: Wielka Synagoga, Mała Synagoga oraz Dom Pokrajczego, które przez pokolenia służyły lokalnej społeczności żydowskiej. Szczególny zachwyt budzi misterny, neobarokowy aron ha-kodesz – stanowiący serce Wielkiej Synagogi, a ukończony tuż przed wybuchem II wojny światowej.

Dla osób szukających wytchnienia w letnie upały idealnym miejscem na ochłodę jest położone na północ od Sobiboru Jezioro Białe w Okunince. Tutejsza piaszczysta plaża stanowi ulubiony punkt wypoczynku mieszkańców Polesia i turystów, a tuż przy brzegach tętni życiem bogata baza gastronomiczna z licznymi barami oraz restauracjami.

Źródła: OTOP, PTTK, Lasy Państwowe, Muzeum Sobibór

Nasz autor

Olaf Kardaszewski

Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.