Herceg Novi to miasto-twierdza na krańcu zatoki. Zachwyca wyjątkowym mikroklimatem

Spis treści:

1. Uwarunkowania geograficzne
2. Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu
3. System twierdz Herceg Novi
4. Labirynt schodów i placów

Współczesne Herceg Novi to nie tylko popularny kurort, ale przede wszystkim miasto o bogatej historii i unikatowym mikroklimacie, które od dziesięcioleci przyciąga artystów, naukowców i kuracjuszy poszukujących zdrowia w naturalnych zasobach Igalo. Nie jest tak skomercjalizowane jak Budva ani tak klaustrofobiczne jak Stare Miasto w Kotorze. Jego siła tkwi w autentyczności i wielowymiarowości.

Uwarunkowania geograficzne

Herceg Novi znajduje się w zachodniej części Czarnogóry, u samego wejścia do Zatoki Kotorskiej. Miasto usytuowane jest na zboczach góry Orjen, co determinuje jego kaskadowy układ i charakterystyczną architekturę zdominowaną przez tysiące schodów.

Najbardziej wyrazistym elementem tamtejszego krajobrazu jest gwałtowne przejście od poziomu morza do wysokich partii górskich. Orjen, będący jednym z najwyższych masywów przybrzeżnych Dinaridów, stanowi barierę chroniącą miasto przed zimnymi masami powietrza z lądu, co sprzyja rozwojowi bujnej roślinności podzwrotnikowej. Charakterystycznym elementem są wapienne formacje skalne, na których wzniesiono historyczne fortyfikacje, oraz gęsta sieć schodów łączących nadmorską promenadę z górnymi partiami Starego Miasta.

Warunki klimatyczne

Jednym z najsilniejszych atutów Herceg Novi jest jego specyficzny mikroklimat. Dzięki ekspozycji południowej i ochronie zapewnianej przez góry, miasto cieszy się ponad 200 słonecznymi dniami w roku. Średnia roczna temperatura wynosi 16,2 stopnia Celsjusza. Sezon kąpielowy trwa od maja do września, kiedy temperatura wody utrzymuje się w granicach od 22 do 25 stopni Celsjusza.

Flora jako dziedzictwo kulturowe

Tradycja przywożenia egzotycznych roślin przez miejscowych marynarzy sprawiła, że w Herceg Novi zadomowiło się ponad 200 gatunków z całego świata. Można tam podziwiać palmy, agawy, magnolie, eukaliptusy, bananowce, a także rzadkie gatunki kaktusów i sukulentów.

Symbolem miasta stała się mimoza, która kwitnie już w lutym, zwiastując nadejście wiosny. Od 1969 roku na jej cześć organizowany jest Festiwal Mimozy, który przekształca zimowe miasto w tętniące życiem centrum karnawałowe.

Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu

Choć archeologia wskazuje na osadnictwo iliryjskie i rzymskie w tym rejonie, oficjalne dzieje Herceg Novi jako zorganizowanej jednostki miejskiej rozpoczęły się dopiero pod koniec XIV wieku.

Fundacja i rządy bośniackie

Miasto zostało założone w 1382 roku przez pierwszego króla Bośni, Tvrtko I Kotromanicia. Pierwotnie otrzymało nazwę Sveti Stefan (Święty Stefan), jednak szybko przylgnęła do niego nazwa „Novi” (Nowy), mająca odróżniać je od starszych ośrodków w zatoce. Głównym powodem fundacji była chęć uniezależnienia gospodarki Bośni od monopolu Dubrownika na handel solą. Tvrtko I dostrzegł w tym miejscu idealny punkt do stworzenia centrum handlowego i portu eksportowego dla soli i jedwabiu.

Po śmierci króla miasto przeszło w ręce potężnego rodu Kosačów. Książę (Herceg) Stjepan Vukčić Kosača uczynił z Novi swoją zimową rezydencję, co przyczyniło się do jego gwałtownego rozwoju gospodarczego i militarnego. To właśnie od jego tytułu, „Herceg”, pochodzi pierwsza część dzisiejszej nazwy miasta, utrwalona w połowie XV wieku. W tym okresie Herceg Novi stało się znaczącym ośrodkiem rzemieślniczym, słynącym z kowali, złotników i szewców.

Okres osmański i epizod hiszpański

W 1482 roku miasto zostało podbite przez Imperium Osmańskie, które władało nim przez ponad dwa stulecia (z krótką przerwą). Turcy przekształcili Herceg Novi w kluczową bazę morską i punkt administracyjny. To oni wznieśli potężną twierdzę Kanli Kula, która pełniła również funkcję więzienia.

W 1538 roku miasto zostało zaatakowane przez flotę chrześcijańskiej koalicji pod wodzą admirała Andrei Dorii. Hiszpańskie wojska zajęły miasto na zaledwie rok, ale zdążyły położyć fundamenty pod nową fortecę na najwyższym wzgórzu, nazwaną później Španjola. Osmanowie odzyskali miasto w 1539 roku, po krwawym oblężeniu Castelnuovo. Jednak hiszpańskie wpływy pozostały obecne w nazewnictwie fortyfikacji. Według relacji podróżnika Ewliji Czelebiego, w XVII wieku miasto było bazą piratów i ważnym ośrodkiem handlu niewolnikami.

Dominacja Wenecji, Austrii i czasy nowożytne

W 1687 roku, po 30 dniach walk, Herceg Novi zostało zdobyte przez Republikę Wenecką, wspieraną przez wojska papieskie i hiszpańskie. Wenecjanie rządzili miastem do 1797 roku. Pod ich administracją tamtejsza architektura nabrała barokowego sznytu, a system obronny został dodatkowo wzmocniony.

Wiek XIX przyniósł okres częstych zmian władzy:

• Austria (1797–1805) – pierwszy okres panowania po traktacie w Campo Formio;
• Rosja (1806–1807) – krótkotrwała administracja pod dowództwem admirała Siniawina;
• Francja (1807–1813) – włączenie do Prowincji Iliryjskich;
• Austro-Węgry (1814–1918) – najdłuższy okres modernizacji, w którym miasto stało się strategicznym punktem obronnym monarchii habsburskiej.

Po I wojnie światowej Herceg Novi stało się częścią Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Podczas II wojny światowej znajdowało się pod okupacją włoską, a następnie niemiecką, by ostatecznie zostać wyzwolone przez partyzantów w 1944 roku. Po rozpadzie Jugosławii miasto pozostało w granicach Czarnogóry, ewoluując w stronę nowoczesnego ośrodka turystycznego.

System twierdz Herceg Novi

Jednym z najcharakterystyczniejszych elementów tamtejszego krajobrazu jest nagromadzenie fortyfikacji na stosunkowo małym obszarze:

• Kanli Kula – to jedna z najcharakterystyczniejszych budowli w Herceg Novi. Wzniesiona przez Osmanów w XVI wieku, góruje nad Starym Miastem na wysokości 85 metrów n.p.m.;
• Forte Mare – wznosi się na klifach, nad nadmorską promenadą. Stanowiła centralny punkt pierwotnego miasta, założonego przez króla Tvrtko I;
• Španjola – znajduje się na najwyższym wzgórzu, powyżej Kanli Kula (ok. 170 m n.p.m.), co dawało jej całkowitą kontrolę nad wejściem do zatoki.

Ważnym obiektem jest też wyspa-twierdza Mamula, zlokalizowana u wejścia do Zatoki Kotorskiej. Należy jednak wspomnieć, że została ona przekształcona w hotel, co z jednej strony budzi niemałe kontrowersje, ale z drugiej – chroni obiekt przed całkowitą degradacją.

Labirynt schodów i placów

Stare Miasto w Herceg Novi ma wydłużony kształt i rozciąga się między twierdzami Kanli Kula i Forte Mare. Miejsce to zachwyca architekturą, w której można dostrzec elementy romańskie, bizantyjskie i osmańskie.

Najważniejsze obiekty to:

• Wieża Zegarowa i Plac Solny – wewnątrz wieży do dziś przechowuje się miejskie archiwum z dokumentami sięgającymi 1685 roku. Plac Solny, nad którym góruje, stanowi centrum tamtejszego życia towarzyskiego;
• Plac Belavista – to jeden z najbardziej urokliwych placów na Adriatyku, otoczony palmami i kamienicami o pastelowych fasadach. Centralnym punktem placu jest cerkiew św. Michała Archanioła.

Nasz autor

Artur Białek

Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.