Jedna linia, od której zależą wszystkie zegarki – to wzgórze nad Tamizą uporządkowało globalną nawigację

Spis treści:

1. Jedna z najbardziej urokliwych dzielnic Londynu
2. Linia, która definiuje świat
3. Morskie Greenwich, czyli wspaniały krajobraz historii
4. Królewskie Obserwatorium i Greenwich Park

Greenwich to miejsce niezwykłe – jednocześnie królewskie i naukowe, lokalne i globalne, stare i nowoczesne. To właśnie te sprzeczności definiują jego charakter i niezaprzeczalny urok. Niezwykłą atmosferę i wspaniałą historię tego miejsca doceniło UNESCO, wpisując wiele tamtejszych zabytków na Listę światowego dziedzictwa. Z punktu widzenia turysty, jest to miejsce, którego po prostu nie można nie odwiedzić, będąc w Londynie.

Jedna z najbardziej urokliwych dzielnic Londynu

Dzielnica Greenwich znajduje się w południowo-wschodniej części Londynu, na południowym brzegu Tamizy. Historycznie obszar ten znajdował się w granicach hrabstwa Kent. Dopiero w 1889 roku, gdy utworzono hrabstwo Londyn, miejscowość weszła w skład nowo powstałej jednostki administracyjnej – Metropolitan Borough of Greenwich – stając się częścią Wielkiego Londynu.

Mimo że w kontekście administracyjnym i prawnym Greenwich zostało włączone w struktury metropolitarne, do dziś zachowało swój unikatowy charakter, ale zyskało też nowe, drugie oblicze. Z jednej strony jest to urokliwa, niemal wiejska dzielnica Londynu, z historycznym rynkiem, krętymi uliczkami i przytulnymi pubami. Z drugiej, jest to miejsce o ogromnym znaczeniu globalnym, punkt zerowy na mapie świata, który organizuje całą planetę.

Linia, która definiuje świat

O globalnym znaczeniu Greenwich decyduje przede wszystkim południk zerowy. Jego ustanowienie nie było przypadkowe. Stanowiło kulminację wieków pracy naukowej i rosnącej dominacji morskiej Wielkiej Brytanii.

W XIX wieku, wraz z rozwojem handlu i podróży, pojawiła się pilna potrzeba ujednoliconego systemu nawigacji i pomiaru czasu. Ponieważ brytyjskie mapy morskie, oparte na obserwacjach z Greenwich, były najpowszechniej używane na świecie, wybór tego miejsca jako globalnego punktu odniesienia był naturalnym krokiem. Decyzja została formalnie przypieczętowana podczas Międzynarodowej Konferencji Południkowej w Waszyngtonie w 1884 roku. Greenwich zostało wówczas oficjalnie uznane za lokalizację południka głównego, a średni czas słoneczny Greenwich (Greenwich Mean Time, GMT) stał się globalnym standardem czasu. Ten akt nie tylko ugruntował pozycję Greenwich jako centrum naukowej precyzji, ale także symbolicznie umieścił je w samym środku świata, który Wielka Brytania w tamtym czasie zdominowała.

Umowna linia przez sto lat przebiegała przez dziedziniec Królewskiego obserwatorium, dzieląc Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnią. Obecna tam do dziś mosiężna listwa nadal symbolizuje południk zerowy, będąc czymś w rodzaju linii historycznej. W 1984 roku, w wyniku ewolucji technologii pomiarowych, linię geograficzną przesunięto o około 102,5 metra na wschód od historycznej i od tamtej pory przechodzi ona przez tereny Greenwich Park.

Morskie Greenwich, czyli wspaniały krajobraz historii

Wymieniając atrakcje tej niezwykłej dzielnicy, należy zacząć od „Morskiego Greenwich”. Mowa o wyjątkowym zespole architektury, który w 1997 roku, w uznaniu jego „wyjątkowej uniwersalnej wartości”, doczekał się wpisu na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zespół tworzy harmonijną całość, opowiadającą historię morskiej potęgi i wybitnych osiągnięć naukowych.

Old Royal Naval College

Centralnym punktem tego kompleksu jest Old Royal Naval College, określany mianem jednego z najwybitniejszych zespołów budowli barokowych w Anglii. Zespół zaprojektowany przez sir Christophera Wrena, z istotnym wkładem Nicholasa Hawksmoora, działał w latach 1696–1869 jako Królewski Szpital dla Marynarzy. W 1873 roku jego funkcję zmieniono, przekształcając go w Królewską Szkołę Marynarki Wojennej (Royal Naval College), która funkcjonowała tam aż do 1998 roku. Dziś w jego murach mieszczą się Uniwersytet Greenwich i prestiżowe konserwatorium muzyczno-taneczne Trinity Laban.

Kiedy królowa Maria II zleciła budowę, postawiła jeden warunek: nowy budynek nie mógł zasłaniać widoku na rzekę z Queen’s House. Wren rozwiązał ten problem w genialny sposób, dzieląc główną bryłę na dwie symetryczne części, zwieńczone bliźniaczymi kopułami.

Klejnotem w koronie kompleksu jest Painted Hall, często nazywana „brytyjską Kaplicą Sykstyńską”. Jej monumentalne malowidła ścienne i sufitowe, dzieło sir Jamesa Thornhilla, są olśniewającą alegorią triumfu brytyjskiej potęgi morskiej i chwały monarchii. To właśnie w tej sali, w 1806 roku, wystawiono na widok publiczny trumnę ze zwłokami admirała Horatio Nelsona, bohatera spod Trafalgaru, zanim złożono ją w katedrze św. Pawła.

The Queen’s House

Idealnie wkomponowany w perspektywę stworzoną przez Wrena Queen’s House jest budynkiem o fundamentalnym znaczeniu dla brytyjskiej architektury. Zaprojektowany przez Inigo Jonesa w XVII wieku dla Anny Duńskiej, był pierwszym budynkiem palladiańskim w Anglii. Jego pojawienie się było rewolucją – radykalnym zerwaniem z ciężkim, ceglanym stylem Tudorów na rzecz klasycznej harmonii, symetrii i proporcji inspirowanych architekturą włoskiego renesansu.

Dziś Queen’s House, jako część Royal Museums Greenwich, jest miejscem, gdzie eksponowana jest imponująca kolekcja sztuki. Wymieniając najcenniejsze zbiory, należy wskazać na słynny „Portret Armady”, upamiętniający zwycięstwo Anglii nad hiszpańską Wielką Armadą w 1588 roku i przedstawiający królową Elżbietę I u szczytu potęgi.

National Maritime Museum

Narodowe Muzeum Morskie jest największą tego typu instytucją na świecie. W jego rozległych galeriach można prześledzić historię brytyjskiej żeglugi, dzieje Royal Navy oraz życie jej największego bohatera, admirała Nelsona. Jednym z najcenniejszych eksponatów jest mundur, który Nelson miał na sobie w chwili śmierci podczas bitwy pod Trafalgarem.

Cutty Sark

Zwieńczeniem morskiego dziedzictwa Greenwich jest zacumowany w suchym doku Cutty Sark – ostatni zachowany kliper herbaciany. Statek zwodowany w 1869 roku został zaprojektowanym do jak najszybszego transportu herbaty z Chin. Co prawda w „herbacianym wyścigu” nie odniósł spektakularnego sukcesu, jednak zdobył ogromną sławę na trasie do Australii, bijąc rekordy prędkości w transporcie wełny.

Królewskie Obserwatorium i Greenwich Park

Najbardziej wyjątkowym obiektem w Greenwich bez wątpienia jest obserwatorium, które otacza najstarszy królewski park w Londynie. To właśnie tam narodziła się nowoczesna nawigacja i globalny standard czasu.

Mapowanie nieba i mórz

Królewskie Obserwatorium zostało założone w 1675 roku, z polecenia Karola II. Powstanie tego obiektu miało w praktyczny sposób rozwiązać najbardziej palący problem epoki – jak precyzyjnie określić długość geograficzną na morzu? Błąd w nawigacji mógł oznaczać katastrofę statku, utratę ładunku i załogi. Rozwiązanie tego problemu było kluczem do bezpiecznej i zyskownej dominacji na oceanach.

Misję tę powierzono pierwszemu astronomowi królewskiemu, Johnowi Flamsteedowi, którego praca nad skatalogowaniem gwiazd położyła podwaliny pod przyszłe przełomy. Wybór miejsca nie był przypadkowy. Wysokie wzgórze, na którym niegdyś stała wieża księcia Humphreya, oferowało idealny, niezaburzony horyzont do obserwacji astronomicznych. Ponadto park stanowił coś w rodzaju naturalnej strefy buforowej, chroniącej wrażliwe instrumenty przed dymem i światłami rozwijającego się Londynu.

Miejsce wypełnione atrakcjami

Wizyta w Królewskim Obserwatorium w Greenwich to bez wątpienia niezwykłe doświadczenie. Zwiedzający mogą tam zobaczyć lśniącą mosiężną linię południka zerowego, zajrzeć do wnętrza Flamsteed Housce, oryginalnego budynku obserwatorium, i zobaczyć Wielki Teleskop Równikowy, czyli jeden z największych na świecie tego typu instrumentów (umiejscowiony w Meridian Building). Niemałą atrakcją jest też nowoczesne Centrum Astronomiczne z Planetarium Petera Harrisona, które zabiera widzów w zapierające dech w piersiach podróże po kosmosie.

Greenwich Park

Ogromną atrakcją jest też otaczający obserwatorium park. To idealne miejsce na spacer i odpoczynek. Wśród jego atrakcji znajduje się piękny ogród różany, a także historyczne pamiątki, takie jak Dąb Królowej Elżbiety – wiekowe drzewo, w którego wydrążonym pniu, według legendy, królowa Elżbieta I jadała posiłki. Jednak największą nagrodą dla tych, którzy wejdą na szczyt wzgórza, jest spektakularny widok. Stojąc obok pomnika generała Wolfe’a, można podziwiać jedną z najsłynniejszych panoram Londynu, która łączy historyczne dziedzictwo Greenwich z nowoczesną sylwetką miasta.

Źródło: National Geographic Polska

Nasz autor

Artur Białek

Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.