W Arabii Saudyjskiej odkryto mumie gepardów. Teraz pomogą wskrzesić gatunek

Gepardy (Acinonyx jubatus) zamieszkują obecnie jedynie 9% swojego historycznego obszaru występowania na świecie. Globalna populacja tych drapieżników drastycznie spada przez niszczenie ich siedlisk i nielegalny handel. Podgatunek azjatycki jest krytycznie zagrożony, a na wolności w Iranie pozostało zaledwie 50–70 osobników.

Około 60% dzikich gepardów stanowią obecnie osobniki z podgatunku południowoafrykańskiego. W wielu regionach, w tym na Półwyspie Arabskim, gatunek ten został uznany za lokalnie wymarły. To właśnie tego ostatniego podgatunku dotyczy poniższa niezwykła historia.

Mumie nie tylko w Egipcie

Wszystko zaczęło się od znaleziska dokonanego w północnej Arabii Saudyjskiej w czasie wypraw naukowych przeprowadzonych w 2022 i 2023 roku. Wówczas udało się znaleźć siedem zmumifikowanych gepardów w jaskiniach na północy tego kraju. Badacze opisują to znalezisko jako przypadkowe, bo dokonane podczas inwentaryzacji fauny w jaskiniach. Do pierwszej jaskini, w której znajdowała się większość szczątków gepardów, naukowcy dostali się przez 16-metrowy lej krasowy. Było to spore wyzwanie.

Z datowania radiowęglowego wynika, że najstarsze z tych zwierząt żyły około 4200 lat temu. Wykonano też badania ich materiału genetycznego. Wyniki analiz opublikowano właśnie na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment”. Największa grupa badaczy pochodzi z Arabii Saudyjskiej, ale znalazł się wśród autorów też prof. Francesco Maria Galassi afiliowany w Katedrze Antropologii Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego.

Co geny mówią o mumiach gepardów?

Badania genetyczne mumii gepardów wykazały, że na Półwyspie Arabskim żyły w przeszłości co najmniej dwa różne podgatunki tych zwierząt. Wiemy to, bo naukowcom udało się po raz pierwszy w historii zsekwencjonować pełny genom naturalnie zmumifikowanych wielkich kotów.

Analiza najmłodszego okazu sprzed około 130 lat potwierdziła jego bliskie pokrewieństwo z gepardem azjatyckim. Starsze szczątki, pochodzące sprzed kilku tysięcy lat, okazały się genetycznie najbliższe gepardom z Afryki Północno-Zachodniej.

Interesującym wynikiem jest fakt, że choć jądrowe DNA starszych kotów wskazuje na Afrykę, to ich DNA mitochondrialne łączy je z linią azjatycką. Wyniki te obalają wcześniejsze przekonanie, że w Arabii Saudyjskiej występował wyłącznie podgatunek azjatycki.

DNA z mumii na pomoc gatunkowi

Wykrycie różnorodności gatunkowej wśród mumii oznacza, że do reintrodukcji tych zwierząt do środowiska można teraz wykorzystać szerszą pulę genetyczną zwierząt. Wcześniej błędnie sądzono, że pasuje tu wyłącznie krytycznie zagrożony podgatunek azjatycki.

Teraz wiemy, że genetycznie pasują w rejonie Półwyspu Arabskiego także gepardy z Afryki Północno-Zachodniej. A większa dostępność różnych osobników sprawia, że plany powrotu są bardziej realne. Takie podejście do tematu stanowi przykład nowoczesnego modelu planowania ochrony dla wielu gatunków dzikich zwierząt.

Źródło: Communications Earth & Environment

Nasz autor

Szymon Zdziebłowski

Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.